Жәкішев's release followed public pressure and activist Дулат Ағадыл's death. Сайрагүл won a U.S. State Department award for defending Muslim minorities in China, while Kazakhstan's government stayed silent. Turkish-Russian military clashes in Syria threaten regional security and expose Kazakhstan's weak defenses.
Chapters
Ассаламу алейкум, достар! Кезекті Марула Недейді Апталық талдау бағдарламасы эфирде. Әдеттегі дей бүгін өткен жетінің маңызды жаңалықтарыны талдау өтеміз. Егер менің талдауым сізге онаса, онда мұна астындағы қоңырауды бағасып, менің арнама жазылуыңызды сұраймын. Ал бастайық. Сонымен, өткен аптыда қандай маңызды жаңалықтыр болды? Бір 14 жылдың 11 жылына бақты да өткізе мұқтар жәкшіп, науырыздың 3-ші жыл жүзінді Семей қалалық сот шешімін мерзінің тұс шарты түрде босатылды. Бұл өткен аптаның керемет-қуантарлық жаңалғы болды. Жәкшіптік олғыда ой келген Семей қалалық сотында отырған белсенділер шу өте қалды – әлеуметтік жерлердің барлығы сүйінші хаварға толып Жәкешіптің үшінші мерізімден бұрын босадуғарын алған өтініші осы жолы неге қанағаттандырылды? Біріншіден, сөзсіз. Ол халық талагы. Егер халық әр жерде нарызылық білдіріп талап етпегенде, белік жағынан ешқындай әрекет жасылмайтын еді. Ол айдай анық нәрсе. Сондықтан өз батырын, ақыра бақтыдан шығарып алалған халыққа рахмет әй Екіншіден, беліктің бұл шешімінің нақты себебі ол Дулат Ағадылдың өлімі. Ұзаланған халық нарызылығын одаң сайын асықындырма үшін белік осы қадамға баруға мәжбір болды. Сондықтан Дулаттың өлімі бекер болған жоқ. Өзі кетсе де мұқтардың босандыққа шоғына қатты әсерін тегізіп кетті. Үшіншіден, қалғаралық құйымдарыны «Қанша» дегенмен кейінгі жылы үкімет көптеген қалғаралық міндеттемелерін бұзып жүрді. Оның де шешегі болады. Бірақ бұл жүрде бір айтып өтеті маңызды нәрсе бар. Егер халықтың тұнымсыз талапы болмағанда, шетелдік, үйімдар бұндай белсендік, көрсеттеседі. Шының айтса, олардың жаны бізге жайдан-жай ашымайды. Түріншіден, мұқтар денсаулығының нашар ақуалы. Денсаулықтың нашар ақуалы өзден-өзді аянышты ұзығандан басқа еш өзгеріске әкелмейді. Оның үстіне, біздің беліктен аяу, мерімділік күту мү Менің ойымша, бұл жерде өз әсерін тегізген нұрсы ол тағда тұлаттың өлімі. Жақшыптың нашардыен саулығын ескере отырып, онымен де сондай жағдай болып қалатындан қорқып, бейлік сондай шешімге келді. Бес жүшіден бұл тоқайыптың әсері. Өйткені, Жақшып ол тоқайыптың жау емес. Ол бұрынғы президенттің стегенісі. Ал Тоқаевқы жәкеші проблемасы тек қана маза әкелгеннен басқа еш байдасы жоқ. Оның үстіне Тоқаевтың шетелдермен байланысын, оның сол елдерін алдындағы беделін, міндеттемелерін ез керсек, әрине оған бұл проблеманы шешу көрек болады. Мені осы себептердің барлығы бір сәтте жиналғандықтан жәкешіптің бостандыққа шығуы мүмкін болды. Өкінешке орай, бұл Тұры осы аптада бірінші науырыз күні өткен митингдерге қатысқандыр қамалып, сотталып жатыр. Оның күсіне Макс Боқаев, Ароната Бексияқты бұрыннан бері алақтыда отырған белеселдеріміз тағы да бар. Саяси тұтқындар мәселесі түбігілі ешешілмей, жаң өзгермей, ұғамға демалыш жоқ. Осы мәселенің түбіне жеткенше дейін, күресеуіміз керек. Ал біз Бұл аттаның екінші маңызды жаңалығы, ол біздің қандасымыз, Қытай мұслымындары тәрбелеуі лагерлер жөнде әлемге бірінші бол жариялыған Сайрағүл Салыппайдың АҚШ мемлекеттік департаментінен алған арнайы сыйлығы. Бұл арнайы әлемдегі батыл әйелдерге арналған жыл сайын берілетін сыйлық. бейыл бұл сүйілікті АҚШ президенті Трамптың әйелі Мелания Трамп тапсырды. Өзлерінің сөздерінде Мелания Трамп пен АҚШ мемлекеттік департаментының башысы Майк Помпео, Сайрағүлдің ерекше баатылдығы мен мусылман қауымы үшін жанына пидагылуға дайым болған ата өтті. Бұл Швецияда саяси баспана алған Сайрағүлгі өте жоғары мәртебе, ал бізге � Тайдағы өз қандастарына араша болалымаған, қайта осы мәселені жасыруға атсалысқан, сайрагүлге саяси баспана бералымаған біздің мемлекетке ұйат нәрсе. Оның сүтіне туыра сол мәселелерді қалғарал қауымға зар ғақсап жариялап жүрген Сергем Беляштыда абақтыда ұстап, Кытайға беріп, құртып жібережіз деді. Неменесіні біз Кытайдан соншалықты қорқып қалғамыз. Онын себебі біліктегі жемқорлық. Егер Қытайымен қарымқатнасымыз таза, әділ болса, онда біз оларға сон шама жалтақтамайтын едік. Үркениетті, зайырлы, өз халқы сүйетін беделді ел боламыз десек, онда Сайрагюл Саутбай Сергюшен біляш сияқтазаматтарды саяси қорғауға алып, барынша марапаттауымыз керек. Оның үстіне, Қытайдағы болып жатқан сұмыдықтарды 2018 жылы беріккен ұлттар ұйымы әқіш және европалық мемлекеттер мойындағаннан кейін, біздің бейліктің осы тақырып та ауызна суы толтырып алғаның мүлдем түсініксіз. Ал біз келесі жаңықы көшейік. Келесі талдайық маңызды жаңалығымыз, ол Сирияда болған Түрк өмен Ресей арасындағы соғысқа дейін апаражыздаған қақтығыз. Сирия елінде болып жатқан жағдайды өзіңіздер білесіздер. Сонда да естеріңізге салығетейін. Сирияның диктаторы Башар Асад өзінің белігін жоғалтуға жақындағанда Ресейден көмек үстірап өз еліне Ресейдің қарғылы күштеріне жол ашты. Ал Сирияның оппозициясы Сирияның солтүстік бағысында орналасқан Едлип провинциясында шағырланған. Түрік мемлекеті Сирияның оппозициясын қару жарақ өқ дәрі және әскері күштерімен қолдап жүр. Ақпанының жерма жетсінде түнде Сириялық әуе күштері Едлип провинциясында орналасқан бірнеше нысандарды шабылдады. Осы Шабулдың кесірінен Түркияның 33 әскері қаза тапты. Көпке өзамай, түрік қаруылу күштері өз жауабын қайтарды. Келес үгіні, Тұркия қарылы күштері Сирияның 200-ден аста нысандарымен әскери техникасына адамсыз ұшатын дрон барымен зымыран жалдырды. Бұл шабулдың арқасында 155 танқы, 2 әскери ұшақ, 8 түг ұшақ көптеген зенбірект қондырығылары шоуылды. сөйтіп, Түркия егерлі өзінің батылдығы мен жігерілігін бірден көрсетті. Осы жігеріліктің арқасында ресей Түркиямен санасып дипломатиялық келісім сөзге шақырды. Ақыры біз тағы бір дүне жүзілік соқыстың шетінен өттік. Ал егерде осындай дипломатиялық келісім болмағанда біз Қазақстан кіммен болар едік? Осы сұрақ біздің өмірімізді қатты қ Ресейдің Қазақстанға деге маңыздылығын білесіздер. Ол біздің ең үлкен көрші және тарихымыз, бір еліміз. Ал Түркейнің де бізге деген жақындығынмен бауырластығымызды ескерсек, онда осы екеуның арасында таңда өте қиынға түсетінірсе. Осы екеулмен де экономикалық қарым қатынасымыз өте үлкен. Менің ойымша бұндай соғ Міне бұл жаңалық біздің еліміздің осалдығын көрсетті. Біздің ресееге төтеп бералатындай қарулы күшімізде жоқ, не осы еллерге қарамай даметін экономикамызда жоқ, көршілерге жалтақтап қарағанымыздан басқа еш бәріменіміз жетпей жадыр. Осының бәрінің себебі менің ойымша, темсіз саяси жүйемізді. Саяси реформасыз күніміз осындай болмақ, кім көріңгенің көңгіліне қарап, өз ұпайымызды түгінде алатын жағдайыға ешқашан жетелмейміз. Міне кей құрметті ағайын, өткен аптаның маңызды жаңықтары осындай болды. Көктемінің бірлі шүгіндері өз мен бірге жыл Бірақ өкінешке орай, бұндай жылы желдер қыстады болы біреді. Еліміз көгеру үшін күн жылынып толққанды көктем келу өрек. Ал мен осымен талдауымды аяқтап, сіздерге алдағы вақытта тек қана жылы шуақ күндерді тлеймін. Келесі жүзгізгенше, сау сәлемет.
