Dijital Tuğla - Bölüm 11: İnşaatta Yapay Zeka ve Sürdürülebilirlik

Yapay zekanın inşa sektöründe var olan ve gerçekleşmesi çok muhtemel derin etkilerini tartıştığımız, en son teknoloji ve trendleri konuştuğumuz, gerçekle alakası olmayan şeyleri, söylentileri ve bilim kurgu romanlarına dikkate almadığımız, hatta bunun tam da aksine yapay zeka dünyasında aslında neler olduğunu anlattığımız. Cem Kafadar ve Haluk Enginar tarafından hazırlanan Dijital Tuğla podcastimize hoş geldiniz. Merhabalar, ben Haluk Enginar. Bugünkü sohbetimizde sizlere İnşaatla yapay zeka ile sürdürülebilirlik mümkün mü? Yapay zeka gerçekten karbon ayak izlerini azaltmaya yardımcı olabilir mi? Konusu hakkında birazcık konuşacağız.

Ben Cem Kafadar, Haluk Çumya şöyle düşünüyorum da birisi bize 20 yıl önce yapay zekanın binaları tasarlayacağını karbon ayak izlerini tahmin edeceğini ve malzeme kullanımını optimize edeceğini söyleseydi ne derdik?

Hadi oradan.

Bravo vallahi aynı bir benden ağzımdan aldığın lafı bugün hala onu söyleyenler de var onların hallerine çok üzülüyorum o ayrı. Sürdeye Birerlik senin konun. Yani sen bu konu üzerine çok kafa yoruyorsun. Bölümü de sen hazırladın. Ben daha böyle sana konuk gibi olacağım birazcık bugün. Fakat Sürdeye Birerlik ile ilgili ben sana küçük bir şey söyleyeceğim. Bu kitabı yazmayı düşündüğümde aslında düşünmedim. Yani böyle yapay zekanın içinde gezinirken birden fikir beni buldu diyeyim. İşte inşaatla nasıl kullanırız, ne yaparız, yapay zekanın inşaatı nasıl falan derken... Sürdürülebilirlik çıkıyordu. Şimdi demek ki dünya bu işi çok konuşuyor. Biz Türkiye'de ne yazık ki sürdürülebilirliği bu kadar hassas olmadığımızı görüyorum. En azından ben kendi açımdan hiç bu kadar sürdürülebilirlik çıktığında şaşırmam bile bunu gösteriyor. Çok hassas değilmişim demek ki. Hep sürdürülebilirlik karşılaştık.

Abi bunu soruyu çevirerek sana cevaplamaya çalışayım. Şimdi sürdürülebilirlik... Diyoruz. Peki aslında ne sürdürülemez onu anlamamız gerekiyor. Yani hayatımızı bu şekilde yaşamaya devam edersek bu iş böyle gitmez demenin belki de değişik bir yolu sürdürülebilirlik diye söylemek.

Sürdürememe iyi belki de.

Evet bu şeyde de var. Bizim inşaat sözleşmelerinde de var özellikle fidik bazı sözleşmelerde. Unforceable yani öngörülemeyen diye söylüyor ama aslında bu çoğu zaman kavga sebep olan bir terminoloji gibi. Fakat burada belki de kontrol olarak şunu düşünmek lazım. Sen bizim Yargıtay'daki ifadesiyle müdebir tüccar diyor. Yani tecrübeli bir yüklenici olarak neyi öngörebilirdin de şimdi bunun öngörülemez olduğunu iddia etmeye çalışıyorsun konusuna gelmesi gibi açık. Şimdi burada soru çok doğru. Senin sorduğun da çok doğru. Biz genelde çevreci olmayı, yeşilci olmayı, jeneratörü... Boyamaya benzetiyor.

Aynen, aynen, aynen.

İşle boyamaya benzetiyor. Şimdi gerçekten şu sorunun cevabını bulmamız lazım. Yapay zeka bizim için sürdürülebilirlik alanında ne fayda sağlayacak? Ne tip bir çığır açacak ki? Bunu anlamamız gerekiyor sanki ilk başta.

Evet. Yani inşaatı daha çevrece hale getirebileceğini evet konuşuyoruz.

Duyuyoruz, duyuyoruz.

Ama bu ne anlama geliyor Haluk? Biraz istersen buradan girişi yapalım.

Evet, çayımdan büyüdüm aldım, devam ediyorum. Şimdi abi burada birkaç şey söyleyebiliriz. Birincisi, malzeme israfını azaltmak ve enerji verimlerini artırmak için tasarımların optimize edilmesi. O optimizasyon kelimesi biliyorsun dilimize çok pelesenk olmuştur. Herkes bu konuyu çok da sever. İkinci olarak şunu söyleyebiliriz. İşte tedarik zincirlerini, lojistik akışını ve yaşam... Döngüsünün ortaya çıkardığı emisyonları analiz ederek karbon ayak izinin izlerini tahmin etmek ve hatta belki de azaltabilmek. Bu konuda öngörüler sunabilir veya çözümler öğrenebilir. Veya binaları daha akıllı hale getirerek zaman içinde daha az enerji tüketmelerini sağlayabiliriz. Yani ilk planda yaklaşım belki de bu olmalı. Yapay zeka ve sürdürülebilirlik anlamında.

Yani mesele abi sadece... ...daha yeşil binalar inşa etmek değil. Aynı zamanda binalar kullanılmaya başladıktan sonra da... ...verimli bir şekilde bunu işlemek.

Tam da üstüne basmak.

Burası çok önemli. Çünkü inşaat tamam çok kirli bir iş. Konuşacağız sevrüye verdiğimiz zarara ama... ...sonuçta bir sene bilemedin iki sene. Ama bir binanın ömrü elli yıl. Elli yıl zarar verebilecek şekilde onu inşa etmemek lazım.

Onun için zaten akıllı bina terminolojisi veya kavramı... ...insanların hayatına girmeye başladı. Binaların uzun süre belki de minimum enerjiyle veya çevreye daha az zarar vererek servis ömrünü uzatabilmek önemli. Yani demek istediğimi herhalde anlatabiliyorum.

Çok iyi anladım. Peki ben sana yine direkt giriyorum abi soruya. Dünya neden son 20 yıldır bu sürdürebilirliği, aslında senin dediğin gibi sürdürememeyi konuşuyor? Neden oluyor bu? Yani neden konuşmalıyız biz bunu?

O zaman bazı acı gerçeklerle yüzleşmek zorunda kalmıştık. Şimdi araştırmalara göre inşaat sektörü küresel karbondioksit salınımında %35'den fazlasını oluşturmaktır. Yani şey potansiyel suçlu gibi inşaat sektörü. Bir de maalesef inşaat malzemeninin %30'dan fazlası atık üretiyor. Yani hepimiz biliyoruz şantiyelerin veya inşaat sahalarının nasıl kirli olduğunu. Binalar dünya genelinde toplam enerjinin de yüzde kırkını tüketmektedir. Dolayısıyla böyle şey... Bir kara deliklik var gibi sanki burada.

Ya peki daha fazla malzemeyi biz geri dönüştüremez miyiz? Ya da daha iyi yalıtım kullanamaz mıyız? Sen nasıl yaklaşıyorsun buraya?

Muhakkak muhakkak ama tabii tek başına bunlar yeterli olmuyor. Yani bildiğimiz veya ezberlediğimiz hep konuşula gelen sürdürülebilirlik yöntemleri... Insan sezgilerine, geçmiş verilere veya alışkanlıklara dayanıyor. İşte biz burada böyle yapmıştık, burada da böyle yaparsak falan gibisinden. Ama insanoğlu büyük ölçekteki inşaat projelerini optimize etmek için yeterli sayıda değişkene kontrol edemiyor, hakim de değil ve bu prensibi de hayata geçiremiyor.

Abi bu neye benziyor biliyor musun? Yani manuel bir optimizasyon yapmak, coğrafi bilgi sistemi yazılımı CBS kullanmadan... Tüm şehri kalem kağıtla planlamaya çalışmak gibi bir şey abi.

Uçsuz ucaksız bir şeyin bir erkeği bulmak.

İşte bu noktada yapay zeka büyük.

Çok haklısın, çok haklısın. Yani hepimizin bildiği gibi yapay zeka milyonlarca veri noktasını arıyor tarıyor ve dakikalar içinde analiz ederek israfı ne şekilde azaltabiliriz diye bize öneriler sunuyor. Emisyonları nasıl düşürebiliriz diye öneriler sunuyor. Dolayısıyla... Insanların yapamayacağı şu anda kabiliyette daha verimli bir şekilde çalışarak bu çözümleri bizim görmemizi sağlıyor.

Ya bir sihirli güç mü abi? Ne diyorsun? Bugün sana zor sorular soracağım.

Hemence buna evet harika diye isim geliyor ama çok kolay değil bunu söylemek tabii. Yapay zeka günün sonunda her araç olduğu gibi bir araç. Verimli olabilmesi, beklentileri karşılayabilmesi. Onu nasıl kullandığınızla alakalı.

Kesinlikle alakalı.

Bu şey gibi Merses'i binip de bu araba sürekli 40'la gidiyor. Gaza basmazsan gitmez tabii.

Abi işte o kadar güzel söyledin ki doğru verileri vermezsek bize yanlış çözümler üretir. Bu kere yapay zeka ile ilgili bir manşet gibi bunu unutmamamız lazım. Doğru veri doğru sonuç yanlış veri yanlış sonuç.

Yani doğru yapmaya çalıştığım bir işi yanlış veriyle devam ettirmek kadar korkunç bir şey olamaz. Yapay zeka dediğimiz gibi hep... Kendisindeki olduğu veri kadar akıllı ve sınırlı.

Veri kadar var.

Evet. Yani şimdi bir örnekle anlatmaya çalışalım. İnşaat sürecimizde kullandığımız yapay zeka hiç işimize yaramayan proje tahminleri, eksik malzeme girdileri vs. saçma sapan verilerle dolduruyorsun veya güncel olmayan sürdürülebilirlik raporları, 20 sene önce de kalmış raporlarla eğitiyorsun. O zaman ne çıkacak eline? Yani saçma sapan, manasız, hiç işine yaramayacak sonuçlar çıkacak. Yani ne oluyor? Ya kardeşim yapay zeka kullandın, tam bir gerçek sonuç çıkardı deme durumuna gelecek insanlar. Dolayısıyla, abi lafını unutma, bu ne verirsen onu alırsına geliyor.

Tabii, tabii input output değil mi? Yani böyle komik içimsi anlatırken birden aklıma geldi hani ne kadar betona ihtiyacımız yok ve stajyer ediyoruz ki Hadi beton sipariş et gibi bir şey yani. Bunun bir stajyer gibi olduğunu unutmamamız lazım.

Evet. Çünkü burada stajyere suç bulamazsın. Çünkü sen yapay zekaya doğru verileri yüklemediğin için o da tedarik edilmesi ihtiyacı var diye düşünüyor.

Gayet tabii.

Otomasyon olduğunu düşünüyor.

Gelmişken beton bol bol gelsin diyor abi bitmesin diyor. Sonra o bol bol betonu dökecek yer bulamıyor musun?

Yani nasıl stajyeri... Doğru bilgilerle donatmadıysan o çocuğu, o sahadaki çocuğu ne yapması gerektiğini anlatamadıysan tam olarak yapay zekayı da bunu yaparsan sonuç yine aynı olacaktır.

Aynen. Şimdi abi bugünkiler kullanıyor bu sürdürebilirlik anlamında yapay zekayı. Sen aklına hangi firmalar geliyor? Sen buraları çok iyi araştırdığın için sana soruyorum.

Bu sürdürebilirlik konusunda çalışan, özellikle karbon finansı konusunda çalışan arkadaşlarım da var. Önemli pozisyonlarda pozisyonları iştigal ediyorlar. Dolayısıyla onlarla yaptığım görüşmeler, kendim araştırmalarım birkaç şey çıkıyor karşıma. Mesela Autodesk çıkıyor. Tasarımda yapay zeka desteğiyle mesela malzeme seçiminde, optimizasyonunda faydası alıyor. Ne bileyim Carbon Cure diye yine bir yapay zeka kullanımı var. Burada da emisyonları azaltmak için betona geri dönüştürülmüş karbondioksit enjekte ederek yapay zeka desteğini ortaya çıkardığı kapasiteyi kullanıyorlar. İşte ne bileyim Brainbox AI diye yine bir çözüm var. Yapay zeka destekli iklimlendirme optimizasyonu sayesinde binalarda enerji kullanımını yani %30 mertebesinde azalttığını iddia ediyor. İşte DeepKey diye bir şey var. Yapay zeka destekli. Işte bina içi tefrişatları, güçlendirme analizleriyle eski binaların yıkılıp etrafa pislik üretmesi yerine çevreci bir şekilde ilerlemesini sağlıyor gibi.

Asbestleri bize solutmuyor yani. Değil mi? Bizim aynı mahalledeyiz ve sabah akşam asbest yiyip yaşıyoruz.

Biz söyleyelim Kadıköy'de oturuyoruz, İstanbul Kadıköy'de.

Biz de orada akşama kadar asbest yiyip yaşıyoruz.

İnşaat numaranız, inşaat tozusu oluyoruz.

7-24 öyle bir durumumuz var. Şimdi abi bunu yapalım dedik ya yani biz dedik işte sürdürebilirlik ben dedim o halion konusu haluk hazırlayacak ben biraz tembellik edeceğim falan ama aklıma hep ilk gelen şu abi şimdi yapay zeka korkunç enerji harcatıyor hatta değil mi Sem Altman diyor ki teşekkür ettim teşekkür edeyim bile cevap verirken ne kadar büyük enerji harcıyor falan şimdi bu kadar enerji harcayan yapay zeka bunun için nükleer santraller yapılıyor bilmem ne Ama bir taraftan da bakıyoruz, mevcut inşaat firmalarının karbon ayak izlerini azaltmasına yardımcı oluyor. Ya bu ilginç bir paradoks. Ama benim belki hep hayatı bakışım iyimser ondan dolayı ama bilmiyorum. Biz sonuçta bu harcadığımız enerjin çok daha fazlasını yapay zekaya kazanacağımıza inanıyorum. Böyle bir gücü olduğunu tabii doğru kullanırlı isek.

Evet. Şu anda belki de yaşadığımız zorluk ya da... Hissedilen zorluk diye düşündüğümüz zaman yapay zekanın sadece belli projelerde değil de inşaat sektöründe de yayılan kullanım alanı kazanmasıyla bu tip bir kısıtlamadan veya kısttan kurtulabiliriz gibi geliyor sanki.

Doğru diyorsun. Şimdi şöyle bir derin dalışa girmeden önce bir özetleyelim istersen konuştuklarımızı. Yapay zeka atık ve enerji kullanımını azaltmak için tasarımı optimize ediyor. Bu çok önemli. Tasarımın optimizasyonu zaten her şey tasarımda başlamıyor mu? Para da tasarımda kazanılıyor. Orada kaybediliyor. Enerji de aynı şekilde. Bir kere tasarımda bizim en büyük, en güzel arkadaşımız. Ayrıca inşaat başlamadan önce karbon emisyonlarını tahmin ediyor. Bu fevkalade faydalı bir şey.

Muhtemel karbon salınımını evet.

Aynı zamanda yine... Bizim çift tauslardaki eski binaları daha iyi sürdürebilirlik için güçlendirmelerine yardımcı oluyor. En çevre dostu seçenekleri seçmek için malzeme seçimini iyileştiriyor. Bir binanın tüm yaşam döngüsü boyunca sürdürebilirliğini takip ediyor. Ama hep şunu söylemeliyiz, yapay zekanın milyar tane faydasını saydıktan sonra son şu cümleyle... Kapamalıyız bu parantezimizi. Unutmamalıyız ki yapay zeka yalnızca onu beslediğimiz veriler kadar iyi. Verimiz bozuksa sonuç bozuk, verimiz iyiyse sonuç iyi oluyor diye düşünüyorum. Şöyle bir özetlersin.

Aldığımız nefes kadar önemli aklımızda tutmamız gereken bir konu.

Kesinlikle. Kesinlikle. Yani bakımdan veri kültürü önemli. İstersen abi biraz önce böyle bir... Özetledik tasarım optimizasyonuyla başlayalım.

Biraz bir şeyler söyleyeyim istiyorsan abi bu tasarım optimizasyonuyla ilgili olarak. Temel olarak biliyoruz mimar bir tasarım yapıyor. Mühendis bu tasarımın çalışıp çalışmadığını, inşa edilip edilemeyeceğini kontrol ediyor. Tabii ki. Ve sürdürülebilirlik ekibi de bunun ne kadar verimli veya verimsiz olduğunu ortaya çıkarıyor. Ve bu süreç belki de sürekli kendini tekrarlıyor. Çünkü en iyi deneme deneme yanılma metodudur.

Öyle de olmalı zaten. Yaptım bitti dediğimiz anda yanlış yapıyoruz. Evet.

Ben... Bunun yapay zekalı olmadan önce insanlar yapıyor.

Bravo.

Süreci.

Bravo. Yani bir an böyle aklım başka yere gitti ama şunu söyleyeceğim. Ben üniversitede işte sınavlarda, ara sınavlı vize sınavı bitirme sınavında... Hep kendime bir 10 dakika süre verirdim sonda yani işte 50 dakika, 40 dakika. 10 dakika hep kontrol etmek için. Ve ne zaman ki ben o kontrolü yapıp da aa kağıdımda hiçbir hata yok dediğimde sonucum kötü olurdu. Ne zaman ben orada hata buluyordum, düzeltiyordum, sınavdan mutlu çıkıyordum ve çünkü mutlaka hata yapıyorsun.

Yakalayabilmişsin.

Evet, evet. Hatayı yakalama yani... ...sınavdaki tüm dostlarım aynı şeyi söylerim. Yani mutlaka kontrol için bir süre çıkarın. Orada hata gerçek hata çıkıyor. Bu bakın projede de var. Şimdi evet sevgili yapay zeka işte bize bu hataları gördükten sonra... ...bunu nasıl geliştiriyor?

Yani bu demin konuştuk ya yapay zeka düzeltiyorum tasarım sürecinde insanlar konuşuyor ediyor ve bunu tekrar böyle... ...tekrardan süreçler gibi. Şimdi yapay zeka bu tasarımı inceliyor karar veriyor. Günlerce toplantılar boyunca belki haftalarca sürecek bir şeyi çok çabuk bir şekilde ortaya çıkarıyor ve tasarımı en iyi hale getirmemize yardımcı oluyor.

Yani şöyle mi anlıyorum abi yani bir an böyle sen konuşurken aklıma geliyor hani pencere yerleşimleri, çatı açılarını manuel ayarlamak yerine yapay zeka tüm o pencerelerin açılarını, çatıların açılarını otomatikleştiriyor bize.

Tam da bu.

Çünkü o pencere ısı ile alakalı. Hiç onun için pencere diyorum ya.

Abi şunu düşünün tasarım demek sadece onun nasıl güzel görünce değil bir de ileride bakımı da gerekecek. Bütün her şeye tasarım yapıyor.

Onun temizlenmesi var.

Tabii ki tabii ki. Şimdi buna bir örnek vermek gerekirse işte Autodesk'in Generative Design ve Spacemaker AI analizleri gibi yapay zeka destekli platformlar işte güneş ışığına maruz kalma, daha iyi doğal aydınlatma, rüzgar akışı yani bir nevi bu nedir? Açtım kuzey tarafından evin içi tünel gibi yani pasif soğutma anlatabiliyor muyum? Enerji safını azaltmak için analiz yapıp en iyi çözümleri sunmaya çalışıyor bu da.

Kesinlikle abi daha yeşil, daha verimli bir binayı biz çok daha kısa sürede elde ediyoruz. Peki şimdi şu karbon ayak izini nasıl tahmin ediyor bu bizim sevgili dostumuz?

Şimdi tabii karbon ayak izinin ortaya çıkarılmasına da yapay zekan desteğini alıyoruz. Mesela işte bir örnek vermek gerekirse yine yapay zeka modüllerinden işte OneClick diye bir yapay zeka modeli var. Karbon emisyonlarını tahmin etmek için tedarik zincirlerini, malzemeleri, nakleyi analiz ediyor. Bunlar bu projenin ortaya çıkarmış olduğu karbon öyküsü şu kadardır diyebilecek durumda bu yapay modül. Kesin daha bir şey var.

Benim buradaki endişem şu. Mesela eğer yapay zeka 50 ton karbondioksit salınımı var dedi. Ama biz gerçekten 200 ton salıyorsak... Işte burada planlama maliyet sapmalarımız da ortaya çıkıyor. Yani bunların da sürdürebilir olması lazım. Yani planlamayı da bizim sürdürebilir yapmamız lazım.

Bu dediğin gerçekten hassas bir konu. Böyle bir anda ha turt diye cevap verebilecek gibi bir konu değil.

Kesinlikle. Ama her şey planlamaya gidiyor. Ben planlamacı olduğum için biliyorum bunu.

Bir kere daha aynı noktaya geliyoruz abi. Bütün yollar Romaya çıkarmış yani.

Aynen. Benim algoritma orada abi. Hep planlamada, hep planla her şey onunla başlıyor.

Tabii işin içine biraz nükte katalım. Roma'ya gitmiş olanlar gerçekten bilir. Roma'nın haritasına baktığın zaman ortada bir öyle bir merkez var ve yollar hep o merkeze doğru geliyor. Yani bu değil.

Ve bunu Roma İmparatorluğu zamanında yapıyorlar abi. Şimdi...

Yani onu... Hani hep ağzımıza alışmış ya bütün yollar Roma'ya çıkar diye. Şimdi aslında hep söylediğimiz yere geliyoruz. Yapay zekanın bize olacak faydası... Onun bize çalıştığı verinin kalitesi ve kapasitesiyle alakalı. Dolayısıyla elimizde doğru ve güvenilir veri yoksak ve biz bu eksik verileri yapay zekaya verdiysek, yapay zeka eski veriyle eğittiysek o zaman işimiz yaş. Dolayısıyla doğru tedarik zinciri, emisyon verilerini, güncel enerji verimliği kıyaslamalarını ve gerçek zamanlı ulaşım emisyonlarını... Vermediysen o zaman sonucunda yanlış olacaktır.

Kesinlikle abi bir de şimdi bir yapay zeka işte geçmiş verileri çok güzel tahminliyor, tahmin analizi yapıyor falan diyoruz ama sürekli yeni verilerle de beslememiz lazım. Yeni veriyi koymadan eskilerde kalıyorsak o da şey şimdi bütün yollar Romaya çıkıyor deyince konuyu dağıtacağım ama ben de İstanbul'un güzelliği açısından şeyi çok severim. Boğazla da bütün yollar denize çıkar bütün sokaklar. Mesela bu ne büyük zenginliktir. Belin şiirinde var gemliğe doğru denizi göreceksin sakın şaşırma. Şimdi boğazı inerken birden böyle bir bakı var. Birden karşısında deniz. Mesela bu da çok büyük bir zenginlik. Yani bu bizim tamam coğrafyamızın verdiği bir zenginlik belki ama bütün yollar Roma'ya çıkıyor deyince bizde de İstanbul'da da denize çıkan sokaklarımız vardı. Eskiden sonra onları biz Arnavut Kaldımları'nın betonuna zeyitleyerek asfalta çevirdik o ayrı. Neyse şimdi malzemeleri konuşalım.

Abi tabi burada iş daha da bir acayipleşiyor. Şimdi yapay zeka en sürdürülebilir olan malzemeyi bulmak için binlerce malzemeden oluşan veri tabanlarını inceliyor. Ve kilogram başına karbon dioksit emisyonu ne kadar olur? Bu malzemenin dayanıklılık ve gücü nedir? Geri dönüştürülebilirliği nedir diye ince ince ve hassas noktalara bakıyor. Şimdi tabi araştırırken tuhaf şeyler çıkıyor şimdi birazdan söyleyeceğim. Beton yerine diyor ki kenevir kullan diyor kenevir betonu kullan diyor hafif nefes alafir ve karbon negatiftir diyor diyor ki geri dönüştürülebilir geri dönüştürülmüş çelik kullan diyor işte ne bileyim aynı güçte ancak 150 daha az emisyonu var diye söylüyor abi burada şimdi bir şey söyleyeceğim çok tuhaf gelecek belki sana ama notlarımdan bakıyorum mesela miselyum bazlı yalıtım kullan diyor şimdi ilgi duyan dinleyicilerimiz gidip bakabilir miselyum nedir miselyum bazlı yalıtım nedir diye bu da çok acayip mantar gibi duruyor yüzde yüz biyolojik ve parçalanabiliyor fakat yapısı itibariyle çok büyük bir sağlamlık katıyor yapıyor değil mi?

ya işte ama bunlar yapay zeka ile anca verebileceğimiz şeyler yani düşün evimi nasıl mantarlardan inşa edeceğim derken O mantarlar sana o korkunç şeyi sağlıyor.

Tabii yine bak şimdi yine araştırdığımıza göre yani bunları konuşmadan önce bakıyoruz. Yani MIT dediğimiz Amerika'nın en önde gelen üniversitelerinden ve Arup Mühendisliği'ye baktığımız zaman ticari binalar için misal üm yapıları test etmeye başlamış durumda.

Kesinlikle kesinlikle abi şimdi malzemelerin maliyetini de öngörebiliyor. Değil mi Haluk? Bir de işin bir güzelliği de bu.

Şimdi o zaman şey gibi satın alıcı şapkasını giyip böyle konuşuyoruz. Şimdi yapay zeka bir satın alıcı konusu şapkasıyla bakarsan yapay zeka analizlerini, tedarik zinciri dalgalanmaları, abi en başta pandemi gelsin aklına ya. Oradaki dalgalanmalar, malzemelerin mevcudiyetini, nakliye emisyonları, bütün bunları hem maliyet hem de karbon ayak izi olarak inceliyor, ortaya çıkıyor. Mesela şunu da diyebilirim. Belki yapay zeka şunu diyecek. İşte çapraz damına ahşap kullanın. Bunu bunu diyecek ve gelecek yıl keresel fiyatların yükselmesi muhtemel. Dolayısıyla alternatiflere yönelin diyecek. Böyle çok bomba gelmiyor mu misal kulağına?

Korkunç abi şimdi asıl bence konu şu. Ya asıl konu değil tabii hepsi asıl konu da. Binayı inşa ettik. Sonrası... Sonrasındaki bu işletmeden kaynaklanan sürdürebilirliği işletmenin verdiği hasarı da baya bir çözüyor değil mi?

Harika bir soru sordun abi. Şunu iyi eklemem gerekiyor. Tabii yaşam döngüsü çok önemli binalarda. Yapay zeka zaman içinde enerji kullanımını, bakım ve hava kalitesinin izlenmesine de yardımcı olacak. Öyle olmasını bekliyoruz. Yine örnek vermek gerekirse işte Siemens'in Will O'Tween gibi... Yapay zeka destekli dijital ikizler binaların gerçek zamanlı üç boyutlu modellerini oluşturacak ve diyecek ki işte buradaki iklimlendirme sistemi verimsizliklerini tespit edecek. Şurada iyi çalışmıyor, burada iyi çalışmıyor diye havak dediğimiz aydınlatma ve enerji kullanımında belki dinamik olarak ayarlamalar yapacak binalarda. Ekipman arızalarını gerçekleşmeden önce tahmin edecek. Çünkü ne bileyim şurada bir arıza çıkacağı çok belli. İşte sen de görüyorsun ya işte oradan kopacak galiba diye. Ama koptuğu zaman bakarız demeyecek yapay zeka diyecek ki burada problem var git onlar bunu kardeşim diyecek.

Kesinlikle. Abi bu dijital ikizler dediğinde iyi hatırlatın. Bizim bir de BİM bölümümüz olacak. Bunu detaylı detaylı BİM ve dijital ikizleri konuşacağız. Şimdi ben hep yapay zekanın en sevdiğim taraflarından biri bize proaktif alan sağlaması. Hareket alanını sağlaması. Bize nerede ne olabileceğine dair ikazlarda bulunmaz.

Harika söyledin.

Değil mi Haluk?

Bu şunu söyleyeyim sonra bir örnek vereceğim. Yapay zeka destekli binalar bu işte dediğimiz gibi verimliliği artırmak için kullanım ömrü boyunca belki de yüzde 30 yüzde 40 mertebelerinde daha az enerji tüketimi sağlayacak. Çünkü doğru bakımla doğru yönlendirmelerle binalar ömrü alacak. Belki dikkatin çekiyordur. Şimdi artık yok ama. Ben küçükken falan askeri araçlar gördük ve eski baya eski arabalar ama tıkır tıkır giderdi. Şimdi ben askerliğimi yaparken görmüştüm bir bakım atölyesi vardı ve orada hani belki 2. Dünya Savaşı'ndan sonradan hibe edilmiş araçlar vardı kullanıyor. Ya diyordum artık yıl kaç oldu hala niye bunlar kullanılıyor ve hala tıkır tıkır çalışıyor. Burada şunu görmüştüm. Gerçekten düzenli ve önleyici bakım o arabaların 50 sene 60 sene kullanılmasını sağlıyordu. Şimdi yapay zeka da bunu sağlayacak. Bir şeyi bozulup değiştirip at yenisini koy yerine daha uzun süreli kullanılabilir malzemelerin daha iyi bakımla çok daha uzun zamanlar hizmet etmesini sağlayacak belki de.

Kesinlikle o kadar güzel söyledin ki yani şimdi yapay zeka sürdürebilir inşaat için böyle bir... Süper kahraman. Tamam bunu bir kenara koydu. Ne yapıyor? Çünkü tasarımları optimize ediyor. Karbon ayak izlerini tahmin ediyor. Daha çevreci malzemeler seçiyor. Yaşam döngümüzdeki verimliliği arttırıyor. Şimdi milyon dolarlık soru geliyor bu kadar.

Hiçbir sorun hep bana saklıyorsun.

Aynen. Peki neden her şantiyede biz yapay zekayı görmüyoruz ya? Görecek miyiz? Soracağım da şimdi değil.

Evet evet madem bu kadar harika bir şey niye ayarlıyor?

Madem bu kadar harika ya neden yok bu şantiyelere daha? Şantiye satın almadı yapay zeka.

Abi şimdi de gerçek gerçek şu ki inşaat sektöründe yapay zekanın benimsenmesi hala erken safhalarda. Aslında firmaların uygulamaya geçmesini engelleyen birkaç faktör var. Yani ne bileyim özetlemek gerekirse. Her zaman olduğu gibi para. Yüksek maliyetler ve yatırımın beklendiği gibi geri dönmesi endişeleri. Bugün için yapay zeka sistemlerinin ön yatırım gerektiriyor olması konulardan bir tanesi. Bir diğeri, bütünlüğü korunamayan veya hep konuşuyoruz ya tam anlamıyla güvenilir olmayan veriler. Yapay zeka, işte DİTC'de hep bir kere daha söyleyeyim temiz... Düzenli verilere ihtiyaç duyar. Bir şantelik verilerin ne kadar karmaşık olabileceğini herhalde anlatmama gerek yok. Her tarafta mikrod parçası çıkıyor.

Bütün dinleyenler de bunun farkında.

Tabii. Şimdi abide çok önemli noktalardan bir tanesi bu direnç konusu. İnsani direnç, değişime direnç. Yani dürüst olalım her insan yeni bir şeyi denemekten korkar. Dolayısıyla inşaat sektöründe yeni teknolojileri benimsemekte çok başarılı diyemeyiz. Belki de bu günlerde ve önümüzde en çok karşımıza çıkacak sıkıntılardan bir tanesi de yetişmiş veya eğitilebilir personel eksikliği olacak belki de. Çünkü çoğu firma yapay zekayı kendi bünyesine konuşlandırmak istediği takdirde bu konuya hakim insanlar yok.

Çok doğru söylüyorsun. Şimdi Ali bütün bu anlattığından benim anladığım kısaca hemen böyle özetleyeyim. Sektör henüz buna hazır değil.

Çok değil maalesef.

Şimdi şeyimiz bu. Buradaki manşet bu. Peki, şimdi o zaman yavaş yavaş bu bahaneler, sevmiyorum bahane kelimesini ama bu bahanelerden gidelim. Yani maliyet konusunu ele alalım. Yani herkes evet yapay zeka çok pahalı diyor ama gerçekten çok pahalı.

Peki kısaca kısaca onu da söyleyelim. Yani bu şeyin efsanesinin simidir gerçek midir diye. Ya tabii ilk yatırım olarak yapay zeka evet birazcık pahalı olarak gibi gözüküyor. Gerekebilir. Dijital ikizler veya robotiklerin kurumluluğu için peşin olarak milyonlarca belki de para vermek gerekiyor. Peşin olarak ödemen gerekebilir. Bunları yayamayabilirsin. Ancak şu da var ki yapay zeka yatırımları yapan şirketler uzun vadede büyük tasarruflar elde edebiliyorlar. Bunu çeşitli defalarda örneklendirdik. Ne tip şeyler olabiliyor diye. Bir örnek daha vermek gerekirse işte ne bileyim yapay zeka destekli planlama. Yazılımı kullanan firmaların proje verimliliğini %30 mertebelerinde artırarak işçilik maliyetlerinde büyük paralar tasarruf ettiği söyleniyor. En azından sizin firmanın açıkladığı bu.

Çok doğru diyorsun. Şimdi peki biz bu eski tarz çalışan firmaları yapay zekanın tehdit değil de onlara verimli yardımcı bir yol arkadaşı araç olduğunu nasıl ikna edeceğiz?

Bu direnenleri odaya alacağız. Döveceğiz hepsini.

Valla benim de aklıma o geliyor yani.

Abi şimdi tabii şaka bir yana en iyi yaklaşım galiba küçük küçük pilot projelerle bu insanların ikna olma seviyesini artırmak olacak galiba. Ne bileyim yapay zekayı şirket bir anda bütün iyiliklerine kadar yaymak yerine belki bir şantiyesinde drone operasyonuyla başlayacak.

Tabii.

Daha sonra... Yapay zekalı destekli diğer araçlara geçecek. Bu sayede şu oluşacak belki, insanlar görecek ki, evet yapay zeka benim işlerimi kolaylaştırdı, benim için bir tehdit değil bu. Ben bununla gayet de güzel çalışabiliyormuşum diyebilecek belki de.

Kesinlikle. Yani yapay zekayı, her şeyde olduğu gibi, her bir yenilikte olduğu gibi kademeli olarak entegre etmeliyiz sisteme. Yani birden buradan başladık, hadi artık yarın sabah, akşamdan sabah biz yapay zekayı geçtik. Kademeli kademeli ve o deneme yanılmalarla nerelerde sıkıntı yaşıyoruz, ne yapıyoruz, ne ediyoruz hep bunları not alarak o geri bildirimlerle ilerlemeliyiz.

Şimdi... Çok güzel söyledin.

Bir son büyük engelle gelelim diyorum. Yapay zeka bu yetenekli profesyoneller gerektiriyor konuştuğun şeyde, dördüncü maddede. Ancak çoğu inşaat firmasının kendi bünyesine yeterince yapay zekaya yönelik uzmanı yok. Gidiyorsun buna.

Abi maalesef bu eleman yokluğu gün gibi sırıtıyor. Yani bunu her platformda görebiliyoruz. Çoğu firmanın bırak yapay zeka ile ilgilenen mühendisi... ...bazının bilişim teknoloji elemanı bile yok.

Ekip bile yok.

Dolayısıyla bu iş birazcık sırıtıyor.

Abi ne diyorsun ya böyle insanları işleme almalıyız yoksa... ...böyle tabii ki işe almalıyız da böyle bir meslek grubumu ortaya çıkıyor. Yani ben biraz öyle bir meslek grubunun yavaş yavaş tabii bir sürü alt parçasıyla beraber yani tamamen yapay zeka uzmanlığı diyecek kadar çatı şeklinde değil de dijital ikiz açısından da drone operatörü açısından da robotlar açısından da bir sürü detaylı alt meslek gruplarının oluşacağını düşünüyorum.

Çok çok güzel söyledin abi yine harika bir noktaya değindin. Software as a service diye. Bunun en güzel örneklerinden bir tanesi de bizim arkadaşımız Remote Site'ın kurucusu Sedat biliyorsun abi. Yapay zeka destekli sahil zami yapıyor. Şimdi illa birisini bulup da işe almak çok gerekmiyor.

Ay yaşa benim söyleyeceğimi sen söyle.

Yapay zeka firmaları artık inşaat firmalarıyla çözüm ortaklığı yoluna gidiyor.

Bravo, burası çok mühim biraz buranın açılımı Ali.

Bilgisayar mühendisliği almak yerine bu tip firmalardan faydalanma yolunu seçiyorlar. Ne bileyim işte Build Robotics var yapay zeka destekli inşaat ekipmanları üretiyor. İşte Autodesk'in yapay zeka laboratuarı yani Autodesk AI Labs dediğimiz fonksiyonu yapay zeka destekli tasarım araçları çıkıyor.

Ama kiralama mantığıyla gidiyor.

Tabii ki.

ChatGPT de yani biz bütün ChatGPT'ye sahip değiliz adam sana kiraladık bir bedeli var bu kadar özelliğini bu kadar kullanıyorsun.

Tabii az kullanmak istiyorsan bedava diyor.

Aynen yani diğer konularda da yapı bu. Şimdi bizim geçmişten kalan inşaat şeylerinde işte bir dozer alalım, bir winch alalım, bir bilmem ne alalım değil abi. Yani bunu kiralama mantığıyla o mantık üzerinden düşündüğünde zaten yapı da böyle çalışıyor.

Zaten Avrupa'daki şirketlerin oluşumuna baktığın zaman da bazı büyük inşaat firmaları kendilerine makine parkı var tabii ki elbette. Ama... Daha devasa ve büyük hale getirmek yerine çözüm ortaklığı şeklinde filo kiralayarak veya işte ne bileyim ekskavatör ordusu kiralayarak projesini yönlendiriyor işi bitince geri gidiyor.

Çünkü nakit akışı önemli.

Tabii ki.

Nakit akışını bozmuyor bu şekilde.

Böylece ona ilk yatırım maliyetinden kurtuluyor. Şimdi burada yapay zeka kullanmak isteyen firmalarda işte yine Sedat örneğinden gidelim. Sağasını taramak, bütün projenin gidişatını anlamak, hak edişlerine yardımcı olmak, değişiklik gemilerini anlamak, hak taleplerine destek sağlamak için 3 tane bilgisayar mühendisi, 8 tane drone almak yerine bu işin uzman olan işte remote sahipliği çağırıyor. Sedat gel bir lütfen şuna bak, bize destek ver diyor. Sedat da bunun karşısında sunmuş olduğu çözüm ortaklığı nedir? İşte yıllık kullanım, aylık kullanım ne kadarlıksa o şekilde kullanıyor. Çözümleri üretiyor.

Kesinlikle abi şöyle bir tüm o anlattıklarını ben bir toparlarsam.

Tamam peki.

Dört engelimiz şu oluyor. Biri yüksek maliyetler.

Evet.

Yatırımın geri dönüş endişeleri ki aslında iyi uygulanırsa.

En korkutucu değil mi patronlar için?

En korkutucu bu görünse de tabii buna kafa yorulduğunda buradan karlılık sağlanıyor. Evet. Zaten kafa yoranlar kazanıyor. Hayat hep böyle bir şey yani. Parçalanmış dağınık sektör verileri. Bir artık veri kültürümüzün oturması lazım.

Verileri... İstatistik niye çok önemli bir bilim değil mi? Tabii ki. Hep bunu konuşuyoruz.

Her şeyin altında bu var abi. Her şeyin altında bu var. Analiz etme yeteneği var.

Evet, evet.

Aynen. Onun için de veri. Veri için de istatistik dediğin gibi. Aynen. Ne tabii değişime karşı direnç. Artık bu grubun da yavaş yavaş kendiliğinden kaybolacaklar ve o zaman şu pişmanlıklar olacak. Ya biz niye yapay zekayı zamanda... Kafa yormamıştık. Niye şimdi biz burada işsiz güçsüz oturuyoruz?

Törtülenmemesinin gün değil.

Şimdi 60 yaşını geçmiş bir dostumuz emekli olup oturabilir de yapay zekaya adapte olamayan 20 ile 30'lu yaşların insanlar da kenarda köşede oturacak.

Kalacak mecbur.

Bu çok acı bir şey. Evet. Çok acı. Daha mesleklerinin başında sadece bu yapay zekayı kendilerine adapte edemedikleri için kenarda köşede kalacaklar. İkinci sınıf işlerde. Kullanılacak bu arkadaşlar. İstedikleri kadar en iyi üniversite diplomasına sahip olsunlar.

Ben kendi çocuklarım dahil yeni mühendislere ve diğer yeni hangi sektörde olduysa olsun söylediğim veya kendimce verdiğim öğüt şu bu artık kaçınılmaz bir hayatın bir parçası. Bundan inkar ederek kaçarak hayatta başarılı olamazsın. Dolayısıyla Bunu kendini geliştirmek için nasıl kullanabileceksin? Kendini donat. Bununla kendini geliştir diye hep öğüt vermeye çalışıyorum.

Kesinlikle. Ama şurasını da tersinden okuyalım. Her şeyi de ona bırakma. O zaman beynini kaybedersin. O zaman beynini kaybedersin.

Beynin kesinlikle oturduğunu organına döner.

Aynen. Aynen. Bravo Haluk. Çok güzel dedin. Yani bu da bir tarafı da bu. İşte onun için kafa yormak demek bu aslında. Ben bundan nasıl faydalanırım?

Kesinlikle abi. Şimdi hani diyorlar lobların girintili halini koruması lazım diye. O yüzden girintili salih üstünde oturduğumuz zaman.

Girintili salih üstünde oturduğumuz zaman. Bravo. Çok güzel.

O yüzden çok önemli. Abi şimdi bu dediklerine.

Neler değişmesi gerekiyor? Şöyle bir sen de oraları bir şey yaparak birazcık daha katkıda bulunman gerekirse.

Şimdi en az görünüşe göre üç tane temel değişikliğe ihtiyacımız var gibi. Bir tanesi. Daha uygun fiyatlı yapay zeka çözümleri. Az önce anlattığımız gibi SAS veya AI SAS diye konuştuklarını, AI SAS, AIAS diye söyleyebileceğimiz çözüm ortaklıklı veya bulut tabanlı çözümler. Sektör genelinde veri standartizasyonu bu çok önemli.

Bu çok önemli. Aynı dili konuşması lazım sektörün.

Verileri bir standarda oturtamazsak... Kaotik ortam devam edecek maalesef. Kesinlikle. Belki de, az önce konuştuk ama, inşaat üniversitelerinde daha güçlü yapay zeka eğitim programların. Ne dersin hocam, sence bu mümkün mü?

Ya ya ya mümkün, aslında mümkün. Şu anda bize, aa nasıl çok uzak gibi geliyor ama değil abi yani yeni nesil mühendisleri biz ilk günden itibaren yapay zekayı kullanmaları konusunda eğitirsek, Demez isek aslında sınavı da belki bizim zamanımızda defter kitap açık sınavlar vardı. O sınavlar en zoruydu. Çünkü sen mantığını anlamalıydın. Evet, chat GPT'yi kullanarak yaz bana bunu ama neden olduğunu bil. Ve bir de unutma chat GPT de halüsinasyonlar ve yalanlar söyleyebiliyor. Sen bunun ne demek istediğini anladığında zaten bu dersi öğrenmiş oluyorsun. Sen tabi ödev veren de başlıyor sıkıntı. Ödevi bilmem eski sistem bunları cevapla bunların nedenleri nedir bu bilmem ne dediğin anda o da gidiyor chat gpt aynı soruyu soruyor. Hadi bakalım öyle bir analiz sorusu sor ki o chat gpt onu sormakta zorlansın.

Tabi ben hatırlıyorum.

Anlatabiliyor muyum?

Çok iyi anlatıyorum çok iyi anlatıyorum.

Buradan başlayıp sıkıntı yok.

Yani chat gpt'yi daha iyi kullanacaksan bir nasıl kullandığını ölçeceksin öğrencinin. İki. Faydalı bir arama tarama yaptı mı ki onun sonuçlarını sınav soru kağıdı olarak yazıyor? Bu defter kitap açık demiştim. Ben hatırlıyorum üniversite üçte bir sınav sorumuz vardı. Tek soruydu. Hocamız geldi kağıtla dağıtmadı. Tek soru şuydu. Söylüyorum yazın dedi soruyu. Kuzey Kutbuna bir petrol platformu kuruyorsunuz. Iklimsel şartları yapacağınız işi düşünerek bana hangi malzemelerden nasıl bir platform kurmanız gerektiğini anlatın dedi. Tek soru. Şimdi burada hani üniversitelerde konuşuyoruz diyoruz ya çocukların bununla veya bunsuz bir artık hayat olmayacağını anlaması hocaların da özümsemesi lazım.

Özümsemesi lazım canım. Bunu tokaka ucu gibi görmüyorlar.

Bu ayağın hocalarımız var şimdi üniversitelerde. Belki onlar için birazcık bunları kullanmak zor geliyor veya tuhaf geliyor olabilir ama yeni nesil hocaların buna kafa yorup öğrencilerle de bu inşaat mühendisliği sektörünü bir kademe yukarı nasıl çıkarabiliriz kafada yorması lazım.

Kesin, kesin.

Öğretmenlik yapmalı.

Burada çok büyük sorumlulukları var. Bu dönüşümü biz hep birlikte yapabilirsek. Doğru olabilir. Yoksa bu dönüşümü sadece gençler kendi içinde yaparsa işte o zaman bir sürü çarpıklık olur. Ama bizim hocalarımızın işte bu dönüşümde önce olması için önce kendilerinin bu işi çok iyi anlamaları lazım. Anlamaları lazım ki bu analizi yapabilsinler. Bunu anlamadıklarını hissettir diye an zaten genç arkadaşımız hadi oradan diyor onu bırakıp kendi çözümünü aramaya başlıyor. Ondan sonra da bunlar... Kızgınlık içinde şey yapıyorlar. Bugünün gençleri diye başlayan cümleler başlıyor bu sefer.

Şimdi bu deminden beri konuşuyoruz üniversiteler falan diye. Dünyada mesela örnekleri başta Trimble ve Bentley isimli firmalar üniversitelerde yapay zekayı inşaat eğitimine entegre etmek için konuşuyorlar. Tabii bir sonraki konumuzda geleceğiz.

Onu ben şimdi sana hemen söyleyeyim.

Burada tabii önemli olan... Hep konuştuğumuz gibi bir zihniyet değişikliği geliyor. Yani yapay zeka birisinin yerini almak için değil, var olan kişileri daha güçlü hale getirmek, inşaatları daha karlı ve daha sürdürülebilir hale getirmek için var.

Şimdi çok güzel dinledik. Bugün çok şey konuştuk. Yapay zekanın inşaat tasarımlarını optimize ettiğini bunları biraz tekrarlamak istiyorum. Tabii ki sen çok yoruldun bugün. Karbon ayak izlerini tahmin ettiğini, sürdürebilir malzeme seçilmesine yardımcı olduğunu ve binaları zaman içinde binaların kendini daha verimli hale getirdiğini artık biliyoruz. Ayrıca maliyet, veri sorunları, değişime direnç, yapay zeka yetenek açığı gibi zorluklardan da bahsettik. Şöyle bir toparlamak da istedim senin anlattıkların üzerinden. Şimdi gelelim geleceğe. Gelecek hakkında ne düşünüyorsun?

Geleceğe dönüş.

Sürdürebilirlik, inşaat, yapay zeka sürdürülebilir inşaat da yapay zeka. Önümüzdeki 10 yılda bence çok uzun hariç 3 yıl 5 yıl içinde nereye gidecek?

Tabii hani bir drrr diye birazcık ileri sarabilseydik belki de şunları görebilirdik diye düşünüyorum ilk aklıma gelenler. İşte ne bileyim yapay zeka güdümlü otonom şantiyeler görecek. Belki bunları çok defalar konuştuk daha önceki podcastlerimizde de nasıl olabilir ne şekilde olabilir diye ama bunu görme ihtimalimiz bir hayli yüksek ileriki zamanlarda. Binaların geri dönüşüm ve yeniden kullanım için tasarlandığı yapay zeka destekli döngüsel ekonomi diye bir belki de kavramı göreceğiz. Binaların enerji şebekeleri ve iklim kontrol sistemleriyle iletişim kurduğunu düşünsene abi. Tabii tabii. Entegre farklı şehirler olduğunu.

Binalar ve şehirler. Peki kendi kendini inşa eden şehirleri de görür müyüz ya? Ne dersin?

Valla emin değilim ama buna da hazır olmamız gerekiyor galiba. Yani bu şey gibi tasarım ve planlamadan atık azaltma, enerji verimini artırma, optimizasyonuna kadar birçok şeyi halleden bir yapay zeka varlığı ne diyeyim artık öyle bir şey var ve bunlar yapıyor. Bilmiyorum belki de göreceğiz.

Abi şimdi trendlerden biri yapay zeka güdümlü tam otonom şantiyeler. Yani manuel sağ denetimleri yerine yapay zeka her şeyi gerçek zamanlı olarak izleyecek mi? Ya bunlar konuşuluyor bu konunun uzmanları tarafından. Onun için de ben masaya getirip böyle bir ortaya...

Yoksa biri bizi güzeltiyor mu? Mutfakta biri mi var?

Evet, evet, evet.

Şimdi tabii bunları düşündüğüm zaman aklıma hemen yine birkaç şey geliyor. Işte malzeme kullanımı ve aşırı israfı önlemek.

Harikasın.

Yapay zeka arka planda belki buna bakacak diyecek. Hımm diyecek.

Tabii.

Bunları yanlış yapıyorsun.

Tabii.

İşçi verimliyiz.

Şahiyat. Tabii.

Bizi gezetiyor mu? Tabii. Şimdi gecikmelerin ve risklerin yani insan kaynakları belki de gecikme ve risklerin belirlenmesinde yardımcı olacak. Enerji tüketim var burada. Sahada kullandığın gücün hem optimize edilmesi hem en iyi şekilde kullanılması, israf edilmemesi ve bunların raporlanması. Bu tip şeyler geliyor ilk planda aklıma.

Doğru, doğru. Yani yapay zeka bir gereksiz iş ve malzeme israfını önleyerek daha az emisyona neden olacak diyorsun. Benim anladığım senin söylediklerinden bu. Yani bu şekilde bir sürdürebilirliğe katkısı olacak.

Öyle gözüküyor, öyle gözüküyor. Çünkü yapay zeka destekli bir otomasyon sadece ama sadece işte verimsizlikleri bile ortadan kaldırsa şantiye emisyonlarını belki yüzde otuzla yüzde elli mertebelerini bir fayda olacak. Yani bu oranda azalacağı öngörülüyor. Tabii bu gidişle tamamen yapay zeka güdümlü şantiyeler önümüzdeki yıllarda 10 yılda, 5 yılda veya 15 yılda ortaya çıkar mı? Geri dönüşüm ve döngüsel ekonomi bütün bunlar sorular hep duruyor havada. Ne olacağından.

Ben şöyle düşünüyorum. İnşaat sektörü küresel atın yüzde 30'unu 40'ını. Yani bu çok acayip ama böyle çok şey yaparken de bir şeyleri kirletiyoruz doğal olarak belki. Aslında doğal olarak dememeliyiz. Bu doğanın da değişmesi lazım. Bozverin de değişmesi lazım. Yani binaları yıkılmak yerine belki sökülüp yeniden kullanılacak şekilde de tasarlanabilir. Lego binalar gibi. Çocukluğumda en sevdiğim oyuncaktı yani.

Ben hala çok seviyorum.

Değil mi?

Ben hala çok çok vallahi yalan savunmasın.

Bir iki aldım da çok ya minik minik minik benim ellerimde kalınlaştı galiba.

Yarmışız ya.

Şey yapamıyorum bunları abi.

Çok güzel seçmiyor galiba benim de o küçükleri o tekliler var böyle teklemeler.

Onları tutamıyorum ya o alıp çok küçük geldi bana. Şey aldım Japonya'daki o meşhur kulenin şeyini aldım legosunu. Yok abi dedim ben bunu yapamam. Ya bizim çocukluğumuzda legolar kocaman böyle tak tak tak tak her şeyi yapıyorduk. Şimdi bayağı mühendislik istiyor ya.

Bayağı hassas o konturları falan vermek için çok ciddi bir şey küçük parçalar var.

Ellerimin içinde zaten el becerim hiçbir zaman iyi olmadı da. Şimdi hepten daha yaşlanacak.

Şimdi senin sonra geri dönersek abi. Malum biz Kadıköy'de yaşıyoruz. Her bina işi bittiği için yıkılıyor. Ve çöpe gidiyor maalesef. Şimdi yapay zeka... ...izlenebilir, yeniden kullanılabilir malzeme önerileriyle... ...bu trendi belki de değiştireceğini düşünüyoruz. Bu nasıl mı olacak? İşte ne bileyim. Yapay zeka destekli belki malzeme takip ortaya çıkacak.

O malzemeyi tekrar kullanabilecek.

Akıllı sensörlerden, öğütümden yıkıma kadar her malzemeyi takip edecek belki. İşte yapay zeka destekli yapı söküm elemanları olacak. Planları olacak pardon eleman duyanını söyledim. Binaları yıkmak yerine demin söylediğin gibi senin de abi. Yapay zeka destekli belki hassas söküm işlemleri yapılacak. Bunları rehberlik edecek yapay zeka. Ve böylece malzemeler israf edilmeden belki yeniden... Kullanılabilecek yerinde kullanılabilecek belki de. Tabii. Geri dönüşüm testleri yine yapay zeka destekli. Yapay zeka işte malzemeleri insanlardan daha hızlı ayırmak ve yerine kullanmak için ayırma testleri de belki daha aktif rollerde bulunacak. Bu tip şeyler geliyor aklıma hızlı düşününce.

Abi şimdi ben böyle akıllı şehirler hakkında hep bir şeyler duyuyoruz. Ancak bunların çoğunda sadece daha iyi wifi, gösterişli uygulamalar var. Ama yapay zeka şehirleri... Nasıl daha sürdürülebilir hale getiriyor? Yani şehir bazında düşündüğümüzde ne diyorsun Haluk?

Abi buna bir iki şey söyleyebilirim belki. Gelecekte belki binalar yıkılmayacak. Belki sökülüp başka bir yerde yeniden inşa edilebilecek. Belki de doğru yaklaşım bu. Belki de. İşte yine araştırmalarından notlarıma bakıyorum. Hali hazırda hangi malzemelerin geri dönüştürülebilir olduğunu kayd eden yapay zeka destekli veri tabanları oluşturuyor. Bu belki şu anda sadece çalıştığı projelerde ama belki de günün sonunda bütün dünyaya yayılacak bu inisiyatif. Dolayısıyla yapay zeka sadece artık yani modası geçmiş ilan ediyor şu anki üretim metotlarını. Sadece bildiğimiz şekilde üretimler belki de kalmayacak.

Kesinlikle.

Takip edilebilir belki malzemeler üretecek. Hani işte ne bileyim çelik fabrikasından bobinler çıkar her birinin şeyi vardır. Hatta dün televizyonda gördüm işte bir fast food lokantasının gidecek hani şey yapar ya hangi seriden hangi hayvandan hangi süt hangi et alındı onlar takip ediyor. Belki yapay zekada her bir belki üretilen tuğlanın içine bir sensör yerleştirecek. Tabii buraların takip edilmesi alacak belki de.

Yapıyı değil, yapının içindeki malzemeleri de biz takip edebiliyoruz.

Yani dijital tool olacak belki.

Dijital tool, bravo! Valla iyi bağladın Ali. Çok iyi bağladın ya. Bir yapay zeka mısın diye korkuyorum bazen sana. Şimdi bak şöyle bir sorun var. Son onunla da kapatalım. Yani yapay zeka enerji, su ve ulaşım sistemlerini ayrı sistemler olmak yerine birlikte çalışmasını da sağlayabilir mi? Yani buna da kafa yordukları için ben sana önüne bırakıyorum bu topu.

Bu dediğin belki de birkaç tane mühendislik dalını bir araya getirmek gibi. Yani şehir plancılardan ne bileyim altyapı tasarımcılarına kadar. Belki de dediğin gibi en büyük değişim yapay zeka destekli şehir planlaması olacak. Kesinlikle. Çünkü yapay zeka sadece tek tek binaları optimize etmeyip kalmayacak. Tabii. İşte evvela blokları bahşedecek sonra bir semti bahşedecek. Yani şey gibi, tüme varın gibi gidecek belki de. Burada ne olacak, ne yapabilir? Enerji yüklerini binalar arasında dengeleyecek enerji santrallerinin üzerindeki baskıları da çıkar. Hep vardır ya, ya trafopatta da elektrik gitti. Çünkü o trafo belki o maliyi kaldırmıyor.

Değil mi?

Bu elektrik kesintisinin yaratacağı buzdolabındaki şeylerin erimesi gibi dertlerden kurtulmak için veya bu... Başarılarına kurtulmak için enerji tasarımını optimize edecek belki. Ne bileyim trafik ve toplu taşımayı dinamik olarak ayarlayabilecek otomobillerden kaynaklanan emisyonları azaltacak belki.

Değil mi?

Su ve atık yönetimini iyileştirecek. İşte sınırları tespit edecek. Aşırı kullanımı önleyecek. Ya şey gibi ya filmlerdeki gibi acaba ülkeleri insanlardan alıp da yapay zekâ versek mi?

Şimdi abi bu son zamanlarda yani çok yakın zamanda olan olaydan şey yaptığım İspanya'daki bu biliyorsun.

Evet evet evet.

İspanya ve Portekiz'de. Bunun için işte birkaç tane tabii şey var tez var neden olduğuna dair. Bir tanesi de işte bu aşırı farklı hava koşullarına yani ısı farkına şeyin reaktörlerin şey yapamaması adapte olamaması ve burada da bir patlamanın olması şey kopukluğun olması. Şeklinde yani en şey olan bu diye söyleniyor. Fakat ben İspanya'daki arkadaşlarımı sorduğumda onlar ne diyorlar biliyor musun? Çok güleceksin insan her yerde. Rusların işi abi.

İspanya'daki algı bu.

Yani bu yani o da olabilir. Olmayacak iş mi o da olabilir yani o bizim konumuz değil belki ama biz sadece ben arkadaşıma şeyi sordum ya dedim bu aşırı hava koşullarını Bak işte ne yapmış falan bırak dedi o. Dün de Rusların eklemesi falan. Neyse o ayrı bir konu. Peki ne diyorsun abi? Aşırı hava koşullarına bizi şehirleri özellikle yapay zeka hazırlayabilir mi?

Abi tabii bütün bu konuşuklarımız için de baktığımız zaman yapay zekanın sahip olduğu kabiliyet ve kapasiteyle birlikte değerlendirmemizde iklim modellemesi öngörüsünde bile bulunabileceğini fark ediyoruz. Bu durumda yapay zeka şunları yapabilir. Taşkın risklerini ortaya koyabilir. Şehirlerin daha iyi idareler sistemlerini tasarlamasına veya ne bileyim yağmur sularının daha iyi kontrol altına alınmasına olabilir. Isı adacıkları işte ağaç dikme ve soğutma stratejilerini değerlendirebilir. Bu çok önemli çünkü hani demin biz çıkarken hissettik ya camın altından geçerken şeyin fırın gibi olmuştu. Sonra konuştuk şehirlerde niye camla kaplanıyor binalar bütün şehirleri ısıtıyor diye. Düşünsene yapay zeka topunuz geri zekalısınız niye şehirleri camla donattınız dese ne diyeceğiz?

Tabii doğru doğru diyecek tabii yani bir de bize bunu demesi lazım zaten.

Şimdi fırtına hasar hani fırtınalar bizde Amerika'da olduğu gibi büyük tayfunlar ve o şeyler büyük aklıma gelmedi şimdi twister diyeceğim ya büyük o tayfunlar dönen şeyler aklıma.

Twister diyeceğim gelmedi mi aklına?

Vallahi Türkçesi gelmedi aklıma neyse. Şimdi bunları bile önceden haber verebilir ve önlem almamızı sağlayabilir. Aslında bize sürdürülebilirlik alanında bir hayli çığır açacak gibi gözüküyor.

Kesinlikle abi yani işte bu Singapur Hollanda gibi ülkeler iklim edilen işte şeyler tasarlamak için zaten kullanmaya başladılar gibi Hollanda'nın durumu malum biliyorsun kot olarak aşağıda olduğu için Hollanda bu konuda gerçekten şey çok çok bilinçli bir ülke. Samsız olduğu için de bilinçli. Bazen hani kötülük ne diyor nice öldürmeyen dert güçlendirir. Evet öldürmediği sürece de güçleniyorsun. Evet sona geldik galiba.

Evet abi yani bugün de... Seni bayağı terlettim bugün. Yok rica ederim.

Senin uzmanlık alanında.

Bilmiyorum bayağı konuşuk gibi düşünüyorum.

Kesinlikle. Valla ellerine sağlık çok iyi hazırlanmışsın.

Çok daha fazla derine girmenin çok da anlamı yok. Gerçekten merak eden dinleyicilerimiz için internet derya çok kaynak var bu konuda araştırabilecekleri.

Yorum da yazabilirler bizim.

Tabii ki mutlu da oluruz.

Altına Spotify'ın altına Twitter'a her yerdeyiz onun için.

O yazabilir. Benim söyleyeceklerim bu kadar abi bugün.

Benim de bu kadar abi. Yeni bölümlerde o zaman görüşmek dileğiyle diyelim.

Çok teşekkürler dinlediğin için.

Teşekkürler sağ olun görüşürüz.