Марғұлан analyzes how the March 2020 oil crash pushed Brent crude from $45 to $31 per barrel, threatening Kazakhstan's budget since oil revenues make up 60% of it. A $25 per barrel price could cut $3-5 billion in annual revenue, forcing either reserve fund depletion or tenge devaluation to 550 KZT/USD. He recommends viewers pay foreign loans first, keep savings in hard currency, and buy imports now before prices spike.
Chapters
Ассаляу мағалекім, достар! Кезекті марлына нейдейді бағдарламамыз еферде. Бүгінгі еферде мен өз әңкімемді бір ғана, бірақ ең маңызды тақрып төмірегінде жүргіземін. Бұл тақрып өте ауқымды және жан жақты мәселе. Бұл мәселе салдарының әсері біздің өмірімізге ұрысын зор. Еш бір адам бұл мәселенің зарадаптарынан тығылып Бүгінгі тақырымыз ол экономика. Оның ішінде кеңгі күндері халықтың назарында болу отырған Мұнай Бағасының қолдырау себептері, Мұнай Бағасы қолдырауының салдары, үшінші әлем құндығағаздарының қолдырау себептері, түрінші оның салдары, бесінші коронавирустың жағандығы экономикаға әсері, алтыншы осайтылған дағдарыстың Казақстанғы деген әсері жетінші деваляция болу ама, болса қандай дәржеге дейін болып, сегізінші бензин бағасы төмендеймі жоқ па, тоғызыншы осындай дағдарыс кезінде нес деу керек? Осы тоғыз мәселені бүгін қарастырамыз. Ойзыңыз көріп отырғаныңыздай, бұл тақырып күрделі және ауғымды. Бірақ бұны тол қанды жан жақты талдымасақ, онда бұл мәселенің зардаптарының, азайтуының дұрыс шараларының біз қолдан аламаймыз. Біріншіден, Мұнай Бағасының қолдырауы және оның себептерінен бастайық. Алыншы навызда Вена қаласында өпектің жиналысы өтті. ОПЕК ол 1906 жылы Жахандық мұнай бағасын реттеу үшін құрылған 14 мұнай өндіретін елдерінің өйімі. ОПЕК елдері Жахандық мұнай нарығының 33%-ын елініңде, алқалған әлемдік мұнай нарығының 2-3 бөлігін ОПЕК өйіміне кірмейтін елдері өндіреді. 1998 жылдан бастап, Ресей, Қазақстан және Азербайжан елдері ОПЕК өйім Міне сол 60-шын ауырызды өткен жиналысты Ресей және Қазақстан өкілдері ОПЕКтің мұнай өндірісінің тәуілігінне бір жарым миллион бареліге қысқарту ұсынысына қарсы шықты. ОПЕК жиналысында қасып отырған ОПЕК мүшілерінің мұнай министерлерінің ауыздары ашылдығыда қалды. Ресей мен Қазақстан жақтан олар бұндай келіспе өшілікті күтп Ресейдің бұл әрекетін түсіну үшін бұл шешімге әкелі соқтырған себеттерге келейік. Кеңгі уақытқа дейін мұнай саласында түсінікті және белгілі ойыншылар болатын. ОПГ-лдерімен Ресей дүниен жүзіндегі ең ұры мұнай ойындырушылары болатын. Ал АҚШ ең ұры мұнай тұтынушыз болатын. Бірақ жаңа технологиялардың арқасында АҚШ Силанс Сол әдістің арқасында, бұлтырғы 42 айында АҚШ-тың мұнай-экспорты мұнай-эмпортынан асық түсті. АҚШ өзінің нарығын тол қамтамасыз етіп енді мұнайды Европы елдеріне сата бастады. Бұл кейінгі 45 жылдың ішіндегі бірінші рет болуатырған жағдай. Міне, сол АҚШ-сызған сөйіндіруішілерімен күресемдеп, ресей өпек келісім ш Келесі күні Сауд Арабиясының мұрагер хансадасы Мухаммед бен Салман Сауд Арабиясы өзінің ең ұры екі хабчи және уафра кен орынданың үске қосатының жариялады. Осы екі кен орындарының арқасында олар өздерінің мұнай өндіру мөлшерін 9 миллион барелден 12 миллион барелген көтеретін мәрімдеді. Оның үсіне ол әлем тұтыңшыларына, өз мұнайына бір барел үшін 6-10 доларға дейін жегілдік беретін тәғді жәр елады. Бұл жағдай нарықтық мұнай бағасының тастай құлауына әкеліп соқты. Мұнай бағасы біргінде 45 долардан 31 доларға дейін жығылды. Бұл дегеніміз 30% түсу. Мұнай бағасының соңшалықты құлдырауы кейінгірет Парсы шығанағында болған соғыс кезінде ғана болған. Мұнай бағасының соншалықты қолдырайтының күтпеген Ресей президентнің баспасыз қашысы Песков, Сауд арабия елімен әлде келісінге келуге мүмкіндіңіміз бар дейді. Бірақ оған Сауд Арабиясының мұнай министері тәуелсіз нарықта әр бір мұнай өндірушісі дағыдарыстан қорқып қайып, өзінің бәсекелесі түгін дәлелдеп, өз нарық өлесінің кенгейту герек деп шауап қайтарды. Міне соған қарағанда, бұл екеуі жақын арада келісімге келелмайтын ауқысайды. Ал бұл баға қақтығызынан тыс мұнай ба Піріншіден ол коронавирус әсерінен баяуылап келіжатған Қытай экономикасы. Қытай экономикасының өсеу 6-1 пайызнан 4-9 пайызға бәсінгдеді. Қытай экономикасының мөлшері Алпау текен есте ұстасақ, бұл деген керемет өзгеріс. Екіншіден, коронавирустың зардабы тек қынақ Қытай экономикасына келдірген зардабымен чектілмейді. Еуропада карантин еңгізіліп, дүниен жү Америка өзінің басқа елдермен деген қарымқатынасын мүлден тоқтатпысты. Жақандық туризм және авиатранспорты триллиондаған шығынға ұшырап жатыр. Ал олардың пайдаланатын шекезаты ол мұнай. Үшінші ден, Америка және жақандық құндығағыздар нарығының дағдарысы. Егер бұл дағдарыс әрғырай күше өтсісе, онда мұнай және бас Төріншіден, ол даымған елдердің альтернативті қуат көзерінің арқасында «Мұнайға» деген сұраңызсының азай атсуы. 5. Мұнай бағасы түсінің кесірінен енді өзлерінің валюта табыстарыны түсірме үшін, мұнай өндіру мөлішерін шекте отырған шарттар болмағандықтан бағарлық өпек елдері бағарыншан мұнай өндіру мөлішерін көбейт өтсуді. Мін ағайым, көріп отырсыз ғой. Мұнай бағасы әлі де төміндей түсініне себептер көп. Жа Мұнай ұсынысының көбейуі, мұнай сұранысының азайуы, қытай экономикасының бәсінгдеуі, әлемдік құндық ағыздар нарығының дағдарысы, коронавирусын деті бәрі бір уақытта жейін алып идеалды дауға айналды. Көптеген шетелдік сарапшылардың айтуы бойынша, мұнай бағасы 25 доларға, тіпті мүлдеген 20 доларға дейін жету мүмкін. Ал бұның Казақстанға деген әсерді бағылау үшін бірнеше мәліметтерді естеріне салай етең. Біздің мемлекеттік бюджетіміздің 47-і пайызы шамасында әлеметтік шығындар. Ал сол бюджетіміз бәр-елге 75 доллар мұнай бағасы мен жоспарланған, пессимистік нұсқасында 45 доллар алынған. Біздің мемлекетнің бүджет табыстының 61.4% мұнай және қаз соласынан келетім сауқтардың тұрады. Қазақстан жылына 90 миллион тонны мұнай өндіреді. Барелімен есептегенде ол 675 миллион барел. Егер мұнай бағасы 25 долларға түсіп, бір жыл сол бағамен тұрса, онда біздің экономикамыз 15-16 миллиард долларды жұғалтады. Ал мемлекеттік бюджетімізге келсек, өз табысының 30 пайызына дейін, немесе 3-5 миллиард долларға дейін жоғалтуы мүмкін. Бұндай жағдайда бюджеті толтырып, өкіметтің қалғалындағы өз әліметтік міндеттіменерін орындау үшін екі ақ мүмкіндік бар. Біреуі, ол ұлттық қорға қолын сығу. Ал екіншісі, біздің қалтамыздан девалюация арқылы ақ Сондықтан, мен өз басым, ұлтық қорымыздың қаншалықты сақталып отырған нақты білмегенден кейін, ол жөнде ақпарат жабық. Үкімет бюджет дефицитін біздің қалтамызы арқылы шешетіне еш күмәнім жоқ. Нәтижесінде, егер Мұнай бағасы бір жыл бойы 30 доллардың төмен болып тұрса, үкімет девальвацияны өткізеді деген сенімдемін. 10 доллар құны 550 тенгеге барып, Кайталып өтейін, бол жағдай Мұнаи бағасының 30 доллардын төмен болып, бір жыл тұрсағына болатын жағдай. Ал егер Мұнаи бағасы бір жыл бой 30 бен 40 доллардың арасында жүрсе, онда құны 400 доллар құны 450-500 тенге аралығында болатын деп өлем. Ал ұсындай жағдайда қандай жағымсыз жағдайлар болуы мүмкін? Біріншіден импорт таварлары қымбаттып кетеді. Екіншіден жеміз 3-ден, көптеген импорт тавырларының әкелетін дүкендермен ресторандар жабылады. 4-ден, бағаларының барлығы өседі. 5-ден, тенге неселерінің төлемдері қымбаттайды. 6-ден, мұнай бағасының түсіуіне қарамастан егер үкмет жанармайды экспорттауға шектеу қоймаса, онда жанармайда қымбаттайды. жетіншіден автоколиптер мен техника қымбаттайды, сегізіншіден дәрлер мен медицинал заттар қымбаттайды, тоғыңызышдан сұртқы туризм қымбаттап кетеді. Қысқасын айтқанда бізде өндірілмейт тавырлардың барлығы қымбаттап кетеді. Бұл жағдайда кім ұтады? Бірінші, экспортқа шығарушылар ұтады. Екінші, валюталық қарыздары жоқтар. 3. Таварлары экспортқа шығып ал қарыздары тенге дегелер. 4. Жергілікті өндірушілер. 5. Ешкі туризм. 6. Аул шаруашлығы. Ал осы жағдайда нестеу керек? 1. Дүрбеленгі түспеу керек. 2. Барынша валют ал қарыздарың болса, оны жабыңыз. 3. Егер тенге қарыздарыңыздың төлемі жоғар болса, онда жапқан жөм болады. Паезі төмен болса, онда жаппая қойыңыз. Шығындарыңызды барынша қысқартыңыз. 5. Артық нәрселерден қазірден бастап сатып құтулған дұрсты. 6. Алатыны импорттық заттарыңыз болса, қымбаттымай тұрғанда қазір алып алғаныңыз жөм болады. 7. Артық ақшаларыңыз не долларда, не еврода, не таварда сұтағаныңыз жөн. Сегіншіден, ең маңыздың әрсе жаңа мамандыққа не қабілетке еб олыңыз. Өз өздеріңізді даңытып, құбылмалы бұлынғыр болашаққа дайындалыңыз. Егер осы айтылған шарттарды орында саныңыздар, онында мұртыңызды балта шаппайды. Ал мен өз талда онында аяқтадым Егер менің талдауым сіздерге ұнаса, онда мана астындағы қоңырауды басып, менің арнама жазылуыңызды сұраймын. Сіздерге тек қана жақсылықпен өмірге деген оптимистік көз қарасып түтілеймін. Еліміз бір болсын, қалқымыз пәрменді болсын. Келесі жүз-жүз кенше, сау сәлемет болыңыздар!
