Өмір әлде экономика? Коронавирус әсерінен туындаған дағдарыста Қазақстанның таңдауы қандай болмақ

Ассаляу мұғалекім, достар! Кезекті Марула Недейді бақтырламамыз еферде. Өткен жетінің жаңалықтары мәз болған жоқ. Коронавирус пен ауырғандардың саны жүзден асты. Мұнай бағасы одан сайын қолдыра үйтісіп, 25 долларға дейін жетті. Доллардың құны 450 тенгеге дейін көтерілді. Өкімет пен мұлттық банкы өзлерінің дағдарысқа қаршы жас Осы тақырыптарды қысқаша талдап өтіп, бұлда жағдайда не істеу керектігін әңгіме етіп көрейік. Ал бастайық. Коронавирусын деті бәріміздің назарымыздан шықпайға қойды. Бұл жөнде айтпаған, сөйлемеген, талдамаған адам қалған жоқшығар. Күнді ватсап желісі арқылы алуан тұрлі ақылдар мен кеңгестер келіп жатыр. Нестеу керек, қандай дәрешу керек, сақтану ережелері мен коронавирус үндетіне көп тұқтамайық қойай. Бұл жерде тек 1-2 маңызды нәрсеге ғана назаровдарым келіп отыр. Бірінші, ол коронавирус үндетімен ауырған адамдар санының жүзден асуы. Бұл санының неге маңызды дей Уиткені әлемдегі ғосындеттен ауырған адамсанының әрғарай қалай өсетін статистикасы бар. Сол статистиканы пайдаланып, царқа кибір шабылдарды терге өзене талдығы орталығы деп аталатын ресурт мінандай болжам жасады. Олардың дүниен жүзді статистикасына сүйеніп жасалған үлгісі бойынша, Казақстанда сәуірдің 10-ына қарай коронавирусын де әтмен ауырғандардың саны 17 мынға дейін жетеді. Әлемдік статистика бойынша, ауырғандардың саны жүз адамдан асқандан кейін бол сан күн сайын 33 пайызға өсуде, ауыруханаға жатуға мәжбүрлердің саны 20 пайызға, ал интенсивтік терапияны талабитетіндердің саны күн сайын 5 пайызға өседі. Бірақ зерттеушілердің айтауы бойынша, шынында, келесі үш аптаның үшінде коронавируспен ауырып шыққан адам саны 220 мыңынан асып түседі. Бірақ көбісінің ауыру женгілтүрде өткенден кейін ауырғандардың көбісі тіркелімейді. Олардың тұжырымы бойынша Қазақстан Денсаулық Сақта Ұжиесінің критикалық саны 2 мын ауырған адамнан асып айды. Егер ауырғандыр саны бұл денгеден асып түсісе, адамшығыны көбе евістайды. Жалпы адамшығыны үш паездың аржақ бержағы болады деп есіптейді олар. Бірақ бұл санын деге ден саулық сақта ұжиесінің пәрменіне байланысты. Бұдан да көп болуы мүмкін. Ал коронавируспың қазіргі екінші маңызды проблем әстекелетін болсақ, бұл барлық елдерд Коронавирус пен күресудың ең тиімді жолы ол әлеуметтік оқшауылау. Бұл дегеніміз барлық адамдарды үйлеріне тұғып қамап тастауы деген сөз. Бұндай жағдайда экономика түгілдей тұқтып қылады. Жұмыс болмай, халық тавысыз отырады. Егер қоғам тәртіп сақта бұл шараны қатан орындаса, онда карантин өзінің әсерін тез беріп, бірек айдың ішінде карантинда алып тастауа болады. Бірақ өкімешке орай, адамдар бұл үндетке немқұралилікпен қарап, әлемметтік оқишауауды орындамайды. Сондықтан, карантин вақты 2-3 айға дейін созылу мүмкін. Ал егер карантин вақты 3 айдан асыса, онда экономиканың шаруасы Ал экономика құрса, онда қоғамда көптеген таварларға дефицит пайдап олып, хаос, бүліншілік, қылмыстық кең тарайды. Экономика құрса, онда адамшығыны мұна үндет салдарынан болған шығыннан асп үтседі. Міне, қазір барлық әлемнің алында тұрған ең үлкен таңдау осы, нені бірінші құтқару керек? Егер бірінші адамдарды құтқарса, онда ад ал бұл жағдай экономиканың түбіне жетеді. Ал егер бірінші экономиканың құтқарсақ, онда үндетті кең тарайды да ден саулық сақта ұресі өз шегіне тез жетіп адамшығыны көбей өтседі. Осы дилем атаңдауды әр елдер, әр түрлі жолмен шешуде. Мысалы Қытай тек қана қатал карантинмен бұл үндеттің басының қайрың алды. Бірақ олар барлық провинцияларды жапқан жоқ. Қытайдың басқа провинциялардың экономикасы өз жұмыстарын жалғастыры верді. Оңсұсты Корея бұл үндеттің таралығын ешқандай карантинсіз тоқтатты. Олардың қолданған әзісі ол жаппай барлық халқа күнделікті медициналық тест жасал болды. Ауру адамды ерте мерзінде анықтаба алып, оны карантинге жатқызу қолды. Швеция ешқандай карантин еңізбей күнделікті өмірін жалғастыруды. Ал Америкаға керсек, Америка қысқа мерзінді карантин қолданды. Ақш президенті Трамп карантинды сәурдың 12-не қарай алпастайымызды дейді. Ол нақты бұлай деді. Америка – ашық мемлекет. Біз бизнесте ұзақ жауіп түрі алмаймыз. Егер экономикамыз құласа, біз әлдегайда көп адамшығына ұшыраймыз. Америкада жыл сайын тұмау ауруынан мүңдіған адам қаза тавады. Бірақ біз оған алаңдамайымыз да, аурудың емі аурудың өзінен жаман болмау керек, деді Трамп. Ал біздің елдің жағдай нәкелер болсақ, біздің бейлік менің ойымша, дұрс әрекет жасап, карантин еңізді. Бірақ өкінешке орай, біздің халықмыздың тәртіпі нашар болғандықтан, адамдар карантин ережелерін сақтамай, өздерінің әдеттерін жалғасты Бұл тәртіп бойынша адамдардың қаланың күшінде қозғалыуымен жүрігілеріне мүлдем тейін салынды. Бұл өте дұрыс, бірақ кештеу болған шара деп өлеймін. Біздің адамдардың тәртіпке деген салақтың білеттіра, бірінші күнден бастап коменданттық тәртіп еңіз өгергеді. Сонда біз бұл үндеттің тарау деген бірден қайтар аредік. Бірақ е Коронавирусын деті сәуірдің 10-15-сіне қарай өз таст төбесіне жетіп төмедеп кететіне мен өзім сенемін. Соңдықтан, шошаңдамай, сабыр сақтап, шыдай тұрайық ағайын. Ал енді сол ұстап ол жатқан экономикалық жағдайға келейік. Бұл жүрде қауіп ең жақтан келіп қалды. Бірінші, ол әр құрып бар жатқан мұнай бағасы. Бұл аптада м� Менің болжамыша мұнай бағасы 20 долардан төмен түсіп кеті өбде мүмкін. Оған бір неше фундаменталдық себептер бар. Мен оларды өткен бағдарламаларымда талдып өткендім, ал бұл аптада тағы бұр маңызды мәлімет менің зейінімді шалды. Бұл өмірік аналитикалық ресурсының мәліметі бойынша, Сауд-Арабиясы европалық тұтынуңшыларына 8-10 доларға дейін женүлдік берседі, науырызының басынан бастап Сауд-Арап кемежайыларынан шыққан мұнай танкерлерінің саны көбеген жоқ. Бұл мәлімет мұнайдың бағасы 40%-ға түскенменен оған деген сұранысының өспегенінің көрсетіп отыр. Әй Бұл қосымша ақпарат Мұнай бағасының жақын арада өспейтінің көрсет болтыр. Ал бұл біздің экономикалық деген үлкен соққа. Бұл соққа қаншалықты ауыр болған менен, қанша дегенмен нарықтық жағдай. Нарықта бағылардың өсетін кезеңдер болады, төмін дейтінде уақыты болады. Бұндай соққуға төтеп бередің әлістер бар. Бірақ қазір, мұнай бағасы соққыс мен бірге, біз коронавирус себеп болған экономикалық карантин жағдайымен кезіктік. Ал бұл жағдай толықтай болжамға келмейді. Үндетке байланысты карантинның қаншымауақтқа созылатының дәрінің қашан табылатының, үндеттің экономикағы әсері тағда басқа көптеген нәрселерді біз бол жай алмаймыз. Бұл жағдай – ерекше болу отырған жағдай. Сондықтан, бұл ерекше жағдайдың шуғу үшін біз ерекше әдістер мен әйерекше әрекеттер қолдануымыз керек. Мені сол ерекше әдістердің біріншісі ол төтінше жағдай ақуалы Енді біз осы жағдайда ұзақ мерзімде отырып қалсақ, жағдаймыз күртін ашарылып, халық нарызылығын білдіріп көше кешіғады. Қылмыстық басын көдеріп бұзақылық саны көбей өтседі. Сондықтан осы бастан белік халықтың экономикалық ақуалың мұқият қадағылап, оған барынша жәрдем көрсеті өріп. Төйтенше жағдайда төйтенше шаралар Бейлік күнделік түтірді әр түрлі болжам жасап, оның шындегі ең жаман пессимистік нұсқасын алып барлық шараларды сол сенерге қарсы жасау көрек. Кәзіргі жағдайды, бейлік бұл жағдай көпке сөзілмайды, мұнай бағасы қайтып орны келеді деген барлық ұмыттерін жоыптастап жаңа шындықты қабылдау көрек. Осыған орай Наврыздың жермә үшінде Қасым Жамар Тухаев Төтенше жағдай жүрімдегі мемлекеттік комиссиясының отырсында Төтенше жағдайға балянсты үкеметтің қолданатын шарылары мен көмектерін жариялады. Жағалпы көмек мөлшері 10 миллиард долларға жағын. Мен бұл шарыларды қарап шықтым. Бәрде дұрыс және орынды шаралар, бірақ менің ойымша Назаров даратын екінерсе бар. Бірінші, бұл шаралармен көмектің құндылғы олардың вақтысында. Егер көп жылдар бойы қалып тасқан бюрократия бұл көмектерді тежеп көп қағаз талап әтіп, қалыпты жүгіртіп қойса, онда ондай көмектің құны бештейін. Сондықтан, мұндай шараларды жарайлығандан кейін, сол шараларды орында ұшын берілетін вақытын шектеп қойу өрек. Оның үшіне, сол шараларды вақыттыңда орында ұшын нақты жауапты адамды қойып, Сонда бұл жауаптадам, өз үшін жүгіріп барлық мемлекеттік орғандарды шыбықтап асықтырады. Екінші, менің ойымша шаралардың бәрі дұрс болған мен олардың мөлшері төмен. Мысалы, басқа елдерді алатын болсақ, олар өздерінің халық мен экономикасына көмектесу үшін өздерінің жалпы үшке өнімінің 15-20%-а дейін дәржетдегі қаражатып өлуде Егер Қазақстанның 180 млрд долларлық жалпышкі өнемін алатын болсақ, онда Қазақстан үкметің төтінші шарылыр мөлшері 27-36 млрд долларға дейін болуы керегеді. Бұл жерде ұлтық банк мен үкметтің қорқып атыған ек нәрсес бар. Бірінші – ұл ақша тапшылғы, ал екіншісі – ұл инфляцияның өсуы. Бірінші қорқыншықа келер болсақ – ұл шеш Менің ойымша, ұлтық қорды осындай жағдайда қолдым бағанда, қашан қолдануымыз керек? Сондықтан, қаражатты ұлтық қордан алу керек. Ал инфляцияна алатын болсақ. Бұл жерде де инфляциясыз экономикағы қаражат құйыдың бір неше жолдары бар. Олар ерекше шаралар. Солларды кеңген қолдана бастау керекте болайым. Менің ойымша, біз үлкен үш топ шараларды жасалымыз керек Бұл үкемет тарапынан халқ пен бизнестің мойындағы несейлерді азайтатын көмек болу керек. Бұндай шаралар арқылы экономикалық құйылатын қаражат, экономикалық айналымға түспейді де инфляцияға еш әсері темейді, бірақ халқ пен экономикалық деген үлке жақсы әсерін тегізеді. Бұл шаралар арқылы үкемет халқтың және жалпы экономикамызды мойындағы несейлерін азайту өр Ағылыш жүнші айтатын болсақ, бұл шаралардың аты де-левериджинг деп аталады. Ди-левериджинг. Екінші шаралар тезімі ол сұраңызды қарқыландыратын шаралар. Бұл шаралар арқылы үкемет үшкен арғымыздың сұраңызын түсірмей үстап қалады. Соның арқасында біздің үшкен өндірістеріміз құламай, өз жұмыстарын әрғарай жалғысты Бұл шаралар қалқтың тавысын және ақуалын көтеруді көздейді. Мысалы, Тохаевтың әр мұқташ адамға 42 500 тенге беру шарасы осыз шаралардың бірне жетады. Бірақ мен бұл шаралың көлемі жеткіліксіз деп өлеймін. Үшінші шаралар топы – ол осыныстық қаржыландырутық шаралары. Бұл шаралар арқылы, егер жатпай барлығына көмек көрсеттетін болсақ, бұл инфля Сондықтан да инфляцияға қатты әсері болмау үшін ұлттық банкмен үкемет біздің экономикамыздың стратегиялық салыларын анықтап, біздің экономикалық, және азықтылық қауіпсіздігіне қацыты кәсіп орындарды белгілеп, барынша тек сол кәсіп орындардығана осы қиын қысау заманын пайдаланып, біз стратегиялық таварларымен толықтай экономикалық тәуелсіздігімізге және азық түлік қауіпсіздігімізге жетуіміз керек. Міне ағайын, көріп отырсызғой, жалпы біздің беліктің осы дағдарыс кезеңіндегі әрекеттерінің бағыты жамын емес. бірақ баяу шалағай және теріңемес. Қазіргі таңда шаралардың барлығы уақытлы, дәл, тез және нақты болуығы рек. Еріміздегі барлық мәселелердің шешімі саяси қайрат пен шешімдерді жүзуге асыры тәртіпінде жатыр. Ал біз, қоғам болып, осындай жағдайларда бірлегімізді артырып, тәртіп түлегімізді күші үті түсуіміз керек. Бұндай жағдайда анархия, қылмыз, байбалам мен дәуі дүрбелегі жол бермеу көрек. Йәріне, ешбір сәттеді біз ерікін қалғы екенімізді ұмытбай, үндет өткенден кейін болатын саяси өзгерістерге дайындалуымыз керек. Үндет өтер, мұнай бағасы өсер, бірақ саяси өзгеріссіз біздің ертеңіміз жоқты. Мен осы мен талдауымды аяқтадым. Егер менің талдауым сіздерге онаса, мұна астындағы қоңырауды басып, менің арн Ал сіздерге осы карантин уақытын босқа жоғалтып бай, өз өздеріңізді даңытып, ғойланып, карантинден кейін одаңды мұқты болуыларыңызды тілеймін. Еліміз аман.