In this Kazakh‑language news‑analysis episode, host Margulan Seissembai reviews three major stories from the past week. First, he examines the suspicious death of human‑rights activist Dulat Aghadil, outlining the timeline of his arrest, detention, and death in a police investigative isolation cell, highlighting inconsistencies, international attention from the U.S. State Department and the British embassy, and urging an independent, transparent investigation and accountability for those responsible. Second, he discusses the bankruptcy and alleged fraud of two pawn‑shop (lombard) networks – Qaran‑24 and Estet – describing how they collected billions of tenge from ordinary citizens without proper licensing, the subsequent loss of client funds, the arrest of the companies’ managers, and the broader failure of Kazakhstan’s financial‑market regulator to supervise such entities. Finally, he turns to the global coronavirus outbreak, summarising its spread to 48 countries, the rising death toll, and the severe economic fallout: sharp declines in major stock indices, oil and gold prices, and the risk of a cascading political and financial crisis. Throughout, Margulan mixes factual reporting with emotional commentary, repeatedly calling on the public to demand justice, better regulatory oversight, and solidarity in the face of the pandemic.
Chapters
Ассаляу мағалекім, достар! Бұл өткен аптаның жаңалықтарын талдайтын, мағырлаң нейдейді бағдарламамыз. Бүгінгі шығанында мен өткен жетте әлемметтік желдерді шулатқан үш маңызды жаңалыққа тоқтай кетемін. Бұл Дулат Ағадилдің өлімі Қаран Джерматур және Эстейт Ламбард жүйелерінің және тұншталымай әлемді жалып барж Бірінші ден, мен талдауынды бастамай отырып, өткен аптада адам құқығу үшін, сіз бен біздің өміріміздің жақсарту үшін өзінің жанын айамаған құғамының белсендісі, Долат Ағадиліктің жан ұясына, туған туыскандарына барлық қазақ еліне өзінің көңімді айтып, осы қайқы қасіретке ортақтыстығынды білдің беледі. Бұл деген орны толымас Қаза. Алты баланың әкесі, келіншегінің сүйікті жары, Қаза қалқының нағыз азаматы. Хош бол, бұлат жан. Бірінші күнден бастап, мен осы оқиғаның күдіккі толы екені сезіп, өз телеграм каналымда Ақпанның жерма бесінде бұл жай өлімемес, бұл көлденен өлім, өлімдеп жарайлағамын. Міні бүгін менің көптеген күд Сондықтан мен.
Ол үшін жауіп кер, жауіп кесілікті тартатын болса мен дайымын. Сот талуға да дайымын. Бүгінгі сәхілді, бүгінгі сәхілді көшедің. Алп кетіп, бір өмілер құрп кетіп атуында мүмкін мен оған бәрін өзім. жүз байыз сезініп, біліп сүшіп жүрген адамымын. Көлтіріп түгеті ол мүмкін, орып түгеті ол мүмкін, шақтап түгеті ол мүмкін. Енді оның барын сетін боса, қыздың спецслужбаларғана сейді, оны басқа, көшеді жүргеншікіміз жасамайды. Бен еткен беталды көшеді жүрмеймін, арақ шіпеймін, темек шекпеймін, мештке бармаймін, басқа б.
Ал енді осы оқиғаны талдап бұрейік. Көптеген ақпараттыр бойынша АҚПАның 24-інде таңғы сағат 8 нөрбесте Долат Ағадилов үшкестер министерлигінің тергеу изоляторында қазатапты. Оның алдында қаранғы кеште сағат 20.30-ді бірнеше азаматтық кейім кеген адамдар талапкер ауылында орналасқан Долаттың үйіне баса керіп, Долатты жатқан жерінің қолына кісен салып, кегізіп ешбір ведімстіға қарамайды Ресми мәліметтер бойынша, үшкі істер министерліктің тергеу изоляторына долаты сағат 23.45-те жеткізді, танғыл сағат 8.05-те долаты қаза тапты. Үшкі істер министерліктің ресми айтуы бойынша, долаты ағадыл тергеу изоляторына маск еңде жеткізді. Сол түнде жүрек жеткіліксіздігінен ол қайтыс болды. Осы мәліметтерге сөйінсек, сау адамның басында бірнеше сұрақ туындайды. Біріншіден, Дулат Ағадыл адам өлтіруші емес, террорист емес, оны неге баяғы 33 жылдардағы әдеттермен түнделетіп абақтыға әкетті? Ол ешқайда қашып жүрген адам емес, тұғылып жүрген адам емес. Осы әдісті қолдануға не себеп бар? Екіншіден, Дулатты алып кеткен адамдар азаматтық кейінпен кейліп, азаматтық нөмірлі көлікпен кейліп алып петті Егер адамды тікелі явақтыға алып кететін болса, онда несіне олар формасыз жасырын түрде адамды алып кетеді. Белік арная тәуелсіз терге өткізіп, дұлатты азаматты қиыммен кейліп алып кеткенлерді және оларға бүйруқ бергенлерді сотта бақталмаса, бұл өлімді халқ ешқашан ұмытпайды. Тек қана қазақ халқы деймес, көптеген беделді шетелдік бұқыралық акпарат құралдарында бұл өлім жөмде көп жазып отыр. Оның үстіне АҚШ Мемлекеттік Департаментмен Ұлы Британияның Қазақстандағы елшілігі Дулат Ағадил қазасын ашық әр мұқият тергеуге шақырды. Арнайы орғандар ашық тергеу � Ал біз қоғам болып, халық болып, бағон кеген қылмыз керлерді жауіпқа тартуыды талап етуіміз керек. Олай істемесек, ертенгі күкөредің күніміз мәз болмайды. Бұл біздің тарихымызда болып еліміздің басынан өткен дүние, 33 жылдағыдай ертенг архаисымызды түнде кісендеп, үйімізден алып кетпеуіне кім кепіл? Ешқындай бүйруқ немесе бүйруқты орнадың деген сөздер үстелген қылмысты ақтамайды. Қылмыстың аты әрқашан қылмыс боб қалы береді. Ал енді біз екінші жаңалыққа көшейік. Екінші бүгінгі талдайын жаңалығымыз ол гарант 24 ламбард пен естейт ламбард жүйелерінің банкрот болуы. Бұл екі ламбард жүйелері қысқа мерзім үшінде халықтан миллиард тап тенге деп Талай адамдар өздерінің үйлерін, көліктерін сатып, ақшаларын ғосы екі ламбард жүйілеріне тапсырған. Бұл тек қаны екі компания емес, бұлардан да басқа, кішігірім ламбарддар халқты алдап кетіп жатыр. Сондықтан, менің талдауын бұл екі ламбардқағаны қатсытемес, жалпы барлық ғосындай ламбарддар туралып олады. Ал енді бұл жағдайда біз кім кінәлейкенін талдап к Біріншіден, миллиардта порылаған ламбарддардың үшіндегі ең үлкені Қаран-24 ламбард бен эстет ламбарддары алатын болсақ. Ең ғавымен, және ұчот кізі мәліметтері бойынша, ЕКУ-ның арасына бір күн қана салып түркелген. Бір еу Маусынының жермасында түркелген болса, ал екіншісі Маусынының жерма бірінде түркелген. ЕКУ-де салық төлеп жаратқан жоқ. Екі үндеді ламбард жұмыстарын атқаруға ешқандай лицензиялары болған жоқ. Ламбарддар халққа несе берудің орнына олар халқа қырқпайызға дейін пайда береміз деп өәдемен өздері халқтан қаражат жинайған. Осынлардың барлығы мемлекет орңандарының әсірісе қаражат нарығын реттив агенттінің терең ұйқыда жатқанын көрсетеді. Бұл мәселе армян қырғыз көліктері проблемісіне ұқсайды. Ол жердеді, бұл жердеді мемлекет өз жұмысын жүрінді түрде атқарымай жүргенін көрсетіп тұр. Осындай проблемлардың басыны алудың орнына мемлекет проблемлардың салдарымен күресуде. Осы екі ламбард филиалдарының бақшылары қамауа алынды. бірақ олардың елері клиенттердің ақшасы мен зымзия болып кетті. Енді халық мемлекет орғандарынан өздерінің ақшасының қайтаруыды талаветіп жатыр. Менің ойымша мемлекет әрине кінәлі, бірақ тек дұрыс бақыламаған наған әкінәлі. Сондықтан, қаржы саласын реттеу агенттігінің башшысы осындай жағдайда жұмысынан кету керек. Екінші, осы Ламбардтың елерін тауып, жауапқа тарту үгерек. Ол да үкіметтің жұмысы. Ал қалған күнәнің барлығы жоғары пайдағы дәметіп, алданып, өз ақшаларын сол Ламбардтың құжаттарын тек сермей берген адамдардың өздерінде. Менің пікірімше, мемлекеттің осындай адамдардың жоғалтықан ақшасын тек қана Ламбардтың мүлігінен төлеп, м «Әр адам өзінің қателіктер үшін өзі түлеу көрек, әйтпесе біз еш тенгеге үйренбейміз». Ал біз үшінші жаңалыққа көшеек. Барлық әлемді тік тұрғызып, осы жылдың басынан бастап, мазасын алып жүрген коронавирус үндетінің салдарын жөнде сөлесіп көрейк. Мен осындаң бірай бұрын коронавирус үндетінің себептерімен салдарыны талдай бөткен болатып мүм. Қызық болса, сол шығарлымды менің арнамның видеоларының арасынан табаласыздыр. Сол шығарлымда мен бұл үндеттің медицининалық қатерінен көрі экономикалық және сайсый қатерлері әлді қайда көп болуы мүмкін де болжағам мүм. Бірақ соңғы жаңалықтарды оқи Бүнгі күні коронавирус үндетті 48 мемлекетке тарады. Коронавирустың орталығы енді Европаға ауысты. Халқаралып денсаулық сақтау үйімі жалпы әлемді ауырғандарың санынақты санай алмайтының мұындады. Бұл үндеттен әлем бойыншы өлгендердің саны 2808 адамғы жетті. Ал егер экономикалық жарды бұна келетін болсақ, бұл жерде жағдай өте қорқынашы бол СНП 500 еңірі компаниялардың бағасы қолдырап төмендеп бар жатыр. Оның артынан, мұнай бағасы 70 долардан 40 төмендеп 49 доларға жетті. Мыс бағасы 2880 долардан 2524 доларға түсті. S&P Dow Jones индекстері сарапшысы Говард Сильвер Блаттың айту бойынша, кеңгі 6 күннің өзінде әлемдік наарық бержалары 6 триллион доларға жоқ құндылықты жоғалты. Коронавирус үндеті әлем экономикасының барлық салаларына терең әсеретуде. Мен АҚПАның басында болжа бөткенімдей, егер әлемде экономикалық дағдарыс болса, онда бізде ол саяси дағдарысға айналып кету мүмк Уиткені барлық қазбау байлықтарымыздың бағасы төмендеп кетсе үкемет ақша тапшылығына тап болады. Соның салдарынан үкемет өз әлеметтік міндеттемелерін қысқарытуға мәжбір болады. Ал бұл дегеніміз халықтың нарызылығын одан сайын асықындыра түсірді деген сөз. Мені кей күрметті ағайым, өткен апта бізге еш түніштік әкелген жоқ «Өкінешке орай, біз сұртқына ағыз қауіп қатерден сақталудың орнына әлі дег үшке мәселелерімізді шешелмә жүрген халықпыз. Осындай әлсіз жағдайда отырғанымызда Алла біздің ермен халқымызды сақтай көріп. Ал мен осы мен өз талдауымды аяқтадым, сіздерге алдағы уақытта қайғы қасіреттен алшақ болғандарыңызды тілеймін. Сіздерге менің бүгінгі талдауы мұнаса, оңда мұна астындағы құнғырауды басып, менің YouTube арнама жазызғаныңызды сұрайым. Келесі жүзгізкенше, сау сәлімет болыңыздар!
