Bu bölümde Cem Kafadar ve Haluk Enginar, yapay zekanın (YZ) Building Information Modeling (BIM) üzerindeki dönüşümcü etkilerini tartışıyor. Konuşma, BIM'in veri‑odaklı doğasını tanımlayarak başlıyor; her yapı elemanının zengin meta‑veri setiyle temsil edildiği bir ortam olarak BIM'in, geleneksel 2D çizimlerin ötesine geçtiği vurgulanıyor. Üç ana YZ fonksiyonu – makine öğrenimi, üretken tasarım ve otomasyon – tanımlanıyor ve bunların çakışma tespiti, tasarım varyasyonu üretimi, maliyet ve zaman tahmini, sürdürülebilirlik optimizasyonu gibi somut kullanım senaryolarına nasıl entegre edildiği örnekleniyor. Katılımcılar, YZ destekli BIM'in tasarım hatalarını azaltma, proje süresini ve maliyetini düşürme, karar verme süreçlerini iyileştirme ve enerji‑malzeme verimliliğiyle sürdürülebilirliği artırma gibi faydalarını bir SWOT çerçevesinde özetliyor. Aynı zamanda yüksek yatırım maliyeti, veri bağımlılığı, siber güvenlik riskleri, fikri mülkiyet ve yasal belirsizlikler, değişime direnç gibi zayıf yönler ve riskler de ele alınıyor. Dijital ikiz konsepti, gerçek‑zaman veri akışıyla projelerin canlı bir kopyasını oluşturma ve performans izleme potansiyeli olarak tanıtılıyor. Bölüm, YZ'nin nihai karar verici mi yoksa destek aracı mı olması gerektiği, şeffaflık ve açıklanabilirlik ihtiyacı, yeni beceri setleri (YZ okuryazarlığı, BIM otomasyon uzmanlığı) ve eğitim‑hukuk entegrasyonu gibi stratejik sorularla sona eriyor. Konuşma, sektördeki mevcut uygulamalardan (ör. HS2, hastane projeleri) ve gelecekteki senaryolardan (Mars yaşam alanları, kuantum‑temelli siber güvenlik) örnekler vererek, YZ‑BIM ekosisteminin hem teknik hem de kültürel boyutlarını kapsamlı bir şekilde ortaya koyuyor.
Chapters
Yapay zekanın inşa sektöründe var olan ve gerçekleşmesi çok muhtemellerin etkilerini tartıştığımız, en son teknoloji ve trendleri konuştuğumuz, gerçekle alakası olmayan şeyleri, söylentileri ve bilim kurgu romanlarına dikkate almadığımız, hatta bunun tam da aksine yapay zeka dünyasında aslında neler olduğunu anlattığımız Cem Kafadar ve Haluk Eginar tarafından hazırlanan Dijital Tuğla podcastimize hoş geldiniz.
Merhabalar ben Cem Kafadar. Bugün Dijital Tuğla'da yapay zeka ve BİM'in tasarım ve planlamanın geleceğine olan etkilerini konuşacağız. Haluk'cığım herkesin ağzında bir BİM var ama nedir bu BİM ya? Bizim market değil tabii.
Selamlar ben Haluk Enginer. Ya bim! Şimdi böyle yere göğe sığdıramadığımız üç boyutlu modelleme sanatı olarak mı diyeyim yoksa otoketçilerin veya çizim yapanların veya tasarımcıların hayatını kolaylaştıran bir şey mi diyeyim? Ne diyeyim bilemedim ama istiyorsan sen abi veri odaklıyla ilgili istiyorsan bir şeyler söyleyeceksin galiba.
Ya abi anahtar kelime bence burada Haluk'cığım.
Veri odaklılık.
Evet. Yani geleneksel ket çizimlerinin aksine bir binadaki her bir unsur hakkında zengin veriler içerebiliyor.
Katılıyorum.
Yani ne bileyim işte duvarlar, kirişler, hıvak sistemleri, aydınlatma armuturları her konuda bunun arka plan bilgisini de görebileceğimiz bir yapıya hizmet ediyor ve o bilgiyi de yakalayabiliyoruz, aradığımızda bulabiliyoruz.
Çok doğru söyledin. BİM aslında ilk olarak böyle binalar için ortaya çıkmış bir, işte Building Information Modeling dediğimiz binalar için ortaya çıkmış bir çözüm gibi gözükse de aslında günümüzde bütün büyük ölçekli projelerde kullanılıyor. Her türlü amaç için hem tasarımın çakışıp çakışmayan noktalarını tamamlamak için. Bakımda bunlar nasıl yapılacak? Yani şey gibi, projenin ezbiyelti gibi duruyor benim şu anda.
Kesinlikle. Ben şeye benzetiyorum abi Google Drive gibi.
Ha evet.
Her şey bir yerde saklanıyor ve ilgilisi gidip oradan erişebiliyor ona.
Tabii şimdi yapay zekanın devreye girdiği nokta var. Ne yapıyorduk? Manuelde, daha doğrusu gelenekselde işte manuel girdiler oluyordu. İnsan gözetimine dayanıyordu ama şimdi yapay zeka biraz farklılık getiriyor buraya.
Hatalar, hatalar, hatalar.
Tabii. Şimdi neden yapay zekaya ihtiyaç duyuyoruz? Ya insan kaynaklı hatalar biraz azalsın, süreçler otomatikleşsin, BİM modelleri daha akıllı hale gelsin vs. vs. Bir sürü amacımız, sebebimiz var.
Şimdi doğru söylüyorsun abi. Şöyle bir baktığımızda bugün BİM'de kullanılan üç ana yapay zeka olduğunu söyleyebiliriz. Makine öğrenimi yani yapay zeka gelecekteki tahminleri iyileştirmek için geçmiş proje verilerinden öğreniyor ki zaten bu yapay zekanın en güçlü kasıtı bence. Ondan sonra bu öğrendiklerinden yola çıkarak üretken tasarım yapabiliyor. Yani yapay zeka birden fazla tasarım varyasyonu oluşturuyor ve bunları verimli olacak şekilde optimize ediyor. Sonra da işi otomatikleştiriyor. Yani otomasyon. Yapay zeka tekrarlayan BİM görevlerini otomatikleştirerek iş yükünü azaltıyor. Aslında şu üçlü yapay zekanda mantığı makine öğreniyor, üretiyor ve otomatikleştiriyor.
Yani tek bir parça araç gibi değil de arka planda çalışan çok akıllı ve çok fazla konuya hakim olan bir algoritmalar topluluğu. Bir şemsiye gibi adeta.
Aynen çok güzel söyledin. Şimdi gerçek dünya senaryolarında nasıl hareket ediyor Halukçum? Biraz girelim istersen.
Şimdi birazcık ona bakalım istiyorsan abi. Ne bileyim işte hani... Yapay zeka ile daha inşaat başlamadan önce geçmiş yapılmış milyonlarca proje verisini belki de tarıyor, bakıyor. Bunları mevcut bir modelle ile çaprazlıyor. Referansları otomatik işaretliyor. Ne bileyim... Yapılacak tasarımla ilgili olarak her türlü veriyi veya çakışmaları olabilecek noktaları karşımıza çıkarıyor ilk başta düşündüğümce.
Mesela demeyeyim 50 katlı bir ofis kulesinin BIM modelini hayal etsek genellikle Excel sistemde mühendisler, mimarlar projenin içine oluşan o ekip manuel çalışıyor. İşte çakışmaları, süper pozisyonu, maliyet aşımlarını, tasarım birim sistemini kontrol ediyor değil mi?
Tabii yani demin de söylediğim gibi yani daha inşaat başlamadan önce ilk tasarım aşamasında hani konuşmuştuk ya sürdürülebilirlikte malzeme idi, ondan sonra tasarımdı, lojistikti falan bütün bunlara ilaveten BİM'de çapraz referanslayarak daha önce yapılmış olan projelerdeki çakışmaları öngörürek bizim önümüze... Daha kullanışlı, daha çabuk tasarlayabileceğimiz veya işlerimizi daha iyi halledebileceğimiz bir veriler kümesi ortaya çıkarıyor ki biz de bunlardan faydalanarak proje işlerine bu şekilde devam edebiliyoruz.
Mesela şöyle düşünün, büyük bir mütahitlik firması bir hastane projesinde yapay zekayı geliştirilmiş BİM kullanıyor. Evet. Yapay zeka ne yapıyor? Huvası, tesisat arasındaki mekanik elektrikteki... Çakışmaları projenin tüm süper pozisyonunu insanların geleneksel metotlarla yaptığından çok daha iyi tespit edebiliyor bu çakışmaları. Şimdi en güzel yanı ileride olabilecek aksaklıkları da başta yakalayabiliyor. Düşünsene o yanlış ortaya çıktığında ne biçim bir maliyet kaybı olacaktı. Geriye dönüş maliyeti olacaktı diye düşünüyorum.
Tabii tabii yani. Şimdi bu anlattığın sadece bir yönü. Birçok yönüm var ama bu onlardan bir tanesi. Üreten tasarıma bakarsak mesela, yapay zeka artık bütçe, enerji verimliği ve malzemenin seçimi gibi önceden belirlenmiş kısıtlamalara dayalı olarak binlerce tasarım örneği üretebiliyor. Ne bileyim, bütçe sıkıntım vardır, bana çok pahalı bir şey yapma diyebilirsin. Malzeme alacak şunu tedarik edebiliyorum dersin, onu yapabilirsin. Yapay zekada senin önermiş olduğun kısıtlamalara dayanarak veya onları refer ederek... Bir şey çıkarıyor ortaya.
Aynen. Zaten uluslararası büyük mimarlık firmaları yapay zekayı özellikle bu amaç için kullanıyorlar.
Kesinlikle.
Retken tasarım algoritmalarıyla karmaşık, işte kavisli, değişik türde yapıları optimize etmesine yardımcı oluyor. Yapay zeka ve ne oluyor? Burada tabii sadece bu optimizasyon değil, hem sürdürebilirlik açısından, hem malzeme israfı açısından, hem maliyeti en aza indirme açısından da...
Bir sürü çıktı veriyor bize. Tabii ki. Yani otomasyonu zaten hiç unutmuyoruz. Çünkü bu olmazsa olmazı veya yapay zekanın sağlamış olduğu en büyük faydalardan bir tanesi. Ama yapay zeka destekli BİM hem çakışma tespitini, dokümentasyonu ve hatta malzemenin planlamasını da harmanlayarak bizim için çok kullanışlı bir hale geliyor.
Kesinlikle abi. Şimdi yani şöyle bir kabaca BİM'le, yapay zekanın BİM'le nasıl çalıştığını... Konuştuk. Bir artılarına eksilerine gelelim. Yani basit bir SWOT analizine girelim.
Gelelim fasulyenin faydalarına.
Aynen.
Şimdi o zaman evvela üzmeyelim birimi güçlü yönlerini söyleyelim. Şimdi yapay zekanın sağlamış olduğu artıları şöyle söyleyebiliriz birkaç kalemde. Ne deriz? Tasarım hatalarını azaltıyor diye söyleyebiliriz. İnşaat başlamanın önceki çakışmaları tespit ettiği için bize bir fayda sağlar. İki, ne bileyim zamandan ve paradan tasarruf sağlar. Niye? Zamanla ve maliyet tahmini gibi konularda otomatik olarak günceller. Bunları dikkate alır. Üç, sürdürülebilirliği artırır. İşte malzeme ve enerji verimliliğini optimize ederek bize yardımcı olur. Dört, belki de en çok fayda gördüğümüz noktalardan birisi bu olarak sayılabilir. İşte karar verme süreci iyileştirir. Çünkü geçmiş proje verilerine dayanarak bize... Öngörüler sunar.
Kesinlikle. Abi sen güzel söyledin. Ya ben de o zaman biraz kızdırayım birimi. Negatif taraflarını, zayıf yanlarını kısaca üzerinden geçelim. Tabii yapay zeka veya her yatırım için geçerli ya bu. İlk yatırım maliyeti. Yapay zeka destek mimaraşlarının uygulanması pek de öyle ucuz değil. En azından bugün için değil, 2025'in haziranı için değil. Çünkü bu podcast kim bilir ne zaman kimler ne zaman dinleyecek bilmiyoruz. Veri bağımlı sıkıntılardan biri. Çünkü niye veri bağımlılığı sıkıntılı? Yapay zeka yalnızca aldığı veriler kadar iyi. İyi veri veriyorsak iyi sonuç alıyoruz, kötü veriyle de kötü sonuç alıyoruz. Ve biz bazen kötü veri verdiğimizin farkında olmadan iyi veride arıyor olabiliyoruz.
Bu arada bir sıkıntı var. Kesinlikle.
Siber güvenlik riskleri, yapay zeka odaklı binflatörleri... Büyük miktarda hassas veri depoluyorlar.
Hep bu Ruslar.
Ya Ruslar Ruslar. Ondan sonra biri gelip bu korsanları eklediğinde ettiğinde albaşına bela ediyor. Daha da konuşacağız bölümde. Ve tabii bitmez derdimiz bizim diyeyim değişime direnç. Bu maalesef bitmez. Herhalde insanın var olduğundan beri değişime direnç oluyor ama insanın var olduğundan beri değişime direnç gösterenler kaybetmiştir. Bu tarif bunu söylüyor yani benim bir hesaplamam değil bu. Ama bugün daha çok kaybedecekler çünkü artık değişim de sürekli değişiyor. Yani öyle bir eskiden ne bileyim bir şey değişiyordu 20-30 yılı öyle gidiyorduk falan. Şimdi öyle değil artık 20 gün bile değil belki. Onun için yani ne kadar esnek olabilirsek dünyaya hayata gelişmelere o kadar bu dünyada yani bugünün koşullarında daha iyi yaşayabiliriz daha verimli olabiliriz diye düşünüyorum.
Değişmeyen tek şey değişim.
Birçok profesyonel hala yapay zeka odaklı tavsiyeler yerine insan sezgilerine güveniyor. Biz bunu podcastlerimizde çok konuşuyoruz, söylüyoruz. Evet, zayıf tarafları da bu. Peki şimdi bunları da konuştuk. Gerçek hayata bakalım birazcık Karıkuş'un. Yani gerçek hayatta nasıl çakışıyorlar? Bu süslü sözlerimiz gerçek hayatta nasıl karşılık buluyor?
Şimdi tabi bu söylediğine cevap vermek için demin saydığımız artı yönlerinden bahsetmek lazım. BİM'in belki de ben de bir hayli bununla iş çıkar ettim. Yani BİM operatörü değilim ama projelerdeki ihtilaflarda BİM verileri önemli deliller olarak konuşulduğu için veya sunulduğu için. Şimdi en büyük avantajlarının tanesi gerçekten çakışmayı önlemesi. Yani şöyle düşünün abi sahada... Birden fazla müteahhit aynı sahipliği paylaşıyorsunuz. Özellikle bu MEP işlerinde ortaya çıkıyor. Odaları yapanlar, oraya alet ekipten döşeyenler, kablolama yapanlar ve bunların hepsi belki de eş zamanlı olarak çalışması gerektiği zamanlar oluyor. Ve bir çakışmayı yakalamak gerçekten burada önemli. Bimin saldığı en büyük avantajlardan bir tanesi bu. Tasarlanan işler gerçekten çakışıyor mu, çakışmıyor mu?
Kesinlikle. Şimdi aklıma böyle hani ilk gelen örnek bu çakışma deyince süper pozisyon çalışmalarında hep bizim yani yaygın karşılaştığımız örneklerden biri taşıyıcı kirişini içinden ıvakkanalını geçirmesi.
Evet, evet, evet.
Hadi bakalım kirişimi kıracaksın, ıvakkanalını mı kaldıracaksın değil mi? Böyle bir sıkıntı işte genleksel iş akışlarında biz inşaat devam ettiği sürece bu sorunu yakalayamıyoruz. Anca ne zaman o ıvakkanalını döşememiz gerekiyor o zaman. Bununla karşı karşıya geliyoruz.
Burada bir tuhaflık var kardeşim.
Ne oluyor kim koydu bu kiriş falan durumları oluyor. İşte bu noktada yapay zeka destekli çakışma tespiti ki bugün konuştuğumuz bu BİM'in ana konularından biri oyunu değiştiriyor. Yani insan incelemesine güvenmek yerine yapay zeka BİM modelini potansiyel çatışmalar için otomatik olarak tarıyor. Ve inşaat başlamadan önce bize sıkıntılı noktaları gösteriyor.
Bu harika bir şey değil mi? Oraya gidip 15 gün çalışıp bir şey döşemek yerine birisi çıkıp... Kardeşim bir dakika burada bir hata var. Oraya girmedi mi sana? Tabii. Yani haftalarca belki oturup büyük masaların üzerine çizimler açıp böyle üzerine nerede ne varı kafayı yemek yerine yapay zeka bakıyor. Evet kardeşim yani siz 15 gündür uğraşıyorsunuz ama ben 2 dakikada gördüğüm kadarıyla burada bir çakışma var diyebiliyor.
Şimdi abi şöyle yani bu gerçek dünya diyoruz ya hep.
Evet.
Sanki başka bir sanal dünyadan sonra gerçek dünya diye böyle bir ifade çıkmaya başladı. Fark ettin mi?
Terminolojiler ne kadar farklılaşmıştı.
İnsan avukat, gerçek hayat.
Çünkü eskiden kullandığımız terminolojiler artık ayırmamız gerekiyor onu. Anladın mı? Bir yapay zeka dünyası var bir de bizim yaşadığımız biyolojik dünya var.
Gerçek dünya ya 20 yıl önce birine gerçek dünya desek kardeşim işte gerçekler var.
Daha nasıl gerçek olacak?
50 tane başka gezegen diye hayat bulunmadı derlerdi ama. Şimdi böyle bir şey var yani çünkü dijital dünyada var yani dijital ikizi var.
Evet evet evet.
İşte öngörülerden biri o ya hepimizin dijital ikizi olacak ve sonsuza kadar yaşayacağız. Dijital ikizimiz yaşayacak. Yani Haluk Enginay 200 yıl sonra bir sorunla ilgili görüşünü torunun torunu görecek abi. Diyecek ki aa dedemin dedesi biz görmedik ama bak burada böyle derdim falan da değil ha. Bizim hiç düşünmediğimiz şey.
Arkadaşlar ne yapacağız?
Bunu getirecek tabii ki. Ben mesela bunu düşündüğümde hep şeyi düşünüyorum. Ya işte Sokrat'ı, Platon'u, Mustafa Kemal'i falan koysak oraya ne olur? Orada o günün verisiyle tabii kaldığı için orada bir sıkıntı olabilir. Bu bizim için de geçerli. Bizde 200 yıl içinde o kadar çok şey gelişecek ki bizim o 200 yıl içindeki reaksiyonumuz tam da ölçülemeyecek gibi geliyor bana.
Belki de.
Bir de öyle bir şey var. 1360'ı diyebiliriz. Yapay zeka destekli çakışma tespiti firmaların yeniden işletme maliyetlerinde baya bir düşüş yaratıyor. Bunların kendi açıklamaları, bizim de işte chat chipinden aldığımız veriye göre %30'a yakın işleme maliyetini düşürdüğünü söylüyor. Yani bana bu değer yüksek geliyor doğruyu doğru. Ama 20 bile olsa çok yüksek.
Büyük rakamlar, büyük rakamlar.
Çok ciddi rakam, büyük gelir elde edersin.
Maaliyet kalemlerinden bir tanesi tamiratlar. Yapılan işi yeniden yapmalar. Ondan sonra bunların en büyük en büyük böyle şey para kaybedilen yerler gibi ve bunlar baktığın zaman da proje boyunca proje maliyetinin 5'i ile 15 arası gibi falan bir yer tutuyor. Bunlar ciddi maliyetler ve bunları engelleyebilecek bir alet edevatının bir öngörüm varsa evet yani doğa edersin herhalde orada.
Aynen. Şimdi istersen abi gel şu BİM'de yapay zekanın başka önemli bir faydasından bahsedelim. Nedir o? Tamam. Dayalı analiz.
Evet.
Tamam. Tahmine dayalı öngörüler eee yine yapay zekanın bana göre güçlü kaslarından biri. Ne diyorsun abi tahmine dayalı analizler için?
Bu bu yapay zekanın sıklıkla konuştuğumuz kabiliyetlerinden bir tanesiydi. Eee malum inşaat projeleri bazen eee çok böyle kağıt üzerine harika gibi gözükse de eee öngörülemeyen sıkıntılarla karşılaşıyor. Çeşitli sebepler ve etkenlerle işte gecikmeler, maliyet aşımları, güvenlik tehlikeleri yani en iyi projeyi bile rayından çıkarabiliyor açıkçası.
Kesinlikle bizim geleneksel bir risk değerlendirmesi dediğimiz şey geçmiş tecrübelere ve içgüdülerimize dayanıyor.
Burada şöyle yapmıştık, paçayı kurtarmıştık falan diye.
İşte iki arkadaşımızı arıyoruz telefonla ya da artık görüntülü aramayla ona soruyoruz sen ne yapmıştın, ne olmuştu falan. Tabii bunlar kötü şeyler değil ama... Öte yandan yapay zekaya bakarsak veri odaklı risk tahmininde çok büyük bir veri kümesini analiz ediyor abi. Senin yani ne bileyim 70 yıllık diyelim 70 yıl sahada çalış 70 yıllık verin 70 yıl çalışmış 5 arkadaşından çok daha öte bir şey var.
Tabii şimdi BİM neticede bir bilgisayar programı ama ona çift tıklayıp açınca sana bir şey ifade etmiyor. Onu kullanamayabildikten sonra yapay zeka ile entegre edebildikten sonra. Diyelim ki çok hızlı büyüyen bir inşaat firmasın. Dünyanın değişik coğrafyalarında iş yapıyorsun ve BİM sana niye fayda sağlıyor? Çünkü giriyorsun ve diyorsun ki ya şurada şurada problem yaşıyorum. Buna benzer bir problem nerede vardı? Veya vardı. Bana bunu bir söyler misin? Buna benzer bir şey var mı diye soruyorsun. Hop anında sana getiriyor.
Kesinlikle.
Ve önlem alıyorsun.
Tabii. Statik tasarım daha inşa edilmeden inşaat şantiyeye... Hani kazma vurulmadan hangi noktalarda sıkıntılar yaratacağını görebiliyoruz abi. Bu büyük bir zenginlik.
Harika değil mi?
Yapay zekanın bu en önemli kaslarından biri. Ve makine öğrendiği için bir de halbuki şu var şimdi biraz önce dedim ya ben geçmiş bütün verileri alıyor şöyle böyle bunları analiz ediyor. Abi geçmiş verilerle kalmıyor. Onun için geçmiş şu an şu kestim bir saniye öncesinde geçmiş. Yani sürekli... Kendi kendine öğreniyor.
Tabii tabii.
Sürekli kendi o projeden de öğreniyor.
Çok acayip. Sadece abi öğrenmekle kalmıyor işte diğer etmenleri de kontrol ediyor. Ne bileyim hava şartlarını, tedarik zinciri sorunları var mı yok mu, iş gücü verimliliği bu tip faktörleri de analiz ediyor ve gecikme mi, maliyet aşımı olacak mı olmayacak mı onlar hakkında sana öngörüler sunuyor.
Kesinlikle. Bu da seni abi proaktif davranmanı önceden ne yapacağını Görmeniz lazım.
Tabii ki yani yangın çıkmadan önce yangın çıkabileceğini söylüyor.
Aynen aynen.
Bir nevi.
En iyi kısmını biliyor musun? Hem düşünüyorum böyle zaman içinde gittikçe de akıllı hale geliyor. Yani ne kadar çok projeyi analiz ederse potansiyel riskleri tespit etme konusunda kendini geliştiriyor ve makineler biz insanlardan çok daha hızlı öğreniyor. Şimdi mesela bugün...
Bütün seviyede.
Evet. Bunu Sam Altman da aynısını söylüyor. Bugünkü kesitte yapay zeka demişti 100 tane proje yükledik ve 100 projeden öğrendiği üzerinden bize bir öngörü yaptım. Yarın yani 2 yıl sonra 500 proje koyacağız. Şeyi biraz önce söylediğim gibi zaten mevcut yaşanan o projeden de öğreniyor onu geçtim. Ama bir de veri arttıkça... Bunun tabii başarı şansı çok daha fazla artıyor diye düşünüyorum.
Veya aradığın sorun olduğunu düşündüğün şeylere ulaşması çok daha kolay hale gelebiliyor.
Kesinlikle, kesinlikle. Şimdi bu şeye ne diyorsun abi? Bu veri bağımlılık konusu bizim en başımıza ağrıtan konulardan biri. Yani hangi veriyi alıyorsa, görüyorsa o veri üzerinden düşünüyor. Bu diyecektir bunu da mutlaka ama bunu dinleyenlerimiz muhakkak çok kez duyuyordur.
Hem bizden duyuyordur hem de başka yerlerden duyuyordur. Çünkü yapay zeka dediğimiz varlık, oluşum, güç her ne de ismi verirseniz bir şeylerden bir bilgi alıyor ve bunları çok fazla bilgiyi toparlayarak, harmanlayarak size getiriyor. Dolayısıyla... Yapay zekanın bu başvurduğu verilerin, bilgilerin ne kadar doğru ve taze bilgi olduğu size verdiği sonuçlarla doğru orantılı.
Tabii. Mesela şimdi abi eski bir BIM modelinin versiyonundan beslendiğini düşünelim bu yapay zeka modülümüzün. Mükemmel bir tasarım ortaya çıkardı. Aman ne güzel çok iyi. Şartnamelere göre eski işte 99 öncesi deprem şartnamesine göre yaptı belki atıyorum gibi bir şey şimdi geçen çok güzel senle de biraz önce konuştuk yapay zeka aslında avaraj yani ortalama verileri veriyor bizim bunu da unutmamamız lazım yani bir şey yaratmak için bu ortalamanın biraz dışına zorlamamız lazım bunu da unutmayalım çünkü sonuçta o bir istatistiksel ...elindeki veriyi toparlıyor ve bizim önümüze getiriyor. Bu yanlış değil. Bunun yanlış olduğunu düşünmüyorum ama... ...belki senin yapında... ...ortalamanın çok ötesinde bir arayışın var.
Çok harika bir nokta edindin. Diyelim ki... ...senin girdiğin projedeki işveren şartlanması... ...genel geçer BİM uygulamalarında... ...kullanılandan veya orada yapay zeka destekli olarak kullanılan BİM'deki verilerin... ...ötesinde bir şey istiyor. Eğer senin kullanacağın yapay zeka modeli... Tilmediyse o zaman verdiği çözümler yanlış olabilir. Ne bileyim bir odada bir malzemenin seçimi belki kusurlu bulunabilir. O oradan geçmemelidir nedir? Bu kadar açıyla dönmemelidir denilebilir. Bir sürü sorun çıkabilir. Yani burada pek çok şey gözden kaçabilir. Yapay zeka kendisine verilden veya kendisine var olan... Bilgi kadar akıl verecektir. Eksik veri ise eksik akıl.
Zaten bizim sektörün derdi eksik data değil mi?
Evet.
Yani o bakımdan bu sektörün en büyük sorunu ve tabii biz şunu da unutmamalıyız her zaman BİM konusu olsun başka konusu olsun bizim ona yükleyeceğimiz veride sıkıntıların olması çok doğal. Tabii ki. Çünkü böyle bir şey var. Yani en basit abi bugün yine tarihi verelim. 2025 Haziran'da konuşuyoruz. Çünkü programın ne zaman dinleneceğini... Bilmiyorum yani ne zaman. Kaç firma projenin sonunda iş bitim raporu hazırlıyor? Ya iş bitim raporu hazırlamak için yapay zekanın gelmesine ihtiyacımız yok ki.
Evet.
Öğrenilen ders diye bir şeyi PMI 1969'da kuruluyor ve kitabına yazıyor yani. PM Buka yazıyor diyor ki öğrenilen ders...
Bunu yapan kaç şirket vardır dünyada acaba?
Hayır insanlar hayatlarından öğreniyor mu? Ayrıca bile oraya girersin. Sonuçta bizim çünkü buna vaktimiz yok hemen yeni işe girişiyoruz. Ama işte buna kafa yormuş PMI'de diyor ki hayır öğrenilen ders en önemli. Ya bir PMP sınav sorusu vardı. Bu şey zamanı soruluyor işte Covid zamanı. Proje yarım kalıyor yani işte Covid'den dolayı şantiye kapanıyor bilmem neyse. Proje yönteminin başarısını nasıl anlarsın? Tabii doğal olarak bizim söylediğimiz KIST itibariyle zaman ve maliyet hedeflerini yakalamış mı yakalamamış mı?
Yapılan işler ne kadar?
Ki doğru yani buna hiçbir itirazım yok. Ama işte PMP sınırında bir şey daha istiyorlar. İş bitim raporuna yönelik çalışmaları yapıyor mu? İş bitim raporuna bir de bizde şöyle anlaşılıyor. İş bitti yapacağız. Hayır. Dördüncü ayda da ikinci ayda da iş bitim raporuna sen hazırlık yapacaksın.
Evet. Evet.
Burada eğer iş bitim raporuna yönelik o proje yöneticisi bir çalışma yapmıyorsa, o hedefleri yakalamış dahi olsa PMP projelerinde eksik buluyor bunu.
Eksik buluyor. Abi bu dediğin, yani daha doğrusu veriyle ilgili konu gerçekten bir risk olarak karşımıza duruyor. Çünkü yapay zekanın bir sağduyusu yok. Ya ben bunu acaba doğru mu söyledim diye dert etmiyor kendine. Verilerin doğru mu yanlış mı olduğunda... Taramıyor sormuyor çünkü o sadece kendisine verilenin karşılığında bir şeyler üretiyor. Dolayısıyla söylediği her şeyin doğru olduğunu düşünüyor olabilir.
Doğru.
Yapay zeka.
Doğru. O zaman abi gel biraz daha böyle işte derinlere inelim.
Peki.
Derini denizde boğulalım diyelim. Siber güvenlik.
Ha bu her zaman. Ruslar.
Ruslar değil mi? Sevgili dostlarımız. Güvenlik ve hukuku konuşmak zorundayız. Evet. Ne hukuku dışlayabiliriz ne güvenliği dışlayabiliriz. Şimdi diyeceksin ya inşaatla hukukun ne işi? Hayır. İnşaatla, güvenlikle, hukukla bunu her şeyde özellikle yapay zekada mutlaka unutmamız lazım. Evet. Böyle.
Bu tabii şimdi burada Ruslar diyoruz. Rus olan arkadaşlarımız bozulmasın. Sadece burada nükle yapıyoruz.
Çok arkadaşım var.
O yüzden de.
Ve dinleyeceklerdir bizi.
Hani bu aralar biraz popüler kendileri dünya çapında. O yüzden de söylüyoruz.
Bu İspanya'daki elektrik kesintisi işte bundan oldu.
Şaka bir yana. Abi tabii şimdi hangi yazılımsal ürün olursa olsun hepsi bilgisayar korsanları için bir hedef. Değil mi de bunların başına geliyor. Çünkü inşaat işleri artık sadece tuğla ve harçla değil. Yani veri yönetimi çok önemli. Dijital varlıklar var işte dijital bulutları yüklüyorsun. Bütün bilgilerini bir yerde saklıyorsun. Ya sözleşmeler bile pdf yapılıyor bir yere konuyor. Sözleşmelerin fiyatları bir yerde yazıyor ödeme şartları bir yerde yazıyor anlatabiliyor muyum? Tamamen ticaret sunu olarak sakladığın şeyler hani bilirsin sözleşmeni benimle paylaş dediği zaman sözleşmeni benimle paylaşırken veya birisi paylaşırken bile ödeme şartlarını kaç para olduğunu çıkarırsın.
Tabii tabii.
Böyle kısıtlanmış kadarını göndersin. Şimdi bütün bunların hepsinin siber tehdit aldığı olduğunu düşünsene.
Düşünsene abi bin modeline erişim sağlandı. Tasarım özelliklerini değiştirdi. Sözleşmeyi de geçtim. Önemli dosyaları sildi. Ve tabii hep yapılan şey artık bugünün şeyinde. Fidye diyeceğim hala eski terimle. Fidye için veriyi alıp değil mi şimdi bir sürü şeyde bu sanal korsanlık hani kişisel bir sürü şirkette duyuracağı bilgisayar rakipler var. Kitleniyor diyor ki işte şuraya bitcoin yolla. Senin şeyini açalım. Ya fidye bilmiyorum benim adıma. Şimdi abi ben 65'te olundum. 70'lerde çocuk kaçırma diye bir şey var. Çocuğu kaçırıyorlardı anne babasına fidye istiyorlar. Zengin çocukların özellikle. Ben böyle 7-8 yaşında abi karanlık yüzlü böyle sakallı falan bir insan görünce valla bunlar beni kaçırır mı diye korkardım. Yani eskiden çocuk kaçırılıyordu, çocuk parayılıyordu. Şimdi artık bilgi, veri... Para ediyor diye düşünüyorum.
Abi şimdi... Yani zaman değişiyor tabii. Her şeyin... Her yaşının...
Filmlerde çok kullanılıyordu bu halükarda.
Tabii ki.
Oradan bizim de bilinçaltımız seçiliyor.
Tabii ben zaten şimdi bu konuyla ilgili araştırma yapalarken karşıma önemli ilginç bir bilgi çıktı. Mesela 2021 yılında bir fidye olay oluyor. Yazılımsal fidye yine korsanlık oluyor. İşte bu Colonial Pipeline diye bir işletme... Sekleye uğratılıyor. Amerika'nın, Amerika Birleşik Devletleri'nin Güneydoğu'sunda yakıt sıkıntısı ortaya çıkıyor. Hatırlıyor musun? Yani bu olmayacak şey, hadi oradan canım kimsenin bir minne uğraşsın problemi değil. Siber siber saldırılar gerçekten her türlü veri akışı tehdit ediyor.
Yaşımıza çıkabilir. Ya nesil saldırıgan yapay zeka gödümüm bin sisteminde işte çelik donatı detaylarını değiştirdi. Tüm binayı güvensiz hale de getirebilir. Ya bu da bir sabotaj. İlla ki oraya saatli bombayı koymak değil ki. Senin demirini bilmem neni azalttı. En ufak bir rüzgarda yıkıldı bina. Ben eksagere ediyorum. Tabii bu kadar kolay veya bu kadar şey değil ama.
Artık kötü rüya yapabilirsin.
Tasarımsal kimsenin de ruhu duymaz bunu.
Tabii bu söylediklerin çok acayip noktaya götürüyor tartışmayı.
Kasıt olarak değiştirilebilir başka siber saldırı olabilir o zaman yapay zeka birçok kararı otomatik olarak aldığı için bu kasıtlı değiştirmeyi de kendisinde bir yanlışlık olarak görmeyecek bunu bu şekilde devam edecek kesinlikle işte buna önlem içinde veri şifreleme diyorlar ki işte burada kuantum bilgisayarlar öne çıkıyor yani tahmin ediyorum birkaç yıla kadar kullanılacak yani şu anda çok pahalı ama kuantum bilgisayarlarla bunu tertemiz çözüleceğiz.
Ta ki kırılana kadar.
Tabii o zamana kadar. Eşim düşün sen abi ya kaç 2000'lerin başında virüs diye bir şey vardı bilgisayar virüsü. Bak şu anda yok. O zaman disket vardı falan. Bu da gidecek.
Epey de virüsle ilgili bir şeyler duyuyoruz.
Virüs yok, fidye var.
Şimdi fidye var.
Heklenme daha çok oldu. Şimdi o virüsten bir şey kazanmıyordum. Virüs belki programcıları bunu salıyorlardı ortaya. Virüs programı satıyorlardı ama şimdi senin bir verini alıyor abi oradan... ...finiye gidiyor.
Peki o zaman birazcık daha bir tesadüralım. Konuyu birazcık daha gıcıklaştıralım. Bu şeffaflık konusunda devam edersek işte kara kutu, mara kutu bunları hep konuşuyoruz. Peki bu konuda BİM sence etkilenir mi, etkilenmez mi? Neye olur?
Şimdi abi düşün yapay zeka güdümlü BİM sistemi diyor ki taşıyıcı kolonu kaldır buradan diyor. Hayda abi bunun nedeninin açıklamasını istersin ondan yani ne demek yani ne demek çünkü diyor benim için ben diyor yaptığım hesaplara göre en iyi tasarım budur diyor. Tamam da abi hangi hesaba göre yapma hangisi iyidir şimdi biz inşaat merkezinde mimarları bunun için kızarız yani bu kolonu kaldır. O kadar belki eksagere ediyorum ama şimdi yapay zeka mimarı bunu söylediğinde insan olduğu için tabii gayet normal sana onun nedenlerini anlatır. Belki de seni ikna eder. Okey. Ama yapay zeka benim için en iyi tasarım budur. Kaldır o kolonu oradan dediğinde.
Sen bir de kendin düşün şimdi orada kontrol müendisisin karşısına oturuyorsun bilgisayarının. E sen ne ki bunları kaldıracaksın buradan yoksa tasarlanmış bir ürün müsübetle bir... Sen ne yapacaksın? Kürkürüne inanacak mısın?
Hepimizin, abi inşaat mühendislerinde, profesyonelinde, mimarlığında hepimizin açıklanabilirliğe ihtiyacı var. Bir hareket, bir şey yapıldığı zaman bir insan bile sana ters baktığında açıklaması denmiyor.
Niye ters bakıyorsun kardeşim diyorsun.
Oluyor yani. Bir dakika yapay zekanın da bu nedenle şeffaf olması lazım.
Evet.
Yani... Bu endoal hakkımız.
Evet katılıyorum sana çünkü mühendislerin, mimarların, proje yöneticilerinin... Yapay zeka odaklı önerileri kendi uzmanlıklarla doğrulamaları gerekiyor. Aksi takdirde birçok konuda başarısız yaşamaları kaçınılmaz.
Yine böyle podcast serimizde çok konuştuğumuz bir konu var ama yine üstünden geçelim istiyorum. Yapay zeka nihai karar verici olmalı mı yoksa bir destek aracı mı? Sen ne diyorsun Halit buna? Abi... Bunun üstünden geçelim bence.
Her bölümde böyle bir... Tabii yapay zekanın benimsenmesindeki direnç böyle şile flash flash flash flash. Abi bu çok önemli bir konu seni sana kesinlikle katılıyorum. Yani sektörümüzde genellikle yaşanmışlıklar ve insan uzmanlığı söz konusu. Pek çok profesyonel hala yapay zeka odaklı tavsiyeler yerine kendi deneyimlerine güvenmeyi tercih ediyor. Haksızlar mı? Hayır diyemiyorum. Ama hemen evet de diyemiyorum. Bir şekilde bu değişimden faydalanmak veya kendini buraya adapte etmek lazım diye düşünüyorum.
Abi şimdi zaten sen konuyu çok güzel getirdin bu direnç konusuna. Bu direnç de belki her bölümümüzde altın çizdiğimiz nokta.
Lafını tutma abi. Bunları böyle sanki tekrar ediyormuşuz gibi söylüyoruz. Biz de kendi kendimize de koşuyoruz ama bu... Belki de saç ayaklarını oluşturan konuları kesinlikle defalarca söylememiz lazım ki gerçekten neyle uğraştığımızı bilelim. Nasıl anlamamız gerektiğini anlayalım.
Ya ben diyorum ya bu podcast serisinin belki amacı daha çok yapay zeka yönelik kafa yormamız. İnşaat sektörüyle bağlamı üzerinde kafa yormamız. Yani bir söylediğin şey başka bir yerde başka bir fikrin... Ortaya çıkmasına fayda sağlıyorsa ne mutlu. Şimdi inşaat sektörü yeni teknolojiyi benimseme konusunda en yavaş ve direnen sektörlerden biri. Artık biz valla ben hani yapay zeka çıktığından beri değil ben mezun oldumdan beri çünkü yani 87'de mezun oldum o zaman primavereyi kullanıyordum ve disketle kullanıyordum o zaman primavera planlama diyordum o zaman ona direnç vardı. Ona direnç oldu. Sonra kalite dedik ona direnç oldu. Sonra internetten de ona direnç oldu. Bugün yapay zeka direnç devam edecek. O artık ölümsüz bir şekilde sadece direnden noktalar değişiyor. Onlar bıkmıyorlar ama bu direnen arkadaşlar için ben söyleyeceğim yani yakında direnecek halleri kalmadan ne olduklarını anlamadan oyun dışı kalacaklar. Hani oyundan çıkana kırmızı kart gösteriyor ya bu arkadaşlar kırmızı kart bile görmeden Bakacaklar ki oyunun dışında kalmışlar. Hani çok çirkin bir örnek var. Kapıya giriyorsun çıkarılan elemanın kartı çalışmıyor.
Evet evet evet. Çok sinir bozucu bir şey.
Çok sinir bozucu. Bunu savunmak mümkün değil.
Aşağılayıcı bir durum mesela.
Aşağılayıcı bir durum. Bu bile olmadan kaybolacaklar. Arkadaşlar böyle giderler ise.
Evet.
Direnmeye devam ederler.
Konuyu dağıtmadan ben de bir katkıda bulayım burada. Hani insanlar hep diyor ya yapay zeka benim işimi alacak mı? Benim işimi alacak mı? Bunun cevabı evet değil ama şunu söylemek gerekiyor belki. Yapay zeka değil ama yapay zekayı çok etkili kullanan biri senin işini alacak galiba.
Kesinlikle abi. Bunu zaten herkes alıp bunu söylüyor.
Evet.
Aynen şu ve yeni beceri setlerine ihtiyacımız var.
Evet.
O beceri setlerine göre kendimizi eğitmemiz lazım. Bu, ya ben üniversiteye gidiyorum gençlerle konuşuyorum. Gençler için değil abi her yaş grubu için olacak.
Evet.
Bu inşaat mühendisliği mimarlar inşaat sektörü için değil herkes için.
Her sektör için.
Yaşa bu hayatta kalabilmek için geçerli. Şimdi var mı hiç bir kimse duyuyor musun? Ben cep telefonu kullanmıyorum. Var cep telefonunda karşıyım ben. Çıktığımda vardı. Ben şeyi biliyorum ya çalıştığım firmanın üstüne, üzerine, yanıtı şeye şunlardı. Bana mail ile göndermeyin, fax ile gönderin. Mail yani mail çocuk oyuncak. Bilgisayar oyun. Mail oyuncak. Yani ne oldu onlar?
Yok böyle bir şey var mı?
Şimdi anladın mı? Yaparsa kendi gideceği yer bu. Yalnız onlar çok geç gitti bu çok hızlı gidecek.
Yapay zeka vurgusu olmayan bir reklam görüyor musun?
Yok abi.
Televizyonda, radyoda herhangi bir yerde.
Yok yok aynen.
Yani şimdi BİM'e geri dönersek.
Yasala girelim mi abi yoksa senin söyleyeceğin bir şeyler var mı?
Yok sadece BİM'le ilgili olarak şunu hemen söyleyeyim. Tabii BİM ve yapay zeka ortaklığı veya beşli eş beraber çalışması, eş güdümü pahalı. Şirketler bazen bundan imtina da ediyorlar. Bir tanesi olabilir.
Tabii tabii bunu konuşmak lazım çünkü onu çözmeliyiz. Yani ilk yatırım maliyetini nasıl karşılayacağız bunu bilmeliyiz ki. Tabii ki onu anlatmak önemli.
Abi bilmiyorum yasal ve etikle ilgili konuşalım mı? Bunu çok defa konuştuk. İstiyorsan bunu...
Burayı evet etiği etiği özellikle çok konuştuk dediğin gibi. Şöyle ben de önümdeki notlarıma bakıyorum.
Burada belki senin de bu konuya dikkat çektiğin gibi... Fikri mülkiyet meselesi konuşulabilir BİM'de. Bilmiyorum ne söylemek istiyorsun bu konuda? Ya da ben bir iki bir şeyler söyleyeyim aklına gelen bir şey. Peki. Yani fikri mülkiyet meselesi önemli. Çünkü yapay zeka birden fazla tasarım seçeneği üretebilir. Sahibi kimdir bu tasarımların? Şirket mi yoksa yapay zeka sağlayıcı mı? Bu en çok nerede başına geliyor biliyor musun insanların? Projelerde özellikle anahtar teslim projelerde yüklenici hem tasarımcı da görevini gördüğü için şartlanmelerde genelde yazar. Üretici bu projeye dair ürettiğin, üreteceğin, üretmeyi düşündüğün her şey benimdir diye yazıyor işverenler. Şimdi benimdir ve proje boyunca sana bunu bedel sularak kullanma hakkısını sunuyorum diye söyler. Şimdi burada fikri... Bir şey geliştirdiğin zaman proje bağımsız olarak konuştuğun zaman şirket mi yoksa yapay zeka sağlayıcısı mı burada kim fikri mülkiyet hakiki sahibi olacak bu konuda birazcık herhalde düşünmemiz gerekecek çünkü bu ihlali büyük maliyetler doğuran davalar olarak karşımıza çıkıyor o yüzden bu konu herhalde daha birazcık daha tartılacaktır diye düşünüyorum ilgilerledikçe yasal konularda kırıyalanlar da artacak.
Evet. Yani biz bir kısım insanlar laboratuvarda severim, laboratuvarda bunu geliştiriyor ama bir kısım insanlar da sosyal laboratuvarda kanunları geliştirmeli. Hukuku geliştirmeli.
Evet. Yani onlar da çok adapte olabilmeli. Tabii.
Onlar da adapte olabilir. Çünkü hukuk da bizim gibi inşa sektörü gibi biraz geleneksel, doğal olarak belli kurallar üzerinden.
Çok kolay olmuyor.
Kolay değil eğitim de öyle. Şimdi kızıyorlar eğitim sistemi eğitim. Abi hani eğitim öyle dokunulacak bir şey değil eğitim böyle dokunulacak.
Her sene dokunulacak bir şey olmaması lazım.
Değil eğitim, hukuk, inşaat bunlar tabii geleneksel yapıda işlenen yapılar ve bunların daha da çok kafa yorması lazım.
Katılıyorum.
Biz yapay zekaya karşı nasıl entegre oluruz konusuna da düşünüyorum. Evet geleceği konuşalım abi ha.
Peki.
Var yani söyleyeceğim bir şey yok.
Şimdi tamam geçelim o zaman. En büyük konuştuğumuz veya en büyük trend ya da popüler olan konu, herkesin merak ettiği konu veya üzerine gelişen dijital ikizler. Bu yani bir sonraki seviyeye taşınmış hali gibi bir ilçe. Kesinlikle. Ve projeler ilerledikçe güncellenen bir binanın gerçek zamanlı yapay zeka destekliği bir bina olabilir veya havalanı projesi olabilir, otoyol olabilir. Bu tip projelerde... Bir kopesinin ortaya çıkması bu çok acayip bir görsel zenginlik.
Kolaylık ve gereklilik diye düşünüyorum. Yani bir şantiyenin canlı veri odaklı bir klonu gibi de düşünebiliriz. Kesinlikle. İşte yapay zeka bu nesnelerin internetine, yönet sensörlerden, drone'lardan, bin modellerinden gelen verileri sürekli analiz ederek zaten yapay zeka en güzel tarafı veriyi sürekli analiz edebiliyor. Proje performansı hakkında bize geri bildirimler verebiliyor. Bu harika ve ayrıca tabii dijital ikizim bir güzelliği de işletme aşamasında da bize desteğini sağlıyor.
Abi bu dediklerin zaten şu anda günümüzde yaşıyoruz bile yani bu örnek olarak vermek gerekirse projelerde bir tanesi bu İngiltere'deki HS2 projesinde gerçek zamanlı ilerlemeyi izlemek, inşaat süreçlerini optimize etmek için ve verimliliği tespit etmek için. Dijital ikisler zaten kullanılıyor.
Kesinlikle abi şimdi geçen okudum şaşırmadım da buna. NASA diyor ki gelecekte Mars'taki yaşam alanlarını simüle etmek için dijital ikistek dojisini kullanıyorum diyor. E şimdi NASA bunu Mars için kullanıyorsa biz de artık şantiyelerimiz için kullanalım ya.
Gerçi neyse girmeyeyim o konuya şey salda gölü konusuna girmeyeyim şimdi. Mars'ın Mars'ın yüzeyine. Neyse. Abi bu tabii bu dediklerinin bir sonraki seviye gibi. Tabii.
Ama buraya gidiyoruz. Biz bu yolu gösterelim.
Tabii tabii tabii tabii tabii.
Bildiğimiz yol bu yani.
Ya bir sonraki seviye dediğim zaten... Fiş çekilmeyecek. Şu anda yaşıyoruz. Bir sonraki aşamada bunu göreceğiz anlamında. Yoksa bir aksama olacağını sanmıyorum. Yani otomatik olarak güncellenen gecikmelerin, yapısal zayıflıkların ve hatta enerji verimliği gibi şeylerin anlık olarak... Yürütüldüğü bir proje düşünsenize dijital ikiz o vasıtasıyla. Şey gibi hayat harika diyesi geliyor sana.
Şimdi hangi becerilere ihtiyacımız olacak? Biraz şöyle bunun üzerine bakarsak hep söylediğimiz gibi yapay zeka mühendislerinin mimarlarının veya proje yöneticilerinin yerini almayacak bir kere. Bunu bir kenara koyalım. Ama bu işleri yapmak için artık yeni bir beceri setimiz olması lazım. Bu beceri setimiz artık... Değişecek. Bu esneklikte hayata bakmanız lazım.
Tabii ki. Şimdi hep konuşuyoruz yeni meslekler çıkacak mı, yeni pozisyonlar açılacak mı diye. Yapay zeka okuryazarlığı diye bir şey çıkacak belki de.
Tabii ki.
Zaten var belki de çok daha gelişecek. İşte veni analizi becerisi olacak, BİM otomasyon uzmanlığı olacak. Bunlar zaten özellikle BİM üzerinde konuşuyorsak bunları kullanmayı beceremeyen insanlar Zaten maalesef oyun dışı kalacak gibi gözüküyor.
Oyun dışı kalacak. Tabii zaten artık bazı üniversiteler yapay zekayı BİM derslerine, Mühendislik Mimarlık programlarına entegre etmiş durumdalar. Dün bir arkadaşım söyledi yani Çin'de artık ilkokuluna itibaren yapay zeka öğretilmeye başlanmış. Yani bunlar konuyu ayrıca zaten en güzel tarafı okulları geçtim bir kalem. İnternette çok online eğitim var. Yani interneti aradığın her şeyde eğitim var. Yani isteyen için imkan çok. Ama istemeyen için de bahane çok tabii ki. Evet.
Baktığın zaman. Şimdi konuya devam edeceğim ama bu internet imkan çok deyince aklıma geldi. Şimdi ben tabii sen de ben de uzun zamandır bu yapay zekanın kabiliyeti kapasitesi nedir diye kafa patlatıyoruz. Ben bir de bunu birazcık kendi açımdan birazcık daha işte dinleyicilerinizin bilebileceği gibi işte Python'la kod yazma konusunda birazcık daha kendime özel çalışmalar yaptığım için. Onları biraz ilgi duyuyorum.
Ondan sonra... Çok güzel çalışmaların var Eriksüm.
Abi ben YouTube'da işte IBM'in kanalları var. Böyle beşer dakikalık videoları falan var. İşte diğer uzmanların var. İşlerin ipuçlarını anlatıyor. Nasıl basit olarak neler tasarlayabileceğini falan anlatıyor. O kadar çok bilgi var ki... Lan dedim benim aklım yetişemiyorum bunlara ya yetişemiyorum. Bir onu seyrediyorum bir onu seyrediyorum. Bir gece hani abi öyle bir sinirlendim ki kumandayı televizyona fırlatıyordum. Sanki ben ben ya.
Sanki bugünkü insanın en büyük derdi o. İşememe.
Hani diyoruz ki insan zekası muhteşem. Yani hiçbir yapay zeka buna yetişemez. Abi ben beş tane videoyu peş peşe yapınca su kaynağıttım.
Gerçekten çıldırdım.
Yeter dedim ya uykum kaçacak dedim.
Şimdi sıkıntı bu yani. Değişimin hızına yetişecek gibi değil bizim evrimde yaratılış kodlarımız.
Kesinlikle yeni nesil üretkenliği artırmak.
Bu çocuklar için de geçerli.
Tabii. Yapay zeka...
Bizim yaşımıza itibariyle söylemeyelim. Yani insanın doğası bir yere kadar abi.
Evet. Dün akşam bana hala benim ufaklı kızıyordu. Yapay zeka kötü konuşma diye.
Tabii tabii yapay zeka kötü konuşmalı.
Çünkü bir şey istediğimi net çıldırttı beni.
Sonuçta onu yönetecek olan biziz. Zaten bir şey vardır ya abi. Yönetemediğin şey seni yönetir.
Evet.
Bu aşk için de geçerli, sigara için de geçerli, tutkuların hepsi için geçerli abi. Şimdi milyon dolarlık soru ya abi sana soracağım ben biraz düşüneceğim. Peki. İnşaat kararlarında yapay zeka insanların yerini tamamen alabilecek mi? Bunu hep konuşuyoruz ama yine ben bunu sana bir sorayım dedim. Ben birazcık düşüneceğim.
Benim kestirme cevabım hayır. Çünkü hep konuşuyoruz bunu da çeşitli sektörlerde karşıma çıkıyor. Yani ben... Yakın zamanda yapay zeka destekli koç eğitimi de, koçluk eğitimi de almaya başladım yurt dışından. Orada da görüyorum hiçbir zaman insan faktörü kapı dışarı edilmiyor. İnsan her zaman var çünkü yaratıcılık, sezgi ve verilerin ötesine düşünme gücü hala insanda.
Kesinlikle. Yapay zeka güzel. Kalıpları analiz ediyor, sonuçları tahmin ediyor. Ancak yani yaşadığımız dünyanın karmaşıklıklarına dair bir muhakeme veya anlayışa sahip değil.
Evet bak burada çok güzel bir konuya değindin. Yaşamışlıklar diyorsun. Şimdi bizim inşaat sektörümüz özellikle körfez ülkelerini keşfetmeye başladı yakın zamanda. Ve burada en önemli şeylerden ben de orada çalıştığım için biliyorum en önemli şeylerden bir tanesi... Kültürel olgular. Orada iş yapmanın gerek ve yeter şartlarından bir tanesi oranın insanını, yöneticilerini, çalışanlarını, işçilerini herkesi tanıyabilmek, onlara o şekilde yaklaşabilmek. Bir yapay zekası iki kere iki dört eder türünden bir şey sunarken siz iki kere ikinin dört olduğunu belki beşten altıdan ikiden birden yola çıkarak dört olduğunu anlatarak insanları ikna ederek gideceksiniz belki. Ince bir çizgi var. O yüzden insan faktörü kesinlikle çok canlı bir şekilde duruyor ortada. Yapay zekada olsa.
Kesinlikle George Orwell'un dediği gibi, 2 kere 2 de her zaman 4 etmez diyor. 1984'te onun gibi şimdi yapay zeka, bağlamları iyi kursa büyük resmi her zaman net göremiyor.
Evet, evet.
Bunu unutmamamız lazım. İşte biraz önce örnek verdim ya, kaldırış kolonu dedi. Gözüm görmesin o kolonu orada. Şimdi mesela bunu dediği anda ne yapmamız lazım bizim? Yani kolonu kaldırmamız mı lazım? Hayır ne yapmamız lazım? Hepimiz bunun cevabını biliyoruz. Yani böyle ben gizemli gibi soruyorum ama hemen bir inşaat mühendisi onu analiz edecek.
Tabii.
Diyecek ki gerçekten kalkmamalı. Evet kalkmalı da olabilir. Evet.
Kalkması da olabilir diyebilir belki.
Belki daha doğru söyledi. Yani biz şimdi yapay zekaya çatı çakıyoruz ama ama işte insan... Burada devreye giriyor. O kolon orada kalmalı mı?
Kalmamalı.
Ondan sonra orada insan yaptığı hesabı yaptıktan sonra çıkan sonuca göre hareket edeceğiz.
İnsan hala çok canlı bir şekilde resmin içinde.
Şimdi ne diyorsun abi bu yapay zekanın karar verme BİM doğrultusundan karar verme sürecinde en güçlü yönleri neler? Birazcık güçlü yönleri istersen altına çizebilir misin?
En başta ve en başta gelen şey... Başta konuştuk ama yine... Ve veri işleme hızı, hız çok önemli burada. Gerçekten bizi acayip vakit kazandırıyor. Yani milyonlarca veriyi bir anda tarayıp bunu ben de yapabilir miyim? Tabii ki yapabilirim. Ama benim bunu yapma hızım... Farkı şurada, benim bunu yapma hızım belki bir ay sürecekken bu arkadaş getirip bir saat dönüme koyuyor. İşte o yüzden yapay zeka burada benim için çok büyük bir kopilot ya da her neyse.
Ben hep onu diyorum abi üniversiteden sınıf arkadaşının beş kişinin ismini say dediğinde duraksıyoruz. Ama o bize anında veriyor ve ayrıca o beş on kişi söylenmenin hepsini hatırlıyoruz. Yani unuttuğumuz için söylemiyoruz onu. Ama o beş kişi bir anda gelmiyor aklımıza.
Evet onu hatırlatacak bir şey lazım.
Bir şey lazım. İşte yapay zeka için o lazım değil. Yani o zaten makine öğrenmesiyle çalışıyor.
Zaten onlar orada duruyor. Onlar da duruyor.
Gidiyor aynen aynen aynen.
Abi bir de tabii şey geliyor aklıma otomasyon geliyor.
Evet otomasyon.
Yapay zekanın bu işte çakışma tespitleri, maliyet tahmini, programlama gibi tekrarlayan ve zaman alan görevleri çok çabuk yapabilme kabiliyeti bu da yine önümüzde çok büyük bir güç olarak duruyor.
Kesinlikle abi şimdi insanlar neyi daha iyi yapabilir dediğimizde benim aklıma ilk gelen yaratıcılık. Çünkü sonuçta veriler üzerinden ona tanımlanmış veriler üzerinden öğrenen bir zeka var karşımızda. Biz ise işte hep diyoruz ya 100 trilyon nöron sinapsi üzerinden hareket ediyoruz. Yani o şu anki chat chipi 2 trilyon sinapsi üzerinden. Baktığın zaman yani hiçbir zaman o enerji olmayacak. Yaratıcılığa ulaşması mümkün değil. Sadece işte kopyalayarak bir şekilde gidecek.
Vallahi işte diyorlar.
Çok iddialı konuşmaları yapacaklar ama.
Ya işte diyorlar, ya vay be öngörmüşler diyecek. Ya da ne kadar tuhaf şeyler konuşuyorlarmış diyecekler belki de.
Öyle konuşmuştu, evet evet evet aynen aynen.
Yani gerçekten çok acayip yerlere gidiyor.
Bir de bir konu daha var işte bugün olsun başka programlarımızda hep söyledim. Müzakere ve sorun çözme konusu var. Yapay zekanın insan becerileri yok. Teknik anlaşmazlıklarda ara buluculuk yapmasını ondan bekleyemeyiz tabii ki.
Sen böyle söyleyince aklıma şey geldi ya şimdi toplantı deyince böyle müzakere toplantısı biliyorsun abi bir inşaat projesinde proje yöneticisinin veya işte sözleşme yöneticisinin işte veya işte planlamacıların en çok terlediği bunaldığı toplantılar işverenle yapılan bu hak talebi toplantıları veya değişiklik emirleri toplantıları çünkü Gerçekten savunacaksın, savunduğunu anlatacaksın, karşı taraftan direnç gelecek, parayı kurtarmak için savaşacaksın. Yani şeyleri söylemiyorum şu an, aylık ilerleme toplantılarına falan söylemiyorum. Çünkü çerez gibi kalıyor bunların yanında. Hem şeyi, stresi ve kavga oranı yüksek toplantılar. Dolayısıyla yapay zeka burada bir şey yapabilir mi? Büyük ihtimalle en sonunda yapay zekanın fişini çektirler herhalde. Fiş pek kolay çekilemiyor galiba.
Çekilemeyecek. Neden? Bir kere bir sürü nedeni var ya tek bir fiş yok.
Evet, evet.
Yani yapay zeka deyince böyle yani yapay zeka işte bir yapay zeka var hani orada ay var, mars var. Öyle bir şey yok abi yapay zekanın şu anda o kadar çok fişi var ki hangisini çeksem eminim.
Burada bir fragman vermiş olalım şeylere dinleyicilerimize. Bu konuyu da konuştuk. Bunu da dinleyeceksiniz. Yapay zekanın fişini çekebilir miyiz?
Yayınladık mı onu daha önce?
Yok daha yayınlamadık.
Ben tekrar dinleyeceğim. Belki onu söylediklerimizden sonra değişmiş şeyler de olabilir. Onun üzerine o kadar hızlı değişiyor ki her şey.
Abi şimdi o zaman gel şöyle bir seninle bir fikir cimnasi yapalım. Ben de şeytanın avukatlığına söyleyeyim. Diyeyim ki ya gerçekten yapay zeka bu demin toplantılarda konuştuğumuz ruh halini anlayabilecek bir sağduya... Ulaşırsa ne olacak?
Şimdi ilginç tabi bu söylediğin. Yani düşünmek lazım tabi. Yani böyle bir şey şu anda olası görünmese de yarın olursa ne olacak? İçeriksel öğrenme konusunda bir kere son derece hızlı gelişiyor.
Evet.
Ama deneyinden yoksun. Sıkıntı burada. Yani sadece birilerle deneyimsel bir öğrenmesin.
Yaşanmışlık yok.
Yaşanmışlık. Çok güzel özetledin bari. Vallahi bravo. Böyle olunca tabii yaşanmışlık olmayınca sağduyu da olmuyor. Sağduyu için bir yaşa bir şey yaşayacaksın ki canını acıyacak, bir yanlış yapacaksın, bir pişmanlığın olacak. Bir Allah kahretsin niye ben böyle yaptım diyeceksin ki senin sağduyundaki işin...
İşte bu da yapay zekayı bir ayağını çukura sokuyor galiba. Yani neden bir şeylerin çok çabucak düşünülüp bir şekilde öyle karar alındığını belki anlayamayacak. Veya bir müşteri işte işvereniyle konuşurken neden proje önceliklerini şu şekilde değiştirdiğini belki bunu süzemeyecek belki.
Kesinlikle ya daha ucuz optim malzemeler bize öneriyor. Bravo. Ancak bir müşteri lüks tercih etti. Ultra lüks de tercih etti. Yapacak yapacak deli misin sen ya? Yazıp diyor abi.
Nerede kaldı sürdürülebilirlik?
Burada 500 lira. Nerede? Aklın mı yok ya? Diyecek ki adam onu seviyor, o lüksü seviyor. Ne diyelim şimdi? Yani bizim bu duyguların arkasındaki karanlık taraflarımız var ya yapay zeka o karanlığı göremeyecek abi. O karanlıkta düşüp kalacak yapay zeka. Bilemiyorsun adama bakıyorsun yani niye böyle bir hareket yaptı bu insan ya? Ömrün billah çözemiyorsun onu. Veya niye bu insan bu kadar parayı harcadı? Veya nasıl bu insan bu kadar acımasız olabildi? İşte bu arkadaki karanlığı göremeyecek. Bu bir yerde de belki bizim için bir avantaj. O kadar da bizi çözemesin.
Şey gibi bu. Yani sahada acil bir durumu nasıl değerlendiriyor acaba? Doğru mu değerlendiriyor? Yanlış mı değerlendiriyor? Nasıl bir hareket planı ortaya konması gerekiyor? Bilmiyorum. Tabii söylediğimiz gibi yapay zeka ile ilgili yaşanmışlık gerçekten şu anda olmadığı için.
Abi aklıma geldi. Şimdi söylerken böyle birinden de şeytanla vakit şeytan oldum galiba. Ya şimdi yapay zekayı insanı belki en iyi anlayan yazarlardan biri. Dostaya eskiyle beslersek ne olur? Suç ve cezadaki o vicdan şeyle belki baktın yapay zeka acayip bir şekilde bizim bütün karanlık taraflarımızı görmeye başladı. Öyle bir dostaya eski beslemesin. Biz yaptık ki bunu.
Çok çok doğru söylüyorsun.
Biraz da işin sürüsüne.
Bunu herhalde en güzel cevabı yaşayıp göreceğiz olabilir galiba.
Kesinlikle. Şimdi bizim yaptıklarımız burada bir şey. Peki bu elimizden işe alacak kalmayacak. Herkes bunları konuşuyor. Biz de şöyle bir üstüne bir geçelim gidelim. Ne diyorsun?
Abi.
Konuştuğu bir konu bu.
Özetle şunu söyleyebilirim. Bu hani işimiz alacak mı alacak mı? Bu konuyu çok konuşuyoruz ama. Net olan bir şey çalışma şeklimizi değiştirecek. Yapay zeka. Bundan bir kaçış yok. İnşaat sektörü malum çok karmaşık, çok fazla değişkeni olan, parametreli olan bir sektör. Yapay zeka belki bu işlerdeki bizim işleri yapmamızdaki otomasyonu kolaylaştıracak veya işlerin, tekrardan işlerin yapımında belki bize faydalı olacak ama... Burada da diğer sektörlerde olduğu gibi inşaat bence düzeltiyorum insan hala bir numaralı yetkili ve karar verici olarak kalmaya devam edecek.
Abi bence yapay zekanın işinizi değiştirmesinden endişe ediyorsanız bunun yerine yapay zeka araçlarını nasıl kullanacağınızı öğrenmeye başlayın.
Kesinlikle.
Uyum sağlayanlar kısa sürede bence istedikleri sonuçları alacaklar. Uyumsuzların durumu... Ne yazık ki onlar için iyimser değilim.
Evet peki o zaman bir bağlayalım abi burada. Ne yaptık ne ettik ne düşünüyoruz son bir cümleni alayım istiyorsan.
Şunu konuştuk aslında biz bütün konuşmalarımızda belki farkında olmadan gizli bir SWOT analizi yapıyoruz. Evet. Evet yapay zeka inşaat sektöründe devrim yaratıyor ama zorlukları da var. Tehditleri de var, sıkıntıları da var. Bunun için de biz bunu daha iyi anlamalıyız, buna daha çok kafa yormalıyız diye düşünüyorum. Ve şunu unutmamalıyız, yani bu sonuçta bir araçtır. Son kararı yine biz vereceğiz. Biz bu aracı ne kadar iyi kullanırsak, çıkarımlarımız da o kadar iyi olacak diyorum.
Kesinlikle katılıyorum. BİM özelinde de konuşmamız gerekirse son olarak. Evet, BİM gerçekten çok kuvvetli bir araç. Yapay zeka ile beslendiği zaman inşaat işlerini gerçekten başka bir seviyeye götürebilecek kapasitede. Bu bakımdan BİM kullanabilen, BİM ile yaşamayı becerebilen, yapay zeka ile işlerini götürebilen profesyonellerin değeri gittikçe artacak. Bu konuda direnmek yerine gerçekten bunu nasıl kullanabileceğini öğrenmek çok daha hem bireysel... Hem de sektör olarak çok daha faydalı olacaktır diye düşünüyorum.
Okey, peki.
Peki.
Dinlediğiniz için teşekkür ediyoruz. Bizi sosyal medyadan izlediğinizi biliyoruz yine. İşte oraya her türlü görüşünüzü, düşüncenizi yazarsanız biz de o doğrultuda yeni bölümlerimizi onları da gündeme getiririz, konuşuruz. Belki bir bölümü de gelen sorular üzerinden de yapabiliriz.
Tabii ki, tabii ki.
İleride böyle bir bölüm de... Yapabiliriz. Böyle benim diyecektim.
Tamam. Peki çok teşekkürler diliniz için.
Sağ olun. Teşekkür ederiz. Sağ olun.
More from Cem
İnşaat Şirketleri Yapay Zeka Kullanmadan Önce Neden Verilerini Düzene Koymalıdır?