How will roles in construction change in the age of AI, and what new roles will emerge?

Merhabalar bugün yine böyle çok konuşulan tartışılan bir şeyi deşeceğiz. Nedir bu? Yapay zeka hangi meslekleri yok edecek diye bir soru var ya klişe bir soru. Meslekleri nasıl değiştirecek, işleri pozisyonları nasıl değiştirecek, nelere ekleyecek, neleri alacak bu gözle bakmak lazım. Yoksa işte hukukçular bitti mi, inşaat meselesi doktorlar bitti mi böyle bir şey yok. Burada birazcık burada biz Şantiye'de inşaat projelerinde bu arkadaşların yeni pozisyonlar içinde yeni nelerle karşılaşacaklarını biraz bunlara ağırlıklı konuşalım dedik. Çünkü bizim de çok üzerine hem düşündüğümüz hem bize çok sorulan konulardan biri ağırlıkçım. Ne diyorsun?

Abi teşekkürler geçtiğin için. Hemen geçenlerde başıma gelen bir anekdotla başlayayım. Bir genç mühendis arkadaşımız dedi ki, yapay zeka girince bizim destek ne olacak? Mühendis ama hangi dal olduğunu hatırlamıyorum. İnşaat değildi ama. Ben dedim ki, ilk planda evet korkacak bir şey yok. Ama bu işten kaçış da yok. Dolayısıyla... O zaman işlerin eğer ile nasıl yapılacağını öğrenmemiz lazım gelecek diye söyledim. Bu birincisi. Malum inşaat sektöründe çok konuşuluyor ama teknoloji adaptasyonda inşaat sektörü bir hayli geride. Konuşuyoruz tarım ile beraber sürekli sıralar değişiyor. Bir hafta lojiste bir hafta lojiste şeklinde. Bu konu önemli. Yani bundan kaçış yok ama korkmak için bilmiyorum belki birazcık erken ama. Bu işe bu işte yaşamayı becerilmeyi öğrenmek lazım.

Halit'cim bazı roller kaybolmayacak ama görev tanımları ciddi biçimde değişecek diye düşünüyorum. Bazı roller ise ilk defa doğacak. Bence asıl mesele şu yapay zeka mühendislerin yerini alacak mı falan değil. Bunun üzerinden değil. Mühendisler yapay zekayı kullanarak. Kendilerini hangi seviyeye çıkaracak?

Hep konuştuğumuz konu ve soru bu aslında. Ben şimdi tabii projelere bakınca genelde şunu görüyorum. Şantiyede hala kararların büyük bir kısmı aslında deneyimi, telefonla konuşmaya, WhatsApp gruplarında mesajlaşmaya, işte biz onu hallettik gibi cümlelere bakıyoruz aslında. Yapay zeka burada devreye girdiğinde ne olacak dersen... Öncelikle bilgi akışı kesinlikle değişecek. Bu değişecek, değişmek zorunda kalacak. Yani kim neyi ne zaman bilecek, kim hangi veriye göre karar verecek, bütün bunların hepsi yeniden düzenlenecek belki. Roller de değişmeye başlayacak ister istemez çünkü silinmez kayıtlar ortaya çıkacak gibi.

Kesinlikle, kesinlikle, kesinlikle. Yani mesela proje...

Yani yok ben öyle demediğim olmayacak galiba.

Peki, bravo. İnsanlar artık ağzından çıkanı yedi kere düşün falan diye böyle bir sözler vardı. Bu sözler şimdi daha karşılığını bulacak gibi görünüyor. Mesela proje müdürünün rolüne bakalım. İşte neydi eskiden? Projemde eskiden demeyelim de yani olması gereken bugün içinde. Büyük ölçüde işte koordinasyon, kriz çözme, iş programının takibi, bütçe kontrolü, insan yönetimi bunları yapar, yapıyor hala da. Bunlar devam edecek bunlardan. Değişen bir şey olacak ama artık proje müdüründen biz neyi bekleyeceğiz? Veri okuryazarlığını bekleyeceğiz. Sadece iş gecikti demesi yetmeyecek. Gecikmenin hangi aktiviteden, hangi taşorondan, hangi tedarik zinciri riskinden geldiğini erken görebilmesi gerekecek ve artık bizim ondan istediğimiz olabildiğince erken bizi uyarması çünkü o da yapay zeka ile çalışıyor. Yapay zeka daha erken verileri verecek.

Bu aslında şeyi getiriyor yani proje müdürü artık sadece toplantı yöneten kişi değil de veriden sinyal yakalayabilen kişi olarak. Aslında bunu çok daha önceden yapabiliyor olmalı mıydı olmamalı mıydı proje müdürü için bu ayrı bir soru ama orada kalsın.

Ya geleceğin en iyi yöneticisi böyle en çok konuşan bık bık bık konuşan değil en doğru soruyu soran olacak diye düşünüyorum. Çünkü yapay zeka sana rapor verebilir, senaryo risk çıkarabilir, risk listeleri oluşturabilir. Ama hangi soruyu sorduğun hala senin mühendislik ve yönetim kalitenle ilgili bir şey. Bu böyle de.

Çok doğru söylüyorsun abi. Bu bir anda bana planlama mühendisliğini getirdi aklıma. Çünkü işler sektöründe planlama mühendisi bazen işte primavera açan, kullanan, adeta operatör gibi çalışan biri gibi algılanıyor.

Onlar da kendilerini öyle görüyorlar ne yazık ki. Evet maalesef öyle görüyorlar.

Ama arkadaşlar planlama hayatımızın omurgasında oturan bir olgudur. Dolayısıyla iyi bir planlamacı aslında şantiyenin önkenini çekebilmelidir. Yani burada hemen şu soru geliyor. Yapay zeka buna nasıl yardımcı olacak veya burada ne yapacak sorusu geliyor aklıma. Planlamacı olarak düşündüğümüz zaman.

Şimdi dinamik senaryo yönetimi diye bir kavramı belki konuşmamız gerekecek. Dinamik senaryo yönetimi deyince ne olabilir dersek, işte 2 hafta geç kalırsa ne olur? Şu ekip verimi %15 düşerse teslim tarihi nasıl etkilenir? Yağış, tedarik, işçilik kaybı birlikte gelirse kritik yol nasıl değişir gibi sorulara hızlı cevap vermesi gerekecek. Farklı senaryolar üretebilecek. Şimdi bu senaryoları zaten insan olarak kafasına üretebilecek. İşte ne bileyim Şubat'ta aşırı yağış olabilir diyebilecek veyahut da işte ne bileyim seçim oldu seçim sonrası ekonominin bir durgunluğu olacaktır. Para akışında sorun olacak diyecek. Bunlar insan verisi ama işte bu verileri yapay zekayı verip bu veriler ışığında kritik yolun nasıl etkileneceği ve bu kritik yolda bu veriler ışığında nasıl bir kaynak dengelemesi yapacağını soran bir mühendis olmalı.

Yani bu dediğinden şunu anlamamız gerekiyor. Planlama mühendisi aslında biraz da şantiye meteoroloğu gibi, biraz video analisti ve biraz da kahin gibi çalışacak sanki. Çünkü bu söylediklerinden sonra aslında demin de söyledim ya günlük hayatımızın en vazgeçilmez fonksiyonlarından biri planlamak. Bu çok önemli bir fonksiyon.

Kesinlikle. Kahine şey diyelim bence, veriyle çalışan öngörü uzmanı. Yani yapay zekanın bize söylediği.

Meslek grubu evin görürüz bana.

Evet evet veriyle çalışan görürüz bana. Bu arada şeyi de söyleyelim dinleyicilerimize izleyeceğimize. Biz bu şeyi nasıl oluşturuyoruz podcasti? Düşünce zincirimizle çünkü ben de yapay zekaya çok zaman onu soruyorum. Düşünce zincirinle nereden başladın? Nerelerden düşünerek bana bu cevabı verdin diyorum. Şu anda doğal olarak dinleyiciler izleyeceği de bunu. Merak edebilir. Bir anda aklımıza gelmiyor. Bu kadar hızlı düşünecek kadar zeki insanlar da değiliz. Yapsınlar da enteresan gibi kadar diye düşünebilirler. Şu var. Biz ne yapıyoruz? Bayağı sağlam, bayağı üzerinde çalışılmış promptlar yazıyoruz bölümümüz için. İşte hangi roller çıkacak, hangi roller kaybolacak, hangileri yeniden gelecek diye. Bu promptlar doğrultusunda yapay zekadan Artık o halü ve beni tanıyor. Bir ikili işte yarım saat kırk dakikayı aşmayacak bir podcast sohbeti oluşturmasını istiyoruz. Tabii onu istedikten sonra bu iş orada bitmiyor. Ondan sonra bunun üzerinden daha şey yapmaya başlıyoruz. Yani onu didikliyoruz, şey yapıyoruz. İşte chat GPT'deki bu GPT üretme üzerinden. Geçenlerde birlikte bir GPT ürettik. Dijital Tuğla Üreticisi diye bir GPT. Oradan şey yaptık. Şimdi bazen böyle bazı kelimeleri işte dijital bürokrasi dedik. İşte şimdi veriyle çalışan öngörü uzmanı falan. Yani ağzımızda da durmadığının farkındayım. Bunlar bu doğrultuda yapay zeka ile üretilmiş bir programın. Bunu sadece biz yapmıyoruz. Böyle yapmıyoruz. Birçok bence yapımcı bunu yapıyor. Yaptığını ben yapay zekayı iyi biraz bildiğimi düşünerek yani hissedebiliyorum alıyorum zaten oradaki ifadeleri kullanılan kelimelerden ki Haluk da mutlaka onları alıyor. Biraz da dünya buraya doğru gidiyor ama tabii biz yine o insan tadını kaçırmadan insan hisleriyle beraber olabildiğince hibrit bir şekilde yapmaya çalışıyoruz. Çünkü bu beni kişisel olarak rahatsız edebiliyor. Yani insanlar ne bunlar böyle robot gibi konuşuyor diye düşünebilir. Bir robot yardımcı olduğu için belki zaman zaman robot gibi konuştuğumuz düşünülebilir. Ama bunu kendi tecrübelerimizle yani Haluk'la ben değil başka iki kişi podcast için bu promptu hazırlayıp sorsa başka bir çıktı olacaktı. Daha iyi olur daha kötü olur onu bilemem. Ama bunlar Haluk'la benim yaşadığımız tecrübeler ve mesleğe bakış vizyonumuzla ortaya çıkmıştır sonuçta. Ama çıktı yapay zeka çıktısıdır. Onu da söylemek istiyorum Haluk bilmiyorum sen ne diyorsun. Çünkü bazen beni rahatsız ediyor yani insanlar ya ben biraz hassaslaştım ve insanlar da bunu hissediyorum çünkü diyorum ya yapay zeka metni konuşuyorsun yapay zeka metni okuyorsun diyorum. Ben bunu deyince insanlar da bana diyebilir diye bize diyebilir diye böyle bir açıklama yapma gereği hissettim.

Tabii buradan şu hisse kapılmasın dinleyiciler. İki tane adam çıkmış oraya metnini de başkasına yazdırmışlar burada popan gibi okuyorlar. Böyle bir durum. Böyle bir durum söz konusu değil. Cem hocamla beraber bizim bir yılı aşkındır belki de uzmanlaşmaya çalıştığımız konu yapay zeka denen makineye biz hangi doğru soruları sormalıyız ki bize aradığımız bilgileri en kısa, en net ve en doğru şekilde verebilsin. Biz aslında bunun üzerine çok kafa patlattık. İki sayfa, üç sayfa, dört sayfa prompt yazdığımız oldu. Biz aslında kendi lokalimizde, evimizde kullandığımız, kendi kullandığımız yapay zeka bir nevi eğittik gibi. Bizim düşünce hepimizde nasıl çalışması gerektiğini. Bunun meyvelerini de şöyle alıyoruz. Ben bir araştırmayla ilgili bir soru sorduğum zaman yapay zeka bir, benim sorduğum soruyu cevaplıyor, buluyor ve ikincisi benim düşünme sistematime göre şunları şunları şunları da sorabilirsin. Bak ben onların da cevaplarını şimdiden sana verdim. Veya bu sorunun ekseninde şunları da cevap bulayım mı diye soruyor. Bütün bu çıkan veriyi biz harmanlayıp burada konuşma haline getiriyoruz. Yoksa işte bana beş sayfa yazı çıkart, Haluk'la Cem'i de oraya işaretle, bir o konuşsun bir ben konuşsun böyle bir iş. Bu kadar basit değil.

Çünkü burada... İnnemezlerdi zaten öyle olsa.

Tabii tabii tabii. Yani öbür türlü zaten çok mekanik olurdu. Burada bizim yapay zekadan en büyük faydalandığımız nokta... Bizim araştırma süremizi muazzam kısaltıyor. Bizim doğru bilgiye ulaşmamızı tabii ki biz gerek ve yeter şart bu. Biz bunların hepsini kontrol ediyoruz biz. Çünkü size bir sürü podcastta örnek veriyoruz. Ne diyoruz? İşte şu işte Autodesk şunu yaptı, Procon şunu yaptı, şunu yaptı. Bütün bunları kontrol ediyoruz. Yoksa üfürmek kolay. Orada bilgiyi kontrol etmeden zaten söylemiyoruz. Günün sonunda biz yapay zekayı verimli ve aktif olarak kullanıyoruz. Çünkü... Araştırma süremize ciddi anlamda fayda gösteriyor. İşte hep verdiğimiz örnek bu ya, eskiden bir konuya araştırmak için 20 tane Google sayfası açıyordun, işte Chrome sayfası açıyordun, oradan buradan gelen bilgileri bir araya getirip toparlamaya çalışıyordun. Bunu artık benim elime yapan birisi var. Ama benim buradaki yükümlülüğüm ne? Son olarak bunları konuşacak kişi olarak bunları kontrol etme yükümlülüğüm var benim.

Dolayısıyla...

Bizim yaptığımız podcastlerde yapay zekanın bize çok büyük bir şeyi var. Bilgiyi toparlamasına çok büyük faydası var ama konuyu konuşulabilecek iki insanın konuşabileceği ve dinleyici haline getirmesi aslında bize düşüyor. Yani şey gibi, eskiden de tabi bunlar olmayacağı, ansiklopeda fotokopi çekip hani biz elimizde kendimizi düzenlerdik ya, bizim ansikloped işini şimdi artık bu yapay zeka yapıyor. Biz bunun konuşulabilir hale... Getireceğiz bütün bilgiyi.

Veri kalitesi.

Konumuza geri dönersek, abi evet veri kalitesi hep konuştuğumuz veri kalitesi, veri kalitesi, veri kalitesi. Bu çok önemli. Bu mesleklerle ilgili konuşuyoruz madem. Şantiyeye gittiğin zaman veri dediğin şey aslında ne oluyor çoğu zaman? O şöyle söyledi veya bu form doldurulmuş ama tarihide yanlış olmuş bu şekli gözüküyor. Bazen de fotoğrafta var ama hangi kata ait olduğu belli değil. Yani veriler bu şekilde dağılmış veya tam doğru bilgiyi aktarmıyor gibi. Eğer yapay zekaya bu bilgiyi aktarırsan sana da güvenemeyeceğin sonuçlar üretecek. O yüzden veri kateri çok önemli.

Kesinlikle. Ben kitabı yazarken de işte sorulardan biri, promptlardan biri yani yeni meslekler ne olacak inşaat mühendisi mimarlıkta içinde falan dediğinde hemen şeyi verdi işte veri sorumlusu veri analizi. Çünkü artık bir veri diye bir çok ciddi veri hep vardı da şimdi daha öne çıkan, daha kıymetli hale gelen bir şey var. Bu kıymetli verimizi de kıymetli bir şekilde analiz edecek insanlar olacak. Yani dediğim gibi ama bunun sorumlusu da olacak, yöneticisi de olacak. Yani sahadan gelen verinin standardına bakacak, doğruluğuna bakacak, güncelliğine bakacak, kullanabilirliğini yönetecek. Böyle arkadaşlara ihtiyaç olacak. Bugün nasıl hani temel mühendisi beton numunesinin peşine düşüyor onun kalitesine bakıyorsa yarın veri mühendisi de günlük raporların sensör bilgisinin nesnelerin internetiyle gelen bilgilerin ilerleme fotoğrafının maliyet kodunun peşine düşecek.

Çok doğru söylüyorsun. Çok yakın gelecekte şu kavgaları duyacağız belki de. Bu verinin kaynağı nedir? Nereden geliyor? Bu şey kadar önemli olacak. Hak edişe yazdığın bir kalem vardır ya, bu hangi pozdan geliyor? O pozun oraya uygun olmaması konusunda tartışma çıkıyorsa, aynı şey belki de veri kalitesi ve veri kaynağı üzerine de çıkacak diye düşünüyorum.

Kesinlikle. Bir de maliyet tarafı var tabii. Şimdi maliyet kontrol mühendisi artık sadece gerçekleşen maliyeti raporlayan kişi olmayacak. Ne yazık ki bizde maliyet kontrol deyince, yani söylenimin bile aslında böyle geçmişe yönelik bir... Kalite kontrol de öyledir ya geçmiş hal kalite güvencedir maliyet güvence belki olması lazım. Yani maliyetin sürecini izlemek lazım geleceğini de geleceğe yönelik önlemler almak lazım. Bu raporlayan kişi olmayacak tahmin yapan yani sapmaları erken gören satın almayla planlamayı entegre çalışan bir uzman olacak diye düşünüyorum. Yani bir sürü şey tabii ki yani yapay zeka verileri üzerinden maliyeti analiz edebilecek.

Diyelim. Katılıyorum. Aslında baktığın zaman çoğu projelerde çoğu şeyi ya da çoğu husus iş bittikten sonra masaya getirilir. Şimdi tabii ki halbuki olan olduktan sonra ahlar bak bakılabilir. Çok dediğim bir halimi yok. Şimdi yapay zeka bize bu konuda yardımcı olabilir ve mühim konuları sorun haline gelmeden önce bize uyarı verebilir. Bu konuların konuşulmasını veya ele alınmasını öne çekebilir. Bu bakımdan yapay zeka bize bir hayli yardımcı olabilir kanaatine.

Kesinlikle Ali Okçum. Yani inşaatta en pahalı bilgi geç öğrenilmiş bilgi. Aslında bu hayatta da böyle.

Kesinlikle.

Geç öğrendiğim bilgi her zaman en pahalı bilgi oluyor.

Halbuki geç olması geç olsa güç olmasındırız ama.

Çok da geç olmasın.

Tezat gibi, tezat gibi geliyor.

Güç olsun geç olmasın galiba. Bundan sonra bunu söyleyeceğiz. Güç olsun geç olmasın. Evet yani geçlik daha ele inşa için daha sorunlu olabiliyor diye düşünüyorum. İşte yapay zekanın bence en güzel katkılarından biri bilgiyi karar anına yaklaştırmak olacak. Bu da neyi getirecek? Karar kalitesini geliştirecek.

Evet kesinlikle çok doğru söyledin. Tabii sahada çalışanları veya işte mühendisler, formenler, işçiler, müdürler. Veya işte ne bileyim daha yüksek seviyelik insanlar. En çok da onlar soruyor işte robot gelecek, drone gelecek, yapay zeka gelecek. Peki biz ne yapacağız? Tabii ki şeyler, idareciler, şirket yöneticileri bunu sormuyorlar çünkü zaten onlar buna ön ayak oluyor ama sahada çalışan insanlar bunları soruyorlardır. Benim valla ilk tepkim şu oluyor. Sen işin doğru yapmayı öğren. Birinci olarak yapmayı bilmen gereken şey bu. Çünkü o getirdiğinde senden öğrenecek işin nasıl yapıldığını. Çünkü bir drone veya bir robot gelecekse ona ne şekilde işin yapılması gerektiğini ancak o uzman tarafından aktarılacak veriden ulaşacak bu ekipmanlara veya botona. Dolayısıyla işler hala yine insan temel olarak devam edecek. Ama parantez koyuyoruz şimdilik. Öyle gözüküyor. Kimse neticede projeleri daha şu anda robotlara falan teslim etmiyor. Endişeler var. Yersiz de değil. Ama bunu ilk planda böyle hayatın sonu gelmiş gibi davranmak yerine ben kendimi bu fırsatla nasıl daha iyi değerlendirebilirim? Ne az daha yukarı götürebilirim? Onu evvela insanın çözmesi gerekiyor diye düşünüyorum.

Şimdi Haluk şöyle bir şey var, bu işi bizim inşaatçıların kağıt kürek işi falan derler ya, masa başı çalışan arkadaşların yaptığı işlere. Şöyle bir algı da ben görüyorum, sağdaki arkadaşlar diyor ki sağ mühendisi, bu diyor beni çok etkilemeyecek, teknik ofis mühendisi düşünsün, satın alma mühendisi düşünsün, onların işlerini alacak biz sahada yine şeyle, aynen devam edeceğiz, formelle işçiyle kalkmamıza devam edeceğiz. Bağraç arayışlarımızı yapacağız diye. Böyle bir algı da oluşmaya başladı. Yani masayı başındakilerin işini alacak ama sahadakiler yine aynı tas aynı aman devam edeceklermiş gibi. Böyle bir şey olmayacak. Yani onları da etkileyecek. Nasıl etkileyecek? Daha az doküman peşinde koşacaklar. Daha çok doğrulama, koordinasyon, problem çözen bir profile dönüşecekler. Aslında mühendislerini daha iyi kullanacaklar. Arkadaşlar için ama drone görüntüsünden ilerleme yüzdesini yapay zeka da çıkarsa bunu yorumlayacak olan yine bu arkadaşlar olacak. İş güvenliği uygunsuzlukları görüntü analizi ile tespit edilecek. Buna karşı ne yapılması gerektiğinde belki yapay zeka söyleyecek ama onu uygulayacak olan yine bu arkadaşlar olacak. Ve sahada bu imalat gerçekten yapılabilir mi? Ekip bunu anladı mı? Detaylar doğru mu sorularını? Yine bu arkadaşlar cevap verecek diye düşünüyorum.

Evet, bu dediğinde şunu ortaya çıkarıyor. İnsan faktörü hala önemli olacak. AI ile ortaya çıkacak şey, insanı daha güçlü nasıl yapacak, nasıl daha güçlü bir hale getirecek diye düşünüyorum açıkçası. AI'nin katacağı şey.

Ben hep baştan beri söylediğim bir şey var. AI bizi daha iyi mühendis yapacak. Tanıyacak. Yani sağ mühendisinin değeri azalmayacak, daha nitelikli hale gelecek. Çünkü rutin takip işleri azaldığında mühendislik muhakemesi daha görünür olacak.

Evet burada bir örneklime yapmak gerekirse mesela BİM tarafında da ciddi değişimleri gözlemliyoruz. Bir sürü işte seninle toplantılar, seminerler gidiyoruz. BİM'le ilgili sürekli sunumlara dönüyoruz. BİM uzmanları çoğu zaman... Bugün çoğu yerde modelleme yapan kişi gibi algılanıyor sanki. Ama yapay zeka ile model sadece 3 boyutlu çizim olmaktan çıkacak gibi, yani bütün bunların önüne çıkacak gibi tam anlamıyla aslında gölge proje müdürü gibi birisi olacak. BİM ile çalışan birisi. Çünkü röntgenini çekiyormuş gibi, projenin her adamını biliyormuş gibi bir konuma getirecek kendisini. BİM uzmanı yapay zeka ile beraber çalışmayı becerebilirse.

Kesinlikle. Yani BIM rolü daha genişleyecek. BIM koordinatörü gibi bir pozisyon oluşacak. Dijital ikiz yöneticisine doğru bu koordinatör evrilecek zaman içinde belki. Model zaman, maliyet, kalite, bakım, enerji performansı vs. ilerlemesiyle birlikte bağlanacak. Yeni rollerden biri dijital ikiz yöneticisi olacak. Kesinlikle bu zaten beklenen bir şeydi. Uyutunda da güncel tutacak diye düşünüyorum.

Bu şey gibi dosyaya konan güzel şeyler gibi değil de gerçek bir hafıza üreticisi ve bunu saptayıcısı olacak bu durumda. Öyle gözüküyor.

Şimdi güzel bir rol daha çıkıyor. Yine tam böyle yapay zeka ifadesiyle söyleyeceğiz bunu. Yapay zeka süreç tasarımcısı. İnşaat firmalarında hangi süreç yapay zeka ile desteklenecek? Ve ne kadar desteklenecek? Hangi verileri kullanacak? Hangi karar insanda kalacak? Hangi çıktı nasıl denetlenecek? Bunları tasarlayan insanlara ihtiyaç olacak. Ya biz böyle biraz kendimizle konuşurken bulunacak gibi ya bu kadar da olur mu falan gibi konuşuyoruz. Fakat yani bunu düşünenler geçen yılki videolarımızı seyresinler diyeyim. Orada söylediklerimizin çoğunun fazlasıyla olduğunu. Çünkü yani tamam bu çıktıları bize yapay zeka veriyor diyoruz ama yapay zeka da bir veri kullanarak bunu çıkarıyor. Yani kafasından uydurmuyor. Aksine biz geçmişte daha kafadan uydurarak daha insan halüsinasyonları yapay zeka halüsinasyonlarından daha fazlaydı. Çünkü insanın takıntısı da bir halüsinasyon. Bir şey söylüyorsun kabul etmiyor adam. Abi diyor öyle değil de diyor bilmem ne de diyor itiraz ediyor sana karşı geliyor. Bu da bir halüsinasyon.

Sürekli haklı.

Yapay zekada iki tane şeyi yanlış veriyor ki o da halüsinasyon tamam. O da yapay zekanın takıldığı orada bir bilgiye garipim. Sürekli dönüp dönüp aynı şey söyleyince gidiyorsun ya bu değil falan ama o yine dönüyor dönüyor aynı şeyleri söylüyor. O da onun halüsinasyonu ama bu sadece yani yapay zeka halüsinasyon yapay. Biz insanlar da yapıyoruz yapmaya da. Devam ediyoruz diye düşünüyorum.

Abi bu dediklerin önemli çünkü yani şöyle yapamazsın yapay zekayı getirip de şirketine hadi bize verimlilik getir böyle bir şey değil mi? Düğmene bastın verimlilik düğmesine niye hala çalışmıyorsun gibi tuhaf bir durum oturuyor. Aslında bu şey birazcık da Kulevinç şantiyeye Kulevinç operatörü getirip operatörün planını zemine tuttuğu ve bakım olmadan Hadi kaldır bakalım demeye benziyor. Yani sen kulevi için çalışmasının ortamını hazırlamadan herhangi bir şekilde bir operasyon yapabilir misin? Bu da onun gibi yapay zeka. Hadi bize verimlilik öğret.

Yok böyle bir şey. Çok iyi benzetme zaten. Geçen bölümde de konuştuk ya yapay zeka IT işi değil bir felsefe işi düşünme sistematik işidir diye. Yani sonuçta bir araç. Organizasyonel bir hazırlık isteyen bir şey. Yani eğitim istiyor, süreç istiyor, sorumluluk istiyor. Bu yüzden insan kaynakları tarafı da değişecek. Biz insan kaynakları için işte sivilleri bul, görüntülü konuştur robot, onları notlandır falan diye düşünüyoruz ki evet tabii bu da yapay zekanın bir parçası ama organizasyonel bir insan kaynakları da ortaya çıkacak. Yani İK artık sadece işe alım yapan departman olmaktan çıkıp yetkinliklerin dönüşümünü yöneten stratejik bir birim olacak. Hangi yetkinlik nasıl dönüşüyor?

Tabii eskiden olduğu gibi sadece işte Excel biliyor musun? Geçti mi diyecek.

5 yıl sonra neredesin? 5 yıl sonrayı kimse göremiyor artık. Yani kimse göremiyor. Elon Musk da göremiyor 5 yıl sonra. Yani acayip bir şey. Ben bir gün böyle bir doğayan bir, şimdi ismini hatırlayamadım, bir abimize maalesef sorduğumda İşte 20 yıl sonra dünyayı nasıl göreceksin görüyorsunuz inşaat mensupan dediğinde 20 yıl sonra dünya alacak mı demiştim ama. Ya böyle bir şey de var. Böyle bir şey de var. Neyse dağıtmayalım. Yeni soru belki şu olacak yani veriyle karar alabiliyor musun? Yapay zeka çıktısını sorgulayabiliyor musun? Süreci iyileştirebiliyor musun? Ben mesela şey diyorum İKAC dostlarıma. Bir konu verin ve bu konuda prompt yazmasını isteyin. Prompt yazabiliyor mu? Bence kendi mesleği, işiyle ilgili bir case study çalışması çok basit bir şekilde bir prompt yazmasını isteyeyim bu arkadaştan. Eğer bu şirketiniz bu kadar bunu işsizleştirdiyse yapay zeka ikinci istenecek şey de aşan hazırlaması. Ama bunları tabii yüz yüze isteyeceksiniz. Isterseniz o da aşağıda hemen onu hazırlayabilir. Öyle bir tehlike de var. Artık bunun için de zaten online görüşmeler biraz daha böyle insan kaynaklarında daha arkaya atılmaya başlandı. Çünkü online soruların hemen arka taraftan cevabını şey bulabiliyor, aday bulabiliyor. Onun için şey öne çıkıyor tekrar dünyada.

Yüz yüze görüşme.

Yüz yüze görüşme, kopya çekmesinler diye. Ben hemen prompt yazdırırım. Hatta ajanda yazması için bir çaba göstermesini ve beyninin işleme sistematini görmek isterim o arkadaşın.

Anladım. Evet, bu dediğin ilginç bir detay. Hani şey gibi, otomatik testten manuel vitese dönüyormuş gibi tekrar yüz yüze görüşmelerin ortaya çıkmaya önemini artıyor olması ilginç bir nokta. Kitabı söylediğin için. Şimdi peki o zaman birazcık daha ilerleyelim. İş güvenliği konusu geldi yine aklıma biliyorsun. Bunu çok genel bir konu.

Evet olsun programlar yaptık bunun için. Bence yeniden de yapalım yani. Nasıl bunun... Tabii tabii güncelleyebiliriz kendi bilgilerimizi. Nesnenin internetiyle ilgili dünyada çok ciddi gelişmeler var. Türkiye'de de keza bunlar çok kullanan firmalar var. Bunlar üzerine de belki o firmalardan da konuk getirebiliriz. Evet bu önemli bir konu.

Olabilir. Tabii bu iş güvenliğiyle ilgili olarak yapay zekanın da ben burada ciddi bir kapasitesi olduğunu düşünüyorum. İşte ne bileyim kamera görüntüleri artık artık giyilebilir teknoloji olduğu için her alanda işte ne bileyim kamera görüntüsünden baret, emniyet kemerleri, tehlikeli alan ihlali ondan sonra bütün bunların hepsini tespit etmek mümkün. Ama burada yine hala insan faktörünün çok güçlü olduğunu düşünüyorum.

Kesinlikle kesinlikle. Yani iş güvenliği uzmanı veri destekli risk yöneticisine yani veriyle bir yöneticiye dönüşecek bence. Sadece uygunsuzluk sana yazan değil, risk davranışlarını analiz eden, daha artık öngörülü hareket eden, proaktif reaktiften çok bir arkadaş olacak. Tekrar eden tehlike örüntülerini görecek. Eğitimleri buna göre tasarlayacak. Buna göre bir role evrilecek eğitimlerin de buna göre evrilmesini sağlayacak. Yapay zeka tehlikeyi bize gösterir, okey. Ama güvenlik kültürünü kuracak olan biz insanlarız.

Yapay zeka bunu kuramaz. Güzel slogan oldu.

Bu bölümün de manşeti olacak sanki. Bir bakalım daha başka laflar da çıkarırız sanki.

Sağda bazen mi yani? Ne bileyim mesela Barış'ın kafada olup olmasıyla kafanın iş güvenliğine inanıp inanmaması daha büyük önem arz ediyor gibi sanki.

Aynen. Ya bir de işin şey tarafı da var ya sözleşme hak ediş tarafı biraz zorlan ben kısaca bahsedeyim. Yani yapay zeka burada döküman analizi, risk maddeleri, talep yönetimi, yazışma kontrolü gibi konularda ciddi destek verecek. Çünkü onun yoğun bilgi içinde tarama ve klasik etme yeteneği çok yüksek. Bu da sözleşme yöneticiğine elini rahatlatacak diye düşünüyorum. Konuştuk ki yine de bence konuşalım. Yani yine de bugün ne oluyor sözleşme yönetimini konuşalım. Ama hani sözleşme yönetimi kayboldu artık ben bunu aldım bir şeye attım notebook eleme oradan bütün her şeyin cevabı geldi veya bir sözleşme yönetimi yazılımıyla çözdüğüm kadar olay insan dışına çıkamayacak diye düşünüyorum.

Evet orada çok ayrı kavgalar dönüyor hukukça arkadaşlarımla. Sürekli insanlarla ilgili bir tertübe takip ediyorum. O da çok muazzam kavgalar var. Yapay zekâ ne yapabilir ne yapamaz konusunda ama şimdi düşünsene hak ediş döneminde yapay zekâ var ve bundan faydalanıyorsun. Belki biraz daha sinirli olabilir insanlar diye düşünüyorum. Gerçi hak ediş zamanı herkesin tam bir böyle organizma gibi sinirli bir organizma hak ediş zamanı ortaya çıkıyor gibi. Niye? Çünkü son dakika şu belgeyi de bekleyeyim, bu belgeyi de ekleyeyim, oradan da belki para alırım.

Evet evet evet. Zamanla gelişçi düşman yok. Aynen aynen aynen. O tansiyon bizim sektör mirası. Yapay zeka poz uyumsuzluklarını verecek artık bize, metraj farklarını verecek. Sözleşme maddeli çelişen talepleri daha erken yakalayacak. Böylece sözleşme yöntemisi sadece savunma yapan... Claim bulan insan değil, stratejik bir riski yöneten kişi de olacak diye düşünüyorum. Zaten böyle olmalı.

Kesinlikle. Peki abi birazcık şimdi toparlamaya başlayalım. Neler konuştuk? Proje veri yöneticisi dedik. İlginç olaylardan bir tanesi. Dijital ikiz yöneticisi dedik. Yapay zeka süreç tasarımıçısı dedik. Peki başka bir şey varmış? Başka bir şey daha geliyor mu aklına?

Şey geliyor benim aklıma. Halüsinasyon halüsinasyon deyip duruyoruz ya, peki yapay zekanın denetçisi ya da doğrulama uzmanı olacak mı? Bence bu da olacak. Yapay zekanın ürettiği metraj, rapor, plan veya risklerin analizlerini kontrol etmemiz gerekebilecek. Çünkü ona yanlış veya eksik veriyle veya doğru olmayan bir promptla... Bir şey istemiş olabiliriz. Bu tehlike yapay zeka çıktığında hepsinde var. Zaten onun için alta yazılmaları boşuna değil. Yanlış olabilir yapay zekanın verdiği şey diye. Bunu bir denetleme, doğrulama diyelim belki denetleme biraz sert bittiğe tabir oldu. Yani biz yapay zeka böyle söyledi diye karar alamayız. Aldığımız anda da hesabını yapay zekaydı bize sorarlar.

Hemen burada ince bir not ekleyeyim. Geçenlerde LinkedIn'e yazdığım makalelerden bir tanesine hani demin söyledim ya yapay zeka öyle söyledi.

Çok güzel makaleler onlar.

Teşekkür ederim.

Çok iyi okuyorum.

Bu yapay zeka öyle söyledi veya araştırmaların sonucu yapay zekadan aldığım çıktılarda bu çıktı. Belki körü körüne inanmayı tetikleyecek bir akımı da sebep olabilir. Bu çok tehlikeli. Bu çok tehlikeli. Teknolojiden faydalanıyoruz ama yapay zekanın tamamı bir sürü yerden araştırtıyor. Deep Research'ı da kullansan, Agent modu da kullansan, şimdi ne bileyim, Cloud'a işte 2000 sayfalık doküman da taratsan ortaya çıkan şeyin işte bu öyle dedi doğrudur diye inanacak insanların da ben bir tehlike yaratacağını veya bir risk faktörü oluşturacağını düşünüyorum ileride. Veya zaman ilerledikçe kullanımı arttıkça. Neyse konumuza geri döneyim. Şimdi tabii imzayı algoritma atmıyor bir dökümanda değil mi? Attığı gün belki muhtemelen bütün bu sistem çökecek gibi olabilir. Çünkü dediğin ya demin halüsinatif bir yapısı var. Bu kolay kolay engellenemiyor. Bu yapay zekanın belki de buglarından bir tanesi. Belki bundan bir süre sonra bunu engelleyebilir ama yapay zekanın halüsinasyon görmesini şu anda önüne geçemiyorlar.

Haluk bu neden oluyor? Aslında biliyor musun? İnsan da halüsinatif bir varlık. Değil mi?

Yani kafamızın... Eğiticiler halüsinatif.

Evet. Ne yapsın garibim yapay zekada? Gördüğünü yapıyor. Yani yaptığı şeylere aslında baktığında kızdığımız hataları... Biz farklı şekilde yapıyoruz. Evet. Yani bunu tekrar öğretmenin biziz. Unutmayalım bunu. Evet.

Peki rolleri sormuştum abi sana.

Roller neler abi?

Şimdi sen ne demiştin ben? Proje belirlemecisi var demiştim.

Evet.

Dijital ikiz var demiştim. Yapay zeka süreç tasarlaması demiştim. Başka bir şeyler var mı senin aklına gelen?

Şimdi şöyle baktığımızda... Notlarıma bakıyorum.

En son halüsinasyon dedik onları konuştuk falan.

Onları konuştuk. Ben de notlarıma bakıyorum. Denetim konusu diyeceğim ama yapı denetimini yapay zeka aktarılması yapabilir. Bizim yapı denetimini görünce yapay zeka da böyle halüsinatörü bırakıp çökebilir. Yani böyle nasıl biz böyle bir sistem olabilir falan diye. Yani yapı denetimini düşünebiliyorum ama yani ne bileyim işte sağ teknoloji koordinatörü olabilir belki. Dron sensör, tablet, sağ yazılımı, BIM modeli, ilerleme takibi bunların sahada gerçekten çalışmasını sağlayacak kişiler. Yani çünkü sağ işte ne diyeyim mi yani teknoloji ofiste merkezde güzel ama orada işte yağmur var, çamur var, internet kopması var, şarjım bitti abi var. Bu bu geliyor aklıma yani sahadaki uygulayışında bir koordinatör kontrol etmelidir diye düşünüyorum.

Bu rol kritik olabilir abi. Çünkü sahada kullanılmayan teknoloji pahalı bir sanat eseri gibi durur. Yani boşuna sanki yapılmış bir yatırım gibi. Aslında bunun ortaya çıkardığı gerçek değer tüm proje paydaşlarına dokunun ortaya çıkıyor. Yani bu bizim yapmış olduğumuz yatırımın sahada belki de etkili ve verimli kullanılmasıyla bir değer üreteceğiz. Bu senin söylemiş olduğun rol kritik bir öneme sahip olabilir.

İnşaat sektörü, inşaat projesi sonuçta insanın biraz yoğun olduğu, biraz yapansız yoğun olduğu bir alan. İnsan dışlayamayacağız biz hiçbir zaman. Dışlanmamalıyız da zaten dışlayamayacağız. Hani böyle üzülerek söylemiş gibi oldu.

Evet, evet, evet.

İnsan dışlanmamalıyız. İnsan dışlanmayacağı yapılar kurmalıyız. Yani burada bir... Yapay zeka fetişizmiyle gidip de o her şeyi o ayağa bıraktık, ayağı yapıyor biz de işte seyrediyoruz kameralardan değil. Mutlaka insanın ana rolde olacağı, insanı denetleyen bir yapay zeka, insana yardımcı olan bir yapay zeka ama ana rol insanda olacak. Yani aksi zaten inşaat için bence söz konusu olamaz diye düşünüyorum.

Evet bu dediğinden yola çıkarak şöyle bir öngörüde bulunmak çok... Yanlış olmaz. Eee gelecekte ya da ne bileyim öngörülebilir gelecekte eee sahada gördüğümüz insanlar eee hem sahayı bilecek yani projenin nasıl ilerlediğini bilecek neler yapıldığını bilecek hem veriyi okuyacak hem de yapay zekaya doğru soruları sorabilecek kabiliyette ve kapasitede olacak. Çok çok gerektiği takdirde de ortaya çıkıp ayağa kalkıp toplantı içinde diyelim ki arkadaşlar bu iş sahada böyle olmaz diyebilecek. Bunu hangi güçlü diyecek? Bir kendi bilgi birikimini iki bütün verileri sağlıklı bir şekilde analiz edebildiği takdirde diyebilecek.

Aynen. Yani şey var eee insan gereksiz kılmayacak ama hazırlıksız insanı biraz zor durumda bırakacak. Hazırlıklı insanı acımayacak yapay zeka.

Evet. Yani şey gibi bu. Eee hazırlanmayanlar apoyuttu. Ağzısız böceğiyle karınca gibi karıncalar köşeye dönecek, ağzısız böceklerin altı yapacak. Yani aslında daha az kör olan veya daha şöyle söyleyeyim düzgün cümleyi bulmaya çalışıyorum. Daha az yanlışın yapıldığı, daha doğru kararların alınmadığı, sadece işte WhatsApp'ta o öyle demişti, bu böyle demişti. Şekline geçmeyecek süreçlerin daha başarılı olarak yönetilebildiği bir zamana doğru herhalde yapay zeka desteğiyle ulaşacağız. Senin söylediğin gibi az önce söylediğin gibi AI ile uyumlu çalışmayan personelin takip edildiği bir sistem haline bile dönebilir bu. Anlatabiliyor muyum? Ve yapay zekayı verimli ve doğru kullanmayan personel belki müeyyideler bile uygulanabilecek zamanlara doğru gidebiliriz.

Kesinlikle.

Şimdi gibi hani hani sahada sahada işte ne bileyim eee reflektörü yerine takmadın diye insanlara işte ne bileyim uyarı geliyor. Belki çok tekrar diyorsa kınamacağız falan filan geliyor. Belki bunun bir benzerinin yapay zekayı etkili ve verimli kullanmıyorsun işlerinde. Süreler çok gecikiyor. Eee sen on beş dakikada yapacağın işe bunun yüzünden Ne bileyim 4 saat ayırıyorsun diye tenkitlerle karşılaşacak belki. Bilemiyorum ki.

Her şey olabilir ama yapay zeka şey yapacak yani yakalayacak her şeyi diye düşünüyorum.

Öyle gözüküyor.

Bu hafta içinde bir girişimci arkadaşım yüksek sans projesindeki çalışmayı anlat. Burada uzun uzun onu anlatmayacağım ama ki işte bu WhatsApp grupları, Telegram grupları. Yani şantiyedeki gelen veriler üzerinden işin fiziksel ilerlemesini takip edecek bir girişim. Bakın sadece şey üzerinden yani beton bitti, beton bitmedi kalıp yapıldı işte malzeme keramik geldi. Şimdi bunu nasıl yapıyor diye biraz sohbet edince arkadaşımda şunu söyledi. Yapay zeka botu da WhatsApp grubunda. Yapay zeka botu. Iş programını biliyor, tasarımı, projeyi biliyor ve o şekilde seni sorularıyla yönetiyor. Ya bir dakika sen üçüncü kat betonu döktü diyorsan da üçüncü katın kalıbını döktüğünü girmemişsin ki sisteme diyor misal. Yalan söyleme diyor yani abuk bir şey yakaladığında. Bence bu olacak yani WhatsApp gruplarımızdan çok kısa zaman içinde yapay zeka botlarını bilgiyle donatılmış yapay zeka botlarını göreceğiz.

Görmeliyiz de. Geri düşünüyorum. O bilgisayarın whatsapp'ında sadece işle ilgili şeyler konuşuluyor olsun. Çünkü o bot namussuz geliyor başka konularda da olabilir.

Evet evet evet evet evet evet. Bravo bravo bravo.

Yani hep başından beri konuşuyoruz ya etik kurallar, siber güvenlik, veri gizliliği, kişisel verilerin korunması kanunu falan. Bütün bunların hepsinin çok yakın zamanda nasıl zaptırapla altına alınması gerektiği belki de çok daha ateşli tartışmalar haline dönecek.

Kesinlikle. O zaman biz bu ateşli programı burada toparlayalım diyoruz. Aynen. Biraz uzattık yine. Gelecek bölümlerde görüşmek üzere diyoruz. Peki.

Çok teşekkürler. İyi günler.

Bay bay.

Görüşmek üzere.