Dijital Tuğla - Bölüm 16: Yapay Zeka Odaklı Taşeron Yönetimi - Yapay Zeka Taşeron Performansını A...

Yapay zekanın inşa sektöründe var olan ve gerçekleşmesi çok muhtemellerin etkilerini tartıştığımız, en son teknoloji ve trendleri konuştuğumuz, gerçekle alakası olmayan şeyleri, söylentileri ve bilim kurgu romanlarına dikkate almadığımız, hatta bunun tam da aksine yapay zeka dünyasında aslında neler olduğunu anlattığımız Cem Kafadar ve Haluk Eginer tarafından hazırlanan dijital tuğla podcastimize hoş geldiniz. Şimdi ikinci bölüme başlıyoruz. Yapay zeka ve güven kaldığımız yerden devam ediyoruz. Evet hocam ne dersin?

Şimdi geldik işin en incelikli kırılgan yerine harıksın. Yani yapay zekadan korkanlar sadece böyle Hollywood senaristleri değil değil mi? Geçen yıl böyle büyük grevler yaptılar. Çok da haklılar aslında. Kurgudan senaryoya hatta artık dijital oyunculara kadar hani görsel olarak oyuncu da yaratıp onun içine koyabiliyor. Teknoloji tabii o anlamda çok şey oldu. Şimdi Taşeron da diyecek ki yapay zekaya karşı Big Brother bizi izliyor.

Abi dememesi mümkün değil. Şimdi bak şöyle bir örnek vereyim. Taşeron'a geleceğim burada ama. Bu evlerdeki güvenlik kameralarının veya web kameralarının hackerlar tarafından sabote edildiği ve evdeki çocuklarla konuştuğu o haberleri bir ara çok yaydırdım. Bizim evde de vardı televizyon üstünde böyle bir işte WhatsApp, o zamanlar Skype kullanıyorduk. Şimdi Skype pek popüler değil yani hiç kalmadı bile.

Microsoft kapıyor galiba Skype'i.

Evet kapadı zaten galiba yanlış hatırlamıyorsam. Bunlar herhalde aylar önce ya da işte geçen sene kapadı. Mesela kameraya band takmıştım görmesin diye. Ama daha bu dediğim belki 10 sene önce yapay zeka falan yok ortalıkta. Şimdi dolayısıyla buradan taşeronlara gelirsek hani diyoruz ya insanlar endişeler içinde yaşıyorlar diye. Ya yapay zeka ile ilgili çalışan taşeronlarda ben telefonunu bantlamış adam falan gördüm ya.

Tabii tabii çok doğru abi. Yani bunların hepsi olabilir. Yani senin o kaygın da ben çok... Doğal ve doğru buluyorum. Evet. Baktığın zaman eee çünkü tahmin edemeyeceğimiz şeyler olabiliyor. Ya geçen bankadan diyor ki arada güvenlik biriminden bilmem ne falan. Ondan sonra eee siz diyor bir diyor şey emri vermişsiniz diyor. Altmış dokuz bin lira diyor. Hesabınızdan para çekilecekmiş böyle bir ödeme emri vermişsiniz diyor. Ondan sonra dedim ben vermedim. Ben bankama da çok güveniyorum yani. Bence bütün bankalar bu anlamda çok iyi iş yapıyorlar. Ondan sonra şimdi bunu iptal etmek için size diyor kod yollayacağız falan. Bir de bana ne zaman girdiniz şeyinize diyor en son diyor cep telefonundaki aplikasyonunuza içimden dedim annem güvenlik olmadığı çok açık. Onun zaten benim ne zaman girip girmediğimi görebilmesi lazım. Biraz konuşturdum falan ondan sonra İşte diyor ben şimdi diyor üstümüzün şifre hiçbir şey istemeyeceğiz. Bir diyor kod diyor yollayacağız. O kodu diyor siz girin sisteme hemen diyor ödeme emrinde kaldıralım diyor. Anlatabildim mi? Yani şurası halük enteresan. Sürekli uyanık olman lazım.

Maalesef bana da böyle dediğin gibi bir şey oldu. Aradı şuradan arıyoruz buradan arıyoruz. Tamam kardeşim kapat dedim ben seni arıyorum dedim.

Küfretti kapattım. Tabii tabii. Zaten yani şimdi böyle konumuz değil ama bu bankayla ilgili çok şeyler duyuyoruz. Şey hep benim bankacım da sağ olsun çok değerli bir dostum diyor ki şey yapacaksın hemen kapa bankayı ara.

Evet evet.

Kapa bankayı ara orada işlemini yap. Evet ben hatta yani bu da böyle bu bugünkü bir ayrı bir şey olarak dinleyeceğimi söyleyelim.

Gerçekten belki de bu sesler hani botlarla üretilen insan konuşması da olabilir.

Tabii.

Çünkü sahtekarlığın artık boyutu yok.

Tabii tabii.

Ölçe bıçığımız gibi boyut yok.

Yine dağıtıyorum ya bugün kötü bir günüm. Çin'de, Çin'de mi diyelim işte Güney Asya'da böyle bir yer var yani bir adamı diyeyim ne yapayım. Burada abi şunu yapıyorlarmış bu geçtiğimiz birkaç ay önce oksijende okudum ben bunu. Dünyanın birçok yerinden farklı dillerde insana işte burada çok iyi iş imkanı. 2000 dolar, 3000 dolar falan gibi. Yani normal ülkesinde 1000 dolar alacak adamı 3000 dolar falan. Bu insanları toplayıp sahne metinleri koyup ses modülleri üretiyorlar ve canlı insanlar işte Arapça konuşuyor o Arap ülkeleri için öbürüne Rusça konuşuyor öbürüne Türkçe konuşuyor Fransızca konuşuyor o ülkelerin insanları yani şimdi diyor bu hanımefendi bana Türkçe konuştu ben kusura bakmayın dedim hatta yani ne olursa olsun diyelim benim o doğal refleksim ondan sonra bunlar bu şeylerle işte parayının gideceği yer orada ayrı bir şey fakat daha acı olan abi o insanları çalışma koşullarında 3000 doları orada köle mantığıyla parasız odadan da kaçamıyorlar çıkamıyorlar falan böyle bir insanlık suçu haline getirilmiş bir durum da varmış ve baya ciddi insan çalıştığını okumuştum haberde. Ya biz hep şey düşünüyoruz ya beni argümentten aradı Türkiye'de böyle bir ekip var hayır abi uluslararası bir şebekenin o yanındaki de Nijerya'yı arıyor o anda.

Aynen.

Çok çok acayip. Aynen artık onun için hepsi olabilir yani kamerayı kapamak falan. Paranoya olarak görmüyorum.

Hafif paranoya olarak görmüyorum diye düşünüyorum. Dolayısıyla bu güvenlik şeylerinde ilk karşına çıkan şey şeffaflık oluyor. O çok önemli. Çünkü yapay zekanın kararlarını, içimi neden aldığını bir şekilde açıklayamıyorsak veya ortaya çıkaramıyorsak bu konumuz bugün taşeron olacak. Taşeron gözüne sanki cezalandıran bir mekanizma gibi duruyor açıkçası. Yani hep şüphede yaklaşıyorlar.

Aynen yani %15 düşük performans gösterildi. Bana desem ben taşeron olsam derim ki abi neye göre ya? ne zaman hangi şartla? sen bunu bana açıklayamıyorsan salladıysan bu değeri sallamıyor da onun arkasındaki algoritma doğru kurgulanmadı.

bunun için açıklama da sunması lazım. sadece puan değil de 3 gün yağmur yağdı bundan dolayı öğretim düştü. bu yüzden puan etkilenmedi gibi bir detayla veya puanı bu yüzden etkilendi gibi bir detayla sunması lazım.

biz bir rapor aldığında kaynaklarını koyuyor ya. Evet.

Evet. Çok hoşuma gidiyor benim. Ama onun için para istiyor. Onun için para istiyor.

Tabii. Ama ona da bakmak lazım. Yani ayrıca o kaynağı da kontrol etmek lazım.

Ne diyor altında? Hassas bilgileri lütfen kontrol ediniz yazıyor. Sorunlu kabul etmiyorum diyor.

Aynen.

Yani senin dediğin gibi taşeronun haksızlık yapılmayacak. Tabii. Ve veri ilerletecek. Dolayısıyla ön yargı riski belki ikinci konulara karşımıza duruyormuştu. Bayez dediğimiz... Yapay zekanın eğitilmiş olduğu verilerin ne kadar kaliteli, ne kadar o işe uygun veya ne kadar gerçekliği yansıtıyor bu dikkat edilmesi gereken konulardan bir tanesi.

Kesinlikle abi bu da olabilir. Ya şu olmuyor mu yine organik insan diyeceğim bugün. Organik insan işte... Çok unik artık insan diyemiyoruz zaten. Benim arkadaşımın firması ben buna veriyorum. Şeyi geçtim ben daha yolsuzluk... Şeyleri sen arıyorsun, girmeyelim. Orada oluyor bunlar. Bu da aynı şeyde bazı taşeronlara önyargılı davranabilir. Belli algoritmada, belli katsayılarla sürekli tedarik için aynı demirci olabilir gibi gibi.

Hop döndük mü şeye? İnsan bu işin içinde olmalı. Organik insan işin içinde olmalı mı? Çünkü abi bu söylediğin çok doğru. Veri önyargısında. Katakulli çevrilebilir veya buna müsait sonuçlar ortaya çıkarabilir. Dolayısıyla insan denetimi olmadan yapay zekanın tek başına karar vermemesi gerekir.

İşte orada da hani, böldüm mü sözümü?

Yok yok devam edeceksin.

Orada da abi işte insanı soktuk ya etkileşimini bir geri bildirim sistemi koymalıyız ki.

Kabul.

Diyecek ya o insan, ya bir dakika bu şey tedarikçi, hep aynı tedarikçisinden alıyoruz biz.

Evet.

Dörttür. Acaba sen öbürlerinden fiyat almıyor musun? Hayır. Yapay zeka. Hayır da zavallı yapay zekanın günahı yok. Onun kurgulayan algoritmanı kurgulayan arkadaşın günahı var. Yani burada etkileşimini geri bildirim algoritmanın abukluk veya bilinçli önyargısının önüne geçebilir.

Bu da şey gibi işte hani altına lütfen yorum yazınız olur ya işte taşeron puanlamasına işte bugün şu şu sebepten dolayı bir... Eksiklik veya gecikme gösteriyorsun ama sebebim şu diye bir belki yorum yazabilirse yapay zeka bir sonraki raporlamada belki bunu dikkate alıp veya bunu bir iyileştirme sebebi olarak görür yani bir bakıma o taşeron o veriyi oraya girerek veya o bilgiyi girerek yeni bir veri seti oluşturuyor yapay zeka için kabul edilebilir bir mazeret haline geliyor belki de yani sistemin öznesi olduğunu hissettiriyor beni diyor ki abi ben sistem parçasıyım bak bana da sordular bende cevap kaldı evet Evet. Bu hem taşeron üstünden bir konfor alanı sağlıyor. Çünkü yaptığı işle ilgili ama bir de dediğim gibi yeni bir veri seti oluşturuyor. Kabul edilir mi? Yani bu pozitif etki olarak düşündüğümüz zaman yapay zeka ne katacağına? İşte güven tazeleme gibi sanki böyle. Yani yapay zeka verileri doğru olarak ortaya çıkabilecekse artık ortada saçma sapan sorular dolaşmayacak. İşler artık bu iş zamanında bitecek mi? Kuşkusuz azalacak gibi yani bu olacaktır ama taşanın da işte benim yaptığım işler gölgeniyor, ne yapıyorsam ortaya tam olarak çıkarılmıyor, endişesi ortadan kalkacaktır.

Abi işte şey var ya yani o söz uçar veri kalır dönemi başlıyor. Evet. İşte geçmişte lafla yürüyen işler şimdi grafikle analizle zaman dalgası ediyor. Yine benim ilk şantiyemde yaşadığım bir şeyi anlatayım. Proje koordinatörümüz geliyor merkezden. İşte ben tabii çok yeni bir bendisim. Yani böyle bakıyorum işte. Ne dedi adam? Yarın dedi Beko gelecek dedi. Beko şey markası işte bu kazıcı markası falan. Beko televizyon geliyor aklıma falan. Bir de orası Beko fabrikası falan yani. Öyle bakıyorum yani ne şey diye. Falan marka adı falan. Yani şu oldu. Adam bana baktı zaten biliyor tabi yani işe alandı o. Sen de sahaya bile çıkmıyorsun be dedim. Niye çıkmayayım işte?

Paçalarında da çamur yok.

Abi onu yazdım buradan kenara ders ders bir şantiye yüz bir. Onun geleceği günler şıpçı elimle çamur olup paçalarıma böyle sürüyordum ki o oradan ha bu adam sahadan geliyor.

Evet evet evet boş konuşmuyor.

Haa sahadan geliyorum abi gömleğim falan çıkıyor. Karıyordum böyle kemerinizden sağolun.

Hatta perişan halde.

Perişan halde falan diye ondan zavallı. Şimdi kızlar ya bu paçalar ki çamur içinde geliyorsun eve falan. Yani kızınca haklı. Şimdi böyle bir show business yapıyordum.

Evet.

Biz bir sürü ben değil bir sürü insan. Bunu çok daha ileri boyutları var. Ben yeni zavallı bir mühendis olarak yaptığım show business buydu. Paçalarıma çamur sürmek.

Tabii ki.

İşte bunların hepsini içecek yapay zeka. Yapay zeka onun fotoğrafını, filmini bile aldı. Sahtekar diyecek.

Zaten dediğin gibi bu veri önyargısı olmayan bir sistem ilişkileri çok daha güvenilir ve saygıdeğer hale getirecek. Ne demek istiyorum? Çünkü elinde somut veriler olacak. Diyecek ki, taşeron şunu diyemeyecek. Ya beni haksız yere eleştiriyorlar. Bu sistem, yapay zekanın sürdüğü ortaya koymuş olduğu kanıtlarla. Ya bu adam işi sapsak diyor diyemeyecek bunu.

Kesinlikle.

Çünkü ortada elle tutulur, inkar edilebilecek veri seti olacak, veri grubu olacak.

Kesinlikle abi bence bir sonraki bölüme gelelim. Yani bu artık işverenin uykusunu kaçıran o hani sihirli soruya, bu yapay zeka gerçekten bize para kazandırıyor mu? Her şeyde bunu soruyoruz. Yani ROI, Return of Investment durumu nedir? Nedir abi buna para yatıralım mı, yatırmayalım mı? Ne diyorsun abi yine biliyorum ben seni bu konuyla ilgili çok derin çalışmalar yaptığını.

Bu hani bizde vardır ya kurumsalla patron şirketi kavgası hep yıllardır. Şimdi patron şirketi gözden baktığın zaman diyecek ki ya kardeşim bana bir sürü para veriyor zaman bu sistem gerçekten bana ne kadar metrekare daha fazla iş çıkarıyor veya kaç çuval harcı daha ucuza almamı sağladı ki benden bu konuya yatırım yapmamı istiyorsunuz diye bir önermeyle veya bir soruyla gelebilir açıkçası.

Ya maliyetleri bir kere sahada düşürdüğünü gösterebilmemiz lazım. İşte zaman kaybı çünkü neydi işte değil mi Haluk zamanı?

Evet tabii ki.

Şeysi var. Taşeron geç başladığı mı bir sonraki ekip bekliyor. Yapay zeka bunu erken teşhis edip önleyici müdahale şeysi gerektiriyor. Mesela ne bileyim sistem elektrik ekibi bu hızda giderse üç gün gecikir uyarısı veriyor. Bu da şantiye koordinasyonunu kurtarıyor. Yani gecikme yok ceza yok.

Tabii ki yani bu şey hem yatırım şimdi ikinci ve önemli kalemler bir tanesi de yeniden iş maliyeti. Bir şeyi yeniden yapıyor olmak. Hatalı uygulamalar yüzünden yeniden iş ne bileyim kırıp döküp yeniden yapmak zorunda kalmak falan bunlar gerçekten inşaat firmalar için ciddi çalemler oluşuyor ve yapay zeka ile kalite kontrolü artınca hata oranında düşüyor.

Aynen abi ne var şimdi. Nasıl kalite kontrolü adı? Dronlar sensörlerle yakalıyor.

Evet.

Barret kameraları var. Bilgisayarlı görme sistemleri var. Ve biz bunları ne kadar erken tespit yaptığımızda bunun maliyeti çok küçük. Geç yapılırsa para çok da gidiyor.

Kesinlikle. Bu bu bu bu konuştuklarımızın hemen peşinden iş gücü optimizasyonu geliyor. Yani yapay zeka. Sağda çalışacak taşon ekiplerinin hangi kapasitede çalıştığını ölçüyor. Gereğinden fazla yapılan iş... Biliyoruz boşver atılmış para demek. Dolayısıyla bütün bunları takip edip raporlayabiliyor bize. Biz de buna göre ayağımızı denk alıyoruz.

Aynen. Ya bir de şu var yani... Biraz önceler ki bir önceki podcast bölümümüzde de konuştuk yani... Bu taşon yönetimini ilk bölümde. Kalabalık ekip hızlı iş diye biz aptalca bir efsane...

Şey vardı, yun adamları bitsin bu iş.

Değil, değil yani bu masrafın kat be kat atmasına da neden olabilir. İşte yapay zeka bunu veriyle ispat ediyor. Ne bileyim diyor ki işte bu işi diyor 8 kişi 4 günde bitirdi. 12 kişi 3 günde bitiremedi.

Evet 20 kişi getirsen belki 10 gün sürecek. Bir sürü kardeşler. Bir de bununla beraber ortaya çıkan malzeme israfı da var. Tabii tabii. Şimdi bu kadar çok adam belki de bir sürü fila ortaya çıkaracak. Malzemeler... Verimsiz kullanacak.

Aynen.

Bir sürü hesaplanan sapma olacak. Fazla mı olmuş?

Aynen.

Bütün bunların hepsini anlık olarak yapay zeka ile görebileceğiz.

Aynen yani mesela aynı doğru iki ekip arıyor. Biri yüzde on fazla tuğlu harcıyorsa abi gel diyeceksin ya sen neden bunu harcıyorsun? Sende bir problem var ya gerekiyorsa onun hak edişinden kesilecek.

Tuğludan isot dozumu yapıyorsunuz.

Aynen.

Yani tabii şimdi bütün bunları hesaba kattığımızda o zaman işte return of investment'ı nasıl yansıtıcağız? Aslında formül de çok basit, çok karmaşık da değil. Yani toplam tasarruflundan ne kadarsa bundan işte yapay zeka için yatıracağım parayı çıkarırsın, yapay zekaya oranlarsın, yüzdesini bulursun. Yani ne bileyim, örnekle mesela kolay bunlar.

Ben size basit bir örnek vereyim yani ne kadar şey olur bilmiyorum. İşte yapay zeka sistemine yıllık da 100 bin diyelim bir yatırım yaptın. Bu sistem sayesinde diyelim gecikmeden 150 bin kurtardın. 50 bin kurtardın. Bunları yapay zeka da ölçüyor bu arada.

Tabii tabii tabii. Sen bunları çıkarıyor.

Çıkarıyor yani. İş gücü optimizasyondan diyelim 50 bin kazandın. Toplam kazancın 250 bin.

O zaman hemen yapay zeka masanın çıkar kaldığı 150 bin. 150 bin bölü 100 bin. O 150'sini kurtarmışsın paranı ya. Daha ne istiyorsun?

150'sini kurtarmışsın.

Daha ne istiyorsun?

Yani şey bu. Görüyorsun. Ha kurtaramıyorsan o zaman ne yapıyorsun? Sen işini yapıyorsun. Bırak yapay zeka ama böyle bir durum yok derler.

Tabii.

Böyle bir dünyaya gidiyoruz. Mega projelerde bu abi yüzde üç yüzleri falan buluyor. Yani biz burada hani böyle birazcık kafadan bir örnek verdik ama bu iş çok daha fazla tasarruf getirmeye sahip.

Yani öyle altı sıfırlı, yedi sıfırlı projelerde bu işler dediğin gibi yüzde üç yüzleri bulur abi. Şimdi tabii de bir de bir yanlış bir algı var onu da düzeltmek gerekiyor. İşte yapay zeka maliyeti sadece lisans ücreti değil aslında. Eğitim var, veri altyapısı var, bakım gibi unsurlar var. Bunun arka planda bir sürü çalışan şey var. Bunların hesabını katmak lazım. Yani tabii ki cihaz yatırımları falan olacak değil mi diyeyim. Bu yapay zeka kendi kendine böyle oluşan doğan bir şey değil. Bir ekipman gerekiyor ama bu sadece lisans parası değil.

Aynen. Bir daha bir şimdi bu yatırımda sabit maliyet gibi görüyoruz ama zamanla bu da esnekleşiyor. İşte özellikle bu SAS modelleri sayesinde küçük firmalar da erişebiliyor.

Sadece büyükten oyuncağı olmakla yetmiyor.

Olmuyor zaten ekonomi böyle gelişiyor. Bir şey. Küçükler de işin içine giriyor ve pazar sistem büyüyor.

Evet. Abi o zaman şimdi şeye doğru birazcık da kürek çekelim. Eee bu yapay zeka psikolojimizi nasıl etkiler? Motivasyon kaynağı mı? Stres kaynağı mı? Nasıl nasıl yöneteceğiz bunları? Biraz ne düşünüyorsun? Ne hissediyorsun?

Aynen abi şimdi yapay zekanın bu beton arma dışındaki etkisine bakalım değil mi? Evet. Psikolojiye bakalım sahada yapay zeka çalışınca insanlar ne hissediyor? Daha mı motiyo oluyor yoksa stres kas sayısı artıyor mu Haluk be?

Abi yani şimdi düşünüyorum işte sahaya kurulan yapay zeka destekli bir kamera sistemi. Şimdi düşünsene adam orada sigara içmek için ara verecek, strese giriyor. Lan diyor bu kamera binacı var raporlar mı? Hani bu endişeler var. Şey gibi yapay zeka beni acaba gidip şikayet edecek de ben de bundan da azarışacak mıyım?

Evet evet evet aynen yani bu işin teknik kısmı kadar abi psikolojik altyapısı da kritik. Yani yapay zeka bir gözlemci gibi gözetleyen gibi algılanırsa insanlar kendini izleniyor gibi hissedebilir. Gerçi verilerimiz bilmediğimiz bir sürü yerde yani. Şimdi konuşmayayım girmeyeyim diyorum ama. Bugün artık izlenmek saklanmaktan çok daha kolay. Yani hep, yani şimdi tamam devlet güzel bir üyesi olduğumuz siteler falan gayet güzel. Devletin elinde verimiz olsun gayet güzel. O sitelerde iyi olmuşuz verimiz olsun ama bundan hiç bilmediğimiz o sitelerin dahi haberi olmadığı başka yerlere de veri gidiyor. Yani bunu birazcık artık takip edildi mi edilmedi mi? Bir ara şey vardı ya hatırlarsın. WhatsApp bizi izliyor. WhatsApp'ı kaldıralım aplikasyonu. Sinyal. Sinyal yükleyelim. Bana çok aptal çekilirdi yani. Niye? Çünkü WhatsApp izliyorsa sinyal değil izler. İşte şey de bana komik geliyor.

Şey vardı oradaki esas kargaşa şeydi. Meta firması yani bu WhatsApp'ında Instagram falan da sahip olan Zuckerberg. WhatsApp'ta kişisel verileri başka bir şekilde başka bir yerle paylaşacağını... Dektir etmişti bu kullanıcı.

Oradan çıkmıştı. Ama bu öbürü izlemiyor, diğeri izliyor. Zoom olayı. Şimdi bir sürü firma kimse geçmiyor. Yani bu saldıktan sonra hani Çin izliyor. Evet Çin'lerin kan nispeti sağlığı şey değil. Onun ben farkındayım. Geçen şey yapmışlar abi bu dipsik çıkmadan yani dipsik popülerleşmeden Kasım ayında falan ben bunu hiç bilmiyordum. Çok enteresan. Tuş basma. Hareketleri senin imzan gibi farklıymış. Yani Haluk Engin'in tuşları kullanma şeyini bunu da görüyor ya tuşları basışını senin imzanı yakalıyor. Ve dipsik Kasım'da çıktığında biz bunu kullanıcıdan alıyoruz bu veriyi diye bir şeyle çıkıyor. Sonra Avrupa Birliği'nin yasalarında bu aykırı olduğu için kaldırıyorlar onu.

Bu şey var.

Yani Çinliler... Şey değil aslında yani çok da masum değil onu biz biliyoruz.

Tabii tabii bu Keylogger diye bir casus uygulama var yasak. Senin klavyede ne yazdığını takip ediyor. Bu onun gibi çalışıyor.

Bu da aynı yere bu da şey el hareketlerinden yani şey olarak falan. Yani şuraya geleceğim. Benim hareketimden bile Cem Kafadar'ı çıkarabilecek şeyler var. Yani bunlar artık yazılı mazılı da değil. Yani DeepSeek bunu yaptığını. Yazdığı bir dönemde yani bu kadar uzatmamın şeysi şu bu paranoya girmemek lazım diyorum.

Evet, yani şey algı tabii çok acayip. Yapay zeka ile insanın dansındaki bu algı konusu önemli. Çünkü yapay zekayı böyle bir denetçi olarak görmesiyle destekçi olarak görmesi arasında ciddi fark var. Bu burada iki inci çizgiyi kaçıran insan için çok zorlaşabilir hayat.

Yönetici ve lider. Lider yönetici. İşte burası önemli. Yani proje yöneticisi yapay zekayı nasıl tanıtıyor? Sisteme nasıl entegre ediyor? Bundan sonra herkes izleniyor diyerek mi başlıyor? Yoksa bu sistem sizi daha başarılı kılacak diyerek mi başlıyor? Evet. Nereyi öne çıkarıyor? Burası önemli. Ya burada liderlik diye düşünüyorum.

Evet ve hemen takip eden konu da tabii ki... Daha önce de hep defalarca dile getirdim şeffaflık konusu. Yani yapay zeka seni neden ve niçin puanladığını söylerken bunu nedenlendi, gerekçelendirmiyorsa o zaman şüphelenmeler başlıyor sahada. Ya bu hep konuşuyoruz ya kara kutu, kara kutu, kapalı kutu. Bunu açacağız bu konuya daha ileride. Dolayısıyla şey, bu konu önemli. Hemen bu nakabinde işte geri bildirim yapısı geliyor. Taşeron sadece, yani taşeronlar veya sahada çalışanlar Sadece puan almak istiyor. Aynı zamanda kendini geliştirmek de istiyor olabilir. Bu da ne yaparsam daha iyi puan alabilirim. Bir motivasyon söyleyeyim. Ne bileyim neyi daha iyi yaparsam belki ödeme merken alırım motivasyonu da olabilir. Dolayısıyla puanlama kriterleri net olmalı ve herkes tarafından bilinmeli. Anlaşılabilir olması. Neler kazanıyor neler götürüyor bunları bilebilmek lazım.

Kesinlikle. Yani ne bileyim günlük haftalık bireysel raporlar üretip bilmeli sistem. Yani geri bildirime yönelik diyorum zaten. Işin işleyişine yönelik üretiyor. Ne bileyim işte bu hafta 3 gün erken başladınız, kalite puanınız şu kadar yükseldi. Ortalamanın üzerindesiniz gibi. Benim işte step adım uygulamam diyor. Geçen yılki ortalamanın altındasın. Niye? Çünkü kış aylarıydı. 5 ay ben de çok fazla yürümedim. Öbür mevsime bakla şimdi ben ortalamanın üstüne çıkacağım diyorum. Yani şeyde işte 6 bin falan da ortalaman. Şimdi diyor dört binlere düştüm diyor.

Gibi gibi. Tabii bu raporlamada, bu geri bildirimi yapay zeka hep sanki böyle kötüyi söylüyormuş gibi olmamalı. Pozitif geri bildirim de yapmalı.

Tabii.

Motivasyonu arttırmak adına.

Ceza kesen böyle hakim gibi değil ya. Sen ben hakimden kırmızı kart gösterirken ki vücut dilleri de çok rahatsız eder.

Çıkışarı.

Çıkışarı gibi. Tokat atacak sanki adama ya. Yani sanki ona bir saygısızlık bir şey olmuş gibi. Yok oyun içinde olmuş oğlan. Efendici çıkar mesela. O geri dönüş şey değil. Hani bir takdir eden koç gibi. Şimdi var ya bazı hakemler kart gösterdikten sonra omzuna da yapacak bir şey yok. Ne yapabilir diyor.

Çünkü kural gereği sen kırmızı kart hak ettin diyor.

Üsküsü tokat diyecekler.

Özellikle tabii şampiyonlar ligi çok üst düzey bir karşılaşma sunduğu için bize her seferinde oradaki hakemlerin vücut dilleri falan gerçekten çok farklı.

Çok farklı. Dediğim gibi geçen programda galiba yani futbol maçındaki maçı izleyip onu analiz et diye mesela ben hakemlerin de bu o dediğin şampiyonlarla ilgili hakemleri izle o vücut dilinden yani kafanın içine bunu yerleştir. Aynı şey işte biraz önce biz tabi nerede hakeme futbola geldik şeyden yanlışı tespit ettiği anda veya bilimsizliği işçiye gel arkadaşım bak sen daha az demiri döşemişsin daha az ne bileyim seramik döşemişsin gel bak bakalım nedir seramik döşerken sorunun ne? Sen böyle döşemişsin ama ortalama yapan arkadaş bunu böyle döşüyor. Harcı şöyle koyuyor. Sen bunu böyle yaparken iki kat zaman harcadın demek gibi.

Aile tedavatına uygun değil, kıyafetine uygun değil. Bir sürü şey çıkarabilir doğru diyorsun abi. Tabii bütün bunlara bakarken işin insan hakları stres ve direnç konularında geliyor. Yani onu sana kapısını açtım. Yapay zekâ diye şey böyle şey gibi insanlara demokrasinin kılıcı gibi bir kontrol gibi duruyor. Özellikle... Eski kuşaklar olacak. Yani hani demiştik ya kardeşim biz bu işi 40 yıldır yapıyoruz. Yapay zekam bizi öğretecek. Ne anlatıyorsun sen diyenler olacak tabii.

Ya ben şimdi şöyle başka bir şey söyleyeceğim aslında bununla bağlantılı. Harari'ye soruyorlar ya diyorlar çok hızlı değişen bir dünya. Bu çok hızlı değişen dünyada hani çocuğumuzu nasıl eğitmeliyiz?

Evet.

Yani doğrular, değer yargıları falan son derece hızlı. Dönüşüyor ediyor falan.

Çok doğru bir soru değil mi?

O çok doğru ve şunu söylüyor. Olabildiğince esnek olmasını sağlayın. Ve bence hepimiz bugünün dünyasında en önemli değerlerden birinin esneklik olduğunu düşünüyorum. Evet. Yani esnek bir şekilde işte ne bileyim o uyarı geldiği zaman sen yeterince seramik döşeyemedin dendiğinde sen nasıl seramiyi daha fazla... Döşemelisin. Bırak eski sistemde demek ki bir yerde yanlış yapıyorsun.

Evet evet.

Bir yerde onu altına daha iki kere malayla koyuyorsun. Halbuki bir kere koysan daha hız kazanacaksın gibi. Evet. Biraz esnemeliyiz. Yani biri yanlış yaptığında hemen böyle koparıp oroz gibi hayır sen.

Hemen soğumaya geçtim abi.

Biliyorsun bilmem ne falan. Bunu yapan insanların kaybedeceği bir dönemdeyiz. Hele ki bunu gençler yapıyorsa yazı kallerine. Onların hiç kurtuluşu yok. Hadi yaşlı kuşak biraz daha burayı döndürebilir ama şey olabilir abi.

E tabi şimdi yapay zeka ile etkileşim insanların çalışması doğal bir rutine döndüğü zaman artık bunun desteğiyle destek kaynağı olacağını herhalde herkes kabul edecek. Ya da en azından bu his yaygınlaşacak. Bu şey gibi tıpkı televizyonun telefondaki navigasyon gibi artık kimse Google Maps'e şüphecili bir gözle bakmıyor. Tamam benim verilerimi kaydediyor mu? Evet kaydediyor ama artık kimse... Eyvah telefonda Google Maps var diye endişe etmiyor. Çünkü bunun günün sonunda bir faydası aldığını biliyor.

Kesinlikle. Bu psikolojik güven ortamı yaratmak çok önemli. Yani sahada çalışan kişi kendini değerli hissetmiyorsa, yapay zeka ne kadar akıllı olursa olsun o motivasyonu sağlamıyor. Toparlarsak kalıp yani yapay zeka...

Çünkü organik insan motivasyona ihtiyaç duyuyor değil mi?

Evet. Evet. Yapay zeka motivasyonu arttırabilir de... Azaltabilir de her şey onun nasıl sunulduğuna, nasıl anlatıldığına, nasıl insanlaştırıldığına bağlı. Doğru insanlaştırmak bence çok çok önemli.

Çok çok çok katılıyorum abi. Şimdi artık istiyorsan geleceğin taşeronları nasıl olacak? Yapay zeka çağına nasıl hazırlanacağız? Birazcık da bundan bahsedelim. Sonra yavaş yavaş sonlara doğru geliyoruz artık konuşacağımız konulara.

Ya artık bilmiyorum.

O zaman şöyle sorayım ben sana abi. Madem öyle. Bundan 20 yıl önce biri gelip sana deseydi ki ya taşörünün şantiye kartı, üretim puanı, yapay zeka değerleriniz olacak. Ne derdin?

Abi olmaz böyle bir şey derdim ya. Olmaz böyle bir şey. Nasıl olur derdim. Şimdi bakıyorum da abi yani geleceğin taşörünü böyle sadece sıvı ustası, demirci, kalıpç değil. Aynı zamanda... Dijital okuryazar olmak zorundadır. Bu dijital okuryazarlık böyle olmazsa olmaz bir şey. Telefon kullanmak gibi, araç kullanmak gibi. Dijital okuryazarlık.

Bu mesela proje odasına girecek, orada belki de bir holografik yapı üzerinden diyecek ki şu odadaki şu tesisat bu şekilde devam edersek belki bin verilerine bakacak diyecek ki çakışma yapacak, bunu engellememiz lazım diyecek. Belki bu tespiti zaten yapay zeka yapmıştı. Ama yapay zeka bunu yaptığını hani diyoruz ya neticelendiriyor, gerekçelendiriyor. Belki bunu sunmadı ama usta girecekçe 40 yıllık evet yapay zeka doğru söylüyor. Şu şu sebepten dolayı çakışabilir diyecek belki de.

İşte dijital okuryazarlığı sağladığımız zaman veri farkındalığı da ortaya çıkacak. Yani artık sahadaki kişi yaptığı işin dijital olarak izlendiğini bilerek bu verilerin nasıl kullanıldığını... ...da anlamalı. Yani şeydi ben yine mesela ilk başladığımda... ...yapıyordum ben de daha iyi... ...bu hak ediş neye yarıyor bilmiyorsun. Yani veyahut bu beton ne... Yani bu işi büyük resmi görmeden yapıyorsun o aradaki esnada.

Veyahut 38 tane kutucuk var bunlara ne yazacağım, nereye tıkatacağım ben.

Ha ha ne güzel söyledin abi. O küçük şeye bakıyorsun büyük resmi. Ya ben bunu firmanda karlı olsun diye yaptığım bir döküman diye değil. Ve doğru adaletli bir hesaplama olsun diye. Değil de işte verilmiş, onunla onu çarptım, bunu bunu çarptım. Bir sürü genç arkadaşım bunu yapar, boyut analizi yapamaz. Yani işte şimdi dediğim gibi o verinin neden kullanıldığını, neden toplandığını bilmek lazım. Ve işte veri de sadece işin üretimi için değil, insanı da burada kazandıracak şekilde.

Yani kullanıcı dostu olmalı.

Evet, felsefesi de önemli. Yani şu anda sistem sadece işverenin kazanacağı şekilde kurgulanırsa o zaman direnç olabilir abi. Yani ne bileyim günde diyelim 50 metrekare yapan bir işçiye sen 50 yapıyorsun hadi 60 yap, 60 yaptın hadi 70 yap diye öldürüesiye bir şekle dönüyorsa bu yapay zeka insanı insan olduğunu unutturacak şekilde bir baskıya dönüşüyorsa yapay zeka dirençlerine karşı. Yani bunun için bunun kurgucuları, filozofları bunun üzerine de kafaya geliyor.

Evet abi bu veri farkındalığı konusundaki geniş yorumundan sonra uyum yeteneğinden de biraz bahsetmeni isteyeceğim senden. Aynen. Çünkü teknoloji sürekli değişiyor biliyorsun.

Kesinlikle. Değişiyor şimdi ne bileyim işte bugün baratlara bir kamera konuyor. Yarın sesli komutla çalışan uygulamalar. Kalmıyor. İşte biraz önce söylediğimiz iki konuyu dijital okuryazarlık ve veri farkındalığın güçlendirdiğimiz zaman uyum da kendiliğinden oluyor diye düşünüyorum. Kendiliğinden olmasa da büyük bir mesafe alıyor diyelim.

Bu artık yeni nesil taşeronlar belki bu işe çok daha kolay adapte olacaklar. Eskileri muhakkak birazcık desteğe ihtiyacı olacak ama...

Birenmeyen herkes kolay adapte olacak.

Çok doğru söyledin. İşte belki bu konularda mençörlük gerekecek. Kesinlikle. Nasıl adapte olacağına. Çok net olan bir şey elimizde şu, adapte olamayan veya buna direnenler oyun dış kalacak.

Aynen. Çok güzel bir yere geldin. Mesela sahada teknoloji sorumlusu, taşeron ilişkileri yöneticisi, biraz böyle çok uzaktan belki de ifadeyi ama teknolojiyi takip eden, taşeron teknoloji ilişkisi takip eden bir sorumlu olacak. Böyle bir rol çıkacak. Yani hem işi bilecek hem sistemi kullanacak bir... Hibrit insan olacak. Bak görüyor musun böyle konuşurken bile boşluğu hissedebilecek yeni iş alanları çıkarıyoruz. Böyle çıkacak bu iş alanları.

Bunları tabii birinci şey podcast'imizden beri konuşuyoruz. Evet. Yeni meslek dalları ortaya çıkacak.

Bunlar böyle çıkacak ama. Yoksa bir kağıt üzerinde evet yapay zeka beraber çıkacak meslek alanına bunlar da seçim falan böyle bir şey yok. Çünkü çalışırken ortaya çıkacak.

Çünkü bu da söylediğin gibi iletişim ve geri bildirim kültürüyle olmaz olmazlardan. Bir gereksinim olarak ortaya çıkıyor. Çünkü taşeronlar artık sadece işi yapmakla kalmıyor. Yapay zeka sistemlerine de yorum bırakabilmeli belki de. Öneri sunabilmeli. Yani güvenilir bir ilişki ortaya koyabilmeli.

Çok güzel söyledin. Pasif değil, aktif katılımcı olmalı. Sistem bugün bana düşük puan verdi ama malzeme geç geldi diye söyleyebilmeli. Bunu söyleyebilmeli. Yani bunu söylerse anca sistem... Ilerler.

Zaten hep deriz yani sorunun bir parçası olma çözüm getir diye. Dolayısıyla gelecekte veya yapay zeka ile çalışmayı becerebilen taşeronlar da belki de problem çözücü olacak sistemde. Çünkü sistemle uyumlu, analitik düşünebilen, sağdaki aksaklığı sadece insana değil de sistemle de ilişkilendirilebilen ve bütün bunlarla belki yapay zekayı eğitebilen, verilere düzgün kullanabilen taşeronlar. Çok daha başarılı bir ön plana çıkıyor olacak.

Aynen ama böyle de şey değil değil mi Haluk? Yani klasik sınıf ortamında değil.

Yok yok yok abi nerede? Yani şöyle söyleyeyim. Bu eğitimlere işte konuşmuştuk ya bir önceki bölümde mikro öğrenim modülleri şeklinde yapay zeka destekli sahada canlandırmalar veya mobil eğitim uygulamaları. Ne bileyim o anda belki cep telefonuna bu uyarı gelecek. 15 saniyelik bir video gelecek diyecek ki. Şurada şunu yapıyorsunuz ama şunu da dikkate kadarsanız belki çok daha verimli olacak diyecek ki sen oradan boruyu atlatamıyorsun bir türlü. Adam diyecek sana kardeşim şunu düşünmedin. Aaa ben bunu niye düşünmedim diyeceksin belki de. Bir öneri gelecek.

Aynen yani bir LinkedIn gibi düşünüyorum ha puanlar, yorumlar, geçmiş işler. Biz bugün LinkedIn diyoruz ama o gün bambaşka yerlerde olacak. LinkedIn de başka yerlerde olacak. Yani geçen bölümde bunu konuştuk sosyal krediye gidiyor belki bu iş ama. Taşeron'un bir dijital itibar puanı olacak. Ve yaptıklarının o itibar puanını etkileyebileceğini görecek. Yani tabii bunu çok fazla eksagere edip, çok fazla abartıp suyunu çıkarma gibi bir tehlikenin de varlığını biliyorum. Ki işte Black Mirror dizisinde bunu gösteriyor. Ama bir şekilde de sistemi daha iyi entegre edip, daha iyi verimlilik içinde bunun gerekli olduğunu düşünüyorum.

Sana şimdi bir senaryo çizeceğim. Final bölümüne gelmeden önce. Bu puanlama dedin ya dijital puanlama. Şimdi düşünsene abi bundan 15 sene sonra dünyadaki inşaat sektörü çok acayip bir seviyeye gelmiş. Dünya çapında bir alt yüklenecek veri tabanı var. İşte Sri Lanka'dan Kuzey Amerika'ya, Hollanda'dan Güney Afrika'ya bir şey var ve oraya girdin işte. Türkiye'den işte ne bileyim Beton AŞ diye bir şirket var ve... Taşeron'un puanı işte 5 üzerinden 4.9. Amerika'daki adam diyecek ki, bu adamı getirin bize, bize bu lazım. Anlatabiliyor muyum? Bu hem teknolojiyle beraber çalışabiliyor, hem yapay zeka destekli imalat yapabiliyor, hem de bütün puanlarda en iyisi. O zaman ben ihaleme bunu özellikle ne bileyim anahtar alt yüklüncü olarak almak istiyorum diyor.

Harikasın.

Bu resmi burada bırakıyorum.

Harika, sonra gelelim abi.

Yapay zeka destekli Taşeron'un içinde... Sonra gelelim.

Mi ona da onu konuşalım. Peki onu mu konuşalım yoksa kapatalım mı çok mu uzadı birazcık endişem şu oldukça hani bazı şeyleri birinci bölümde de konuşmuş olabiliriz diye biraz da uzattık diye acaba bu bölümü şey yapalım mı diye düşünüyorum.

O zaman burada sadece aklıma ne geliyor diye düşünüyorum. Şimdi düşünüyorum. Her şey hemen işte konuştuk diye düşünüyorum ya. Evet yani baya bir şey konuşuyoruz.

İstiyorsan... Kapatalım şöyle kullanmaktan korkmayıp onu anlamaya sistemin parçası yapalım diye düşünüyorum. Çünkü gelecek kaçılacak değil hazırlanacak bir şey diye düşünüyorum. Birazcık dediğim gibi hani biz altını çize çize de konuştuk birinci bölümde.

Evet evet.

Hatta ve hatta ikinci bölümde de konuştuk. Biraz da böyle hani dinleyicilerimizi de çok yormayalım gibi düşündüm. Dine sen ne dersin?

Doğru diyorsun abi. Zaten hep konuştuğumuz şey şu. İnsan ve yapay zekanın ortak çalışması.

Evet, evet.

Birinci bölümden beri hibrit, hibritliği hep konuşuyoruz. Birazcık da istiyorsan bu gelecekte şantiyelerde insan ve yapay zeka nasıl olacak? Nasıl beraber çalışacaklar birazcık istiyorsan bunu da konuşalım yani yapay zeka gerçekten performansı artırabilir mi?

Ben şöyle düşünüyorum kesinlikle artıracak da bir de şey diyeceğim yani insanın içgörüsüyle yapay zekanın öngörüsünü birleştirmemiz lazım abi.

Kabul.

Hikaye bu yani bence bütün dava bu insanın içgörüsü yapay zekanın öngörüsü yapay zeka teknik bir öngörü getiriyor ama insan içgörüsü de diyor ki sen öyle dedin ama Bunlar bunlar bunlar da var. Senin düşündüğün gibi değil. Ali Osta'ya eksik puan verdin ama o gün o hastaydı. O gün başına bir şey gelmişti onun. Bu işin psikolojisi, insani boyutunu atlamadan bizim bunu yapmamız lazım. Yoksa tamamen mekanikleştirirsek bu sistemler yürümez abi.

Tabii. Şimdi hani yapay zeka taşeron performansını artırabilir mi sorusuna cevap aradık bugün. Tahmin ediyorum. Konuyu bir hayli derinlemesine irdeledik. Sadece performansı değil, insanın, sistemin beraber çalışması ve birbirine güvenebilir olması çok önemli. İşte ne bileyim, proje müdürleri, mühendisler, taşeronlar, yazılımcılar, kim aklına gelirse herkes bu oyunun içinde var. Herkes aynı kulvarda ama hedef sadece işte bir yapı ortaya çıkarmak değil, akıllı, verimli, sürdürülebilir ve bilinçalt kültürü inşa etmek. Hem de doğa dostu olması gerekiyor.

Çok çok önemli dedin. Şimdi ben bu bizim çalıştığımız tabi o bir metin çalışıyoruz. Bayağı da üzerine çalışıp geliyoruz buraya. Şey dedim ya sonra ne diyeyim bakayım yapay zekaya. Bazen soruyorum. Çoğunlukla da beğenmiyorum onun verdiği sonları ama bak bugün bizim programı kapatmak için bize ne demiş abi? Ben Cem, şantiyeniz düzgün, algoritmanız baksız olsun. Çok beğenmemekle beraber bilmiyorum.

Sen de başka bir son var. Doğru demiş. Bu dediğin zaten şuna geliyor. İnsan artı teknoloji. Yeni nesil mühendislik. Bilmiyorum başka söylemek istediğin bir şey var mı?

Yok abi bence dinledikleri için bu süreye kadar.

Buraya kadar dinlediğimize saygıyla eğiliyoruz.

Çok teşekkür ederim tüm dinleyicilere. Yeni bölümlerde baya ilginç şeyler var. Bizi takip etmeye devam edin o klişe. Bu arada şeyden, Haluk sen bir Instagram'ı ve diğer platformları izlersen.

Bizi YouTube'da Dijital Tuğla'dan, Spotify'da Dijital Tuğla'dan, yine Apple Podcast'ta Dijital Tuğla'dan takip edebilirsiniz. Instagram'da da Dijital Tuğla 34 olarak ismimiz geçiyor. Sayfalarımızı ziyaret edip buradaki işte ne bileyim, ne post, ne deniyor ondanlar ya?

Repost da olabilir, captionlar da olabilir.

Takip edebilirsiniz.

Düşünen dostlarıyla. Evet.

Keza eee Cem Hocam'ın da benim de LinkedIn sayfalarımızı takip ederseniz burada da faydalı eee paylaşımlarda bulunuyoruz bu konularla ilgili. Eee söyleyeceklerim şimdi bu kadar. Herkese çok teşekkürler dinlediğiniz için. Bir dahaki bölümde görüşmek üzere.

Görüşmek üzere.