Marlan Edeyev argues Kazakhstan's population decline and unfocused economic policy threaten the nation's survival. He proposes raising the Kazakh population to 50 million through family subsidies, military service, and targeted support for large families, while reducing state control of the economy from current levels to 10% and offering diaspora Kazakhs identity cards to encourage return.
Chapters
Асаламу алейкум, достар! Бүгін мен Марлан Едейде кезекті бақтырынымамда өткені аптаның елге деген ең маңызды жаңалығын талқылап, өздеріңізге өз пікірімді берем. Бұл аптада әлеуметтік желдерде ең көп талқыланған жаңалық ол Айсылтан Назарбайыттың әлеуметтік желдерге шығып, бірнеше түсініксіз пост жазып, және де белгілі блогерлерге бірнеше Бұл жаңалықты қалық біраз әңгіме қылды, өсеқ қылды, бірақ қанша қызық болғанмен бұл жаңалық ел тағдырышын, ел үшін ешқандай маңыздылық жоқты бол емін. Ал қазірмен елде болған ең маңызды жаңалықты талды өте емін, алкеттік. Осаптаның аяғында Астанада президенттің тұрағалығы мен өкіметтің кейінетілген отырсы өтті. Бұл жиында президент бірнеше мәселелерді қозғы өтті. Тұқаев мұрза экономика ақвалының қанаға тандырмайтын жағдайды екенін ашығымы ойындап, жаңа терең экономикалық реформалардың керектігі найықты. Нақты Тұқаевтің сөзіне келет мұлсақ, Тұқаев «Үкемет экономиканы түбгейлі реформалайтын жан жақты бағдарыма дайындауың керек. Бізге негізгі проблемаларды нақты пайындайтын және оны шешу жолдарын қарастыратын жаңа экономикалық бағыт қажет. Алдымызда ауқымды міндеттертір. Бұл экономиканы даңытуудың жаңа жолдарын табу, халықтың елеуқатын артытыру, мемлекетіміздің әлеуітін толық пайдалану. Мұның бәрін жүй Орынге, Тоқайыптың сөзі бұндай қысқа болған жоқ. Тоқайып өз сөзінде Қазақтан экономикасының ақуалын сынап, көптеген кеміздіктермен қолқылықтарын айтып өтті. Көптеген жаңал сұныстарды да жәре алады. Бірақ менің ойымша, олардың бәрі үстірт шаралар. Жалпы, менің пікірімше, біздің үлкімет стратегиялық істермен айналыспай, жай күнд «Үкметтің өзі жаңа каспорндар құрып инвестиция жасалымен айналысып ауғырек. Үкметтің негізгі жұмысы ол қоғамдық атмастарды заң тұрғысын ал тереттеу, қоғам қауапсізігімен айналысу, инфрақұрылымды құру қоғамға қызмет көрсету. Экономикамен, экономикалық субъектлер айналысу құрек. Егер біз күнделікті мәселелермен айналысып, ел Ал біздің еліміздің алында тұрған стратегиялық негізгі мәселелерімен қауіптер неде? Бірінші, ол біздің ұлтымыздың ұзақ мерзімді болашағы мен қауіпсіздігі. Екінші, ол біздің ұлтымыз, тіліміз, диніміз, мәдениетіміз, тарихымыз, біздің жеріміз, табиғы байлығымыз, осының бәрін сақтап қалуымыз керек. Егер біз осы айтыл� Осы мәселелерді шешу үшін біз еліміздің әлеуетін күшетіп, дұрыс байдалануымыз керек. Ал енді ел әлеуетінің формулысына келейік. Ел әлеуеті тен жақшан ашамыз. Бірінші, қалық саны. Плюс, оның білімі. Жақшан жабамыз. Көбейту, оның қаражаты. Мені ел өлеті ол тен қалық саны плюс оның білімі жақша жабылат, көбейтілеп қара жаты. Оның қолындағы бұл тұрған қара жаты. Мені бағарлық мәселенің түпкі тамыры осында. Ал қалықтың әліп өтін күшетіп оны пайдаланыу үшін біз не істеуіміз керек? Біріншіден ол қалық санының көтеруіміз керек. Егер біз Қазақстан азаматтырының саны 80 миллионға, ал оның ішінде Қазақтыр саны 50 миллион қалқы жеткізбесек, онда біздің болашағымыз бұлынғыр болады ағайын. Бұның себебі математика заңдары жыл сайын дүне жүзі адам саны 80 миллион адамға көбейіп жатыр. Жалпы адам саны 800 миллиард адамға жақындап қалды. Китай десе ұлты 750 миллион адамға жыл сайын өсіп жатыр. Сондықтан да, қазақтар жер бетінен құрып кетпе үшін біздің ұлтымыздың саның кем дегенде 50 миллион адамға жеткізуіміз керек. Халық саны экономиканың көп салыларына тікелі әсері бар. Ішкі нарығы лүкен елдер өздерінің экономикасының оңай көтере алады. Экономиканы көтерудің ең негізгі жолы ғол халы Нарық көлемі тен қалып саны көбейту қолындағы қаражат. Міне бұл нарық көлемінің формуласы, ол халық саны көбейту қолындағы қалық қолындағы қаражат. Міне экономиканы көтеру үшін үшке нарықтың көлемін көбейту көрек. Оның формуласы мұнау. Ал енді бұл формулыға сөйінетін болсақ, онында біз экономикалық сайсатыттың стратегиялық мақсат ретінде халық санын көбейтиетін шараларды алынғы қатырға қойуымыз кер Ол үшін біз, бірінші, үйдеуге отырған аныларды жұмыссыз адам демей, оларды баласырау жұмысы деп, оларға мұнайдан келген қаражатып пайдаланып, келешек ұрпақтарының қорым пайдаланып, балас анына қарамастан кәмелетке толмаған әр бала үшін көмегіміз жалақыт өлеу керек. Екенше, ол жалағыдан үкемет сол ана үшін зенет қорына төлем жасауы тұруыр. Жалып бітілмен айтқанда, бала тауын оны асырап тәрбелеу ол мемлекетке керек жұмыс ретінде қарастырылыу керек. Бала тапқан ана тек қана өзінің кеуіне қарап қалмай, өз басымен бала шағасын өзі асыралатындай жағдайда болу керек. 3. Барлық тұрғыный мәселелерін біріншіден көп балалы аналарға шешіп беру көрек. 4. Барлық шетелдегі қазақтарға ұлтық идентификациялық карчикелерін беріп, оларға Қазақстанға келу үшін барлық женгілдікпен мүмкіншіліктерді жасау көрек. 5. Бюджеттен осы мақсатқа қатысты барлық төлемдерді бірінші қатарға қойып, уақысында төліп отыру кө Калған төлімдердің барлығы тек қаным осы идеологияға қатысты төлімдер жасалғандан кейін қана төлену көрек. 6. Бұл идеология тұрғысында көптеген шара істегі бұлады. Бүкіметтің істеген жұмысымен жетістіктерін қалқсанының өсіумен бағалағы бұлады. Қалымдардың зерттеуі бойынша, кезгелген ұлттың қалқсаны тұрақты түрде өсі Барлық экономикалық шешімдерді Адамсаның көтеру идеологясы тұрғысынан қарап, бұл мақсатты ұлттық идеологияға айналдыру көрек. Нағыз ұлттық патриот деп, үш баладың артық баласы бар адамдарды айтуға болады. Ал енді Адамсаның көтеру идеологясы бізге не әкеледі? Егер біз елімізде Адамсаның көтерсек, онда біз өзіміздің ұлтымыздан, тілімізден, дінім Онда біз еліміздің қауіпсіздіктінің сақтап қаламыз. Оның үстіне біз Израил мемлекет сияқты, Швейцария мемлекет сияқты, әр бір ер адамға әскере міндеттімені еңгісек, онда біздің қаруылық күштеріміздің әліуеті өсіп, еш бір жауы бізге шаппас. Халық саның көтереу үшін қандай шаралары сетегі береген мен алдында айтық беттім. Енді мына біз Нақты айтып өтетін босам, онда қолындағы қаражат, қалықтың қолындағы қаражатты қалай өсіруге болады. Қалып қолында қаражатты көбейту үшін жеке адам басында экономикалық мүмкіншіліктерді көбейту керек. Ол үшін біз үш нәрсен істеуіміз керек. Біріншіден, ол мемлекеттің экономикадағы мөлчерінің азайту өгерек. Бүгінгі таңда біздің жалпашқы өнімнің үшінде квазимемлекет компанияларының үлесі 6-7 пайызға жақын. Егер квазимемлекеттік компанияларының үлесінің 10 пайызға түрсе, онда біздің нарығымыз кем дегенде 2-3-4 әсе өседі. Екінші, ол белікке жақын империялармен компанияларды, монополияларды қ Квазимемлекеттік кампаниялардың қалған экономикамыздың 33%-а келетін болсақ, оның шынды кем дегенде 20%-ы бейлікке жақын жекеменшік империяларымен монополияларық қада қалайды. Қарап отырсаңыз, біздің елдегі нақты жекеменшік бизнесны арығы 13-14%-ың шамасындағана. Мені соңдықтан екінші шарт ретінде жоғарды айтылған империялар мен монополияларды шектеу керек. Ол үшін бейлікке жақын алигархтар мен бір ымрағы келіп, олардың экономикадан кетуінің талаветуіміз керек. Алдыңдағы айтылған екі шарамен қатар, терең экономикалық реформаларды бастауымыз керек. Міне ғайын, алдыңда айтып петкен үш шарадан кейін ғана біз өзіміздің үшкі нарығымызды үлкейтіп, экономикамызды алға жүргізеламыз. Сондағына тоқайыптың басында айтылып кеткен мақсаттары ғорында алып, қалықтың әлеметтік жағдайы жақсыра бастайды. Күрметті ағайым, өзіңіз көріп отырғаныңыздай, экономикалық мәселдерді шешпей түріп, біз бірінші ең нақты стратегиялық сұрақтырға жауіп беруіміз керек. Егер стратегияларымыз ұзақ мерзенді нақты, тұрақты болса, сондағана біздің барлық әрекетіміз бен реформаларымыздың бәне болады. Ал егер бүкіл ұлттық стратегиялық мақсат болмаса, онда барлық бізді� Мені осымен менің талдауым аяқталды. Айтылған сөздің бәрі сізге түсініпті болдығы деген үміттемін. Егер менің сараптаным сізге онаса, на астындағы қоңырауды басып, менің арнама жазылуыңызды сұраймын. Ал осымен мен бағдарламаңды аяқтап, өзіңізге, қоғамға, үкіметке, барлықтарымызға жалпы бүкіл ұлттық стратегиялық мақ.
