“Waarom Het Meeste ACTIVISME Faalt” met Jef Willem

Ik ben totaal niet onder de indruk van heel veel activisme, bijvoorbeeld. Ik zie heel veel mensen die constant online allemaal content maken en denken dat ze de wereld een betere plek daarmee maken. Maar als uw content negatief geladen is of als uw content erop berust om andere mensen slecht te doen voelen, dan weet ik eigenlijk niet of je echt wel een activist bent. Integendeel, mensen lynchen elkaar constant met intellectuele knotsen. Zijn we constant op elkaar aan het slaan? Zo van nee, hij zit een dommerik en ik heb gelijk. En we zien eigenlijk niet in dat dat niks verandert, want mensen laten zich niet pesten in een andere overtuiging. Mensen veranderen niet van mening omdat jij hen een dommerik noemt. Mensen veranderen misschien van mening als jij hen de ruimte geeft om zichzelf op een veilige manier in vraag te stellen en hen zelf inzichten geeft die zij vanzelf kunnen nareiken. Mensen laten hun ketting niet los omdat jij hen om polsen trekt. Mensen laten hun ketting los omdat jij hen de vrijheid geeft om zelf te bewegen, om zelf na te denken. Dan is het echt zaaks om hierbij rekening te houden. Je kunt mensen niet pesten in een andere mening. Staat een keer bij stil hoe moeilijk dat is om jezelf te veranderen. Laat staan dat je andere mensen kunt veranderen gewoon door je mening te geven. Waarschijnlijk kunnen veel meer mensen veranderen door gewoon nieuwsgierig te zijn. Sterker, ik denk dat er al veel meer gedrag veranderd is door nieuwsgierig te zijn naar gedrag dan tegen mensen te zeggen wat ze met dat gedrag moeten doen. Het is veel gemakkelijker voor mensen om kwaad te zijn, om kwaad te zijn. Om boost te zijn, om getriggerd te zijn, dan zelf te zien wat er onder die trigger zit. We have a long way to go op vlak van psychoeducatie, want dat is het wel vaak. En ik merk als ik workshops doe in bedrijven en ze zijn getriggerd of ze zijn kwaad, dan probeer ik geen discussie te hebben over de feiten, maar dan probeer ik met de vraag te staan: wat probeert dat gedrag te beschermen?

Welkom iedereen bij Hete Hangers, maatschappij kritische gesprekken zonder censuur. Ik ben er eindelijk terug na een break. Ik heb even tijd genomen om even te bezinnen en even weg te gaan van de sociale media-hysterie soms. Maar nu ben ik terug en je kan ook weer elke twee weken een aflevering van mij verwachten met boeiende gasten. Ik ben ook heel bezig geweest met mijn bewuste bondgenoten-community, waar we focussen op persoonlijke groei. We hebben ondertussen weer een extra gratis workshop rond Ayurveda dat je kan bijwonen. Dus wil je graag eens een kijkje nemen over wat er zich allemaal afspeelt? Neem dan eens een kijkje op bewustebondgenoten.com en verbind met mensen in het echte leven om eens sterker te worden. In je eigen schoenen te staan. Vandaag heb ik Jeff Willem als gast, iemand die ik al heel lang op mijn lijstje had. En mensen, kijkers, luisteraars, als je hem nog niet kent, volg hem zeker. Het is moeilijk hem te omschrijven, omdat hij verschillende dingen tegelijkertijd doet. Hij is DJ, hij geeft ook spreekbeurten, hij heeft een podcast Onbespreekbaar, die draait rond mentale problemen. Was enorm belangrijk ook voor. Zeker jongeren gedurende de COVID-crisis. Dus een enorm boeiende, erudiete denker die ook recent een boek uitgebracht heeft: Een leven zonder handleiding. Dus ja, ik ga uit mijn hoge hoed een aantal onderwerpen toveren, want deze jongen kan over zoveel dingen diepgaand praten dat ik echt uitkijk naar dit gesprek, Jeff. Een quotie dat ik wel interessant vond en ik zou graag willen dat je het iets mee verdiept: dat je zegt, je hebt het ook al eens aangehaald in een aantal andere podcasts, is. Ik ben zwak geworden omdat ik altijd sterk probeerde te zijn. Nu, ik snap wel dat de hele tijd proberen sterk te zijn moeilijk houdbaar is, maar waarom maak je die associatie dat je zei: Ik ben er eigenlijk zwak door geworden?

Op dat moment in mijn leven was ik met een teamje van mensen aan het werken rond mij heen die. Heel hard op mij rekenden. En ik dacht altijd: als ik aan hen laat zien als leider, als werkgever, als iemand die zaken omkadert en ik toon aan hen dat ik het antwoord niet weet, dan gaan zij denken dat ik zwak ben. Dus dat is de concrete toepassing van die quote in dat geval. Maar het is eigenlijk breed toepasbaar. Want ik deed altijd alsof ik het antwoord wist, ik deed altijd alsof ik mentaal oké had, waardoor ik zelf eigenlijk ook geen vangnet had van andere mensen om. S'avonds een keer op terug te vallen wanneer het met mij minder goed ging. Of gewoon het idee dat ik altijd moest doen alsof ik mijn kennis, alsof ik alle antwoorden had. En dat is gewoon uitputtend en daar word je gewoon mentaal zwak van. Zo simpel is het.

Maar als ik jouw levensverhaal ook lees, ik geloof en corrigeer me als ik fout was, dat je al vanaf twaalf jaar naar de psycholoog beginnen gegaan bent. Dat is enorm vroeg in het leven eigenlijk. De meeste mensen sukkelen gemiddeld, en zeker mannen nog langer, tien jaar, vijftien jaar met een depressie of neerslachtigheid. Gevoel. Jij was er wel heel vroeg bij, eigenlijk. Er zijn toch weinig mensen die al vanaf 12 jaar of zo denken: van misschien moet ik naar de psycholoog gaan. Ik vraag me altijd af: heeft dat jouw traject enorm veel veranderd, denk je, als je dat later gedaan had? Want vanaf 12 jaar naar de psycholoog gaan is echt heel vroeg.

Nou ja, veranderd. Ik was suïcidaal, Filip. Op zo'n jonge leeftijd. Dus ja. Ik denk dat er geen optie was om het langer dan dat te laten trekken. Ik denk dat er vanuit verschillende instanties aan de larbel werd getrokken, omdat ik gewoon zo depressief was. Dus ja, het was van niet veel anders kunnen, denk ik.

Ik voelde mij soms ook de buitenstaander, de speelplaats. Ik was wel cognitief redelijk vroeg volwassen. Was dat bij jou dan ook het geval dat jij een beetje voelt van de buitenstaander, analyseerder op de speelplaats met moeilijk je plekje te vinden? Want de meeste mensen voelen zich wel neerslachtig in de puberteit, 14, 15, 16 jaar. 12 is wel. Ja, ik vind het heel vroeg eigenlijk dat je al met die existentiële worsteling zat.

Ik ben natuurlijk altijd het enige kind geweest. Ik denk dat dat daar wel aan meespeelt: het enige kind in een gezin van zelfstandigen. Dus ik heb ook gewoon veel tijd gehad om veel na te denken of zo. Ik kom net zoals jij, we zijn geen iPad-generatie of zo. Er was nu eenmaal veel tijd en je bent de enige kindgeneratie en je hebt niet echt veel ouders soms. Gewoon omdat die natuurlijk ook heel veel werken. Dus ja, ik denk dat daar vanzelf al een beetje uit komt dat je een observerende rol hebt. Maar ik ben daar op zich nu al ook dankbaar voor, maar dat is inderdaad ook wel iets zeer eenzaams, denk ik. Ik denk dat we daar vaak niet bij stilstaan hoe. Eenzaam dat veel kinderen zich voelen door altijd de observerende rol te hebben. Ik kan mij voorstellen dat dat bij u ook zo was.

Ja, ik bedoel, ik heb ook die gevoelens gehad. En weet je wat dat nog pijnlijker was? Want ik voel mij ook de laatste tijd wat neerslachtig in de laatste jaren. Toen het terugkwam, dacht ik dat ik het kwijt was. Ik dacht dat ik voorbij dat stadium was. En dan kwam er weer die worsteling mee. Dat was weer zo, en zeker zelfontwikkeling was voor mij dan een manier om het cognitief te begrijpen. Maar de onrust, de rusteloosheid, de twijfel, die zat eigenlijk nog ondergronds. Dus dat was ook zo van: wauw, ik heb eigenlijk nog veel meer shit van vroeger dat ik dacht dat ik achter mij gelaten had.

Ik vind dat wel cool ook dat dat kan eigenlijk. Ik ben nu zelf al jaren bezig met onbespreekbaar en ik heb in die vijf, zes jaar zelf gigantische ups en downs meegemaakt. Ik heb zelf een groter lo gehad in 2025. Want er zit een trekken en sleuren aan bepaalde projecten die financieel bijvoorbeeld helemaal niet opbrengen. En je verliest er je slaap aan, en je hebt er stress door, en je eet er slecht door. Het is misschien soms wel raar of zo, maar ik heb dan op een bepaald moment in 2025, wat dan nog geen jaar geleden is, terug in de paniekzone van mijn zenuwstelsel gezeten. En hoe onaangenaam dat ook is, denk ik dan van tijd tot tijd van. Het brengt mij wel weer dichter bij de mensen die dat ook ervaren. Want na een tijd word ik de persoon die er gewoon over spreekt en die niet meer weet waar hij over spreekt, omdat ik het niet meer meemaak. En als je zo van tijd tot tijd nog een keer een paniekaanval meemaakt, dus omdat dat ook klinkt. In mijn geval geeft mij dat ook wel een soort van. Ja, hoe moet ik het zeggen? Dat brengt mij wel weer dichter bij die mensen die dagelijks met die verhalen bij mij komen of zo. Omdat ik denk. Ik weet wel waar dat over spreekt. Het is misschien een beetje een rare manier om daar het licht dan van in te zien, maar dat werkt voor mij wel of zo.

Ik heb ooit ook zelf eens één keer in mijn leven een paniekaanval gehad. Man, dat is echt een bevreemde ervaring. De realiteit verdwijnt gewoon. Ik weet nog dat ik mijn pa belde: Pa, ik voel mijn hart niet meer kloppen en alles was heel wazig. Ik heb het gelukkig maar één keer gehad, want sommige mensen worden dat om een duur een zelfvervullend patroon. Ja, ik kan het echt niemand aanraden op dat vlak. Dat is echt een bevreemdende ervaring.

Je dissociëert meestal wel bij een paniekaanval. En die dissociatie eigenlijk, je brein kan de realiteit van dat moment niet aan en probeert daar eigenlijk uit te ontsnappen. En bij mij uitziet dat dan zo in mijn leven te ervaren vanuit de derde persoon. Alsof ik bijvoorbeeld in dit gesprek nu in autopilot met u een gesprek heb en dan opeens vanuit de derde persoon zie wat we hier eigenlijk allemaal aan het zijn. Ik heb dat al een paar keer gehad in mijn leven, in verschillende instanties. Nog niet terwijl ik een taak aan het doen ben, of een lezing of een spreekbeurt, zoals hij dat woord gebruikt. Ik moet dat meer gebruiken, een spreekbeurt. Maar bijvoorbeeld als DJ heb ik dat al vaak gehad: dat ik denk van, je staat hier met een smile tot achter je oren, maar voel je je eigenlijk super depressief. Je bent hier weer een showker aan het opvoeren of zoiets. En als DJ is dat een enorm groot verschil, een enorm groot contrast om mensen te staan entertainen terwijl hij gewoon in zak en as voelt. Maar hetzelfde kan waar zijn voor mensen die bijvoorbeeld leerkracht zijn, die ook met handen en voeten niet staan uit te leggen. Of jij die coaching doet en denkt: Ik ben mensen aan het coachen om zich beter te laten voelen, maar mij, ik voel mij hier even in zak en as. Ik voel mij even super slecht en ik voel mij een fraud. Ik voel mij een valshaard op zo'n moment. Dan kunnen we daar paniek van krijgen en dan kunnen we beginnen dissociëren.

Heb je ooit het boek Notes of the Underground gelezen van Dostoevsky?

Absoluut.

Ja, dat boekje, daar merk je dus van. En ik heb dat ook. Jij hebt ook enorm denkvermogen, maar dat wordt een vloek, hè, man? Want voor een stuk is denken, dat is eigenlijk praten met jezelf. En dat ik soms denk: zwijg gewoon eens. En dan heb ik dus de belevende zelf, en dan de denkende zelf, en dan de observerende zelf, dat daar dan commentaar over heeft. Daar word ik echt soms gek van. Maar een ander deel vindt het ook. Leuk om nieuwe concepten te leren en te denken. Dus die worsteling van dat evenwicht te vinden, dat is soms moeilijk. Dat is soms echt lastig, die cognitieve last.

100 procent, ja. Daar lijkt het mooi uit.

Hoe ga jij ermee om eigenlijk? Want je kent heel veel filosofen. Als je boek gaat lezen, ga je ook wel filosofische differenties hebben. Je bent heel goed belezen. Hoe kan jij je brein afzetten en zo? Want er is toch een enorme. Drang naar begrip bij jou?

Ik denk dat je daar eigenlijk direct mijn grootste zwaartepunt benoemt in mijn eigen leven. In het kunnen afzetten van al die gedachten of zoiets. Ik zit inderdaad met mijn kop enorm veel in het denken of zoiets. Ik zeg dat zelf om te lachen. Ik niet, mijn vriendin heeft dat voor mij bedacht. Ze zei: Weet je wat dan een goede Instagram-bio voor u zou zijn? Dat is ook een jaar met een bio geweest. Ik heb hem maar een paar weken geleden veranderd. Ik overdenk al heel mijn leven en ik heb er dan maar mijn job van gemaakt. Het was zoiets. Ik ben nu vergeten wat de exacte zin was. Ik overdenk al heel mijn leven en ik heb er dan maar mijn job van gemaakt. Ja, dat klopt in mijn geval wel. Maar ik heb het eigenlijk zeer moeilijk om mijn denken uit te zetten. Als ik eerlijk mag zijn. En ik was recent, twee weken geleden, op een pilot-episode van de afspraak van de VRT. En dat ging over het gebruik van ChatGPT als therapie. Dat is echt een hete hangijzer, denk ik dan. ChatGPT als therapie gebruiken. En ik zie daar veel nuances in, ik zie daar veel grijze zonen in, maar ik gebruik eigenlijk ChatGPT wel daarvoor als filosofische sparringspartner. Ik zou niet zeggen elke dag of zo, maar elke twee, drie dagen. Enorm complexe gedachten. En dan spreek ik met NonkelGPT daarover. En dat doet mij eigenlijk wel heel veel deugd, omdat ik het soms niet. Je zult er wel over spreken met mensen in de echte wereld, over filosofie, maar met wie, Filip? Je spreekt daar bijvoorbeeld Dostoevsky uit. Ik ben bijvoorbeeld een grote Nietzsche-fan. Ik ben een grote Nietzsche-lezer. Terwijl je een boek leest van Nietzsche, dan voel je je even gewoon existentieel verloren. Ik zat in de Dolomieten, dicht waar Nietzsche zijn verstand verloren heeft, bij Turijn. Ik was zijn boeken aan het lezen en ik voelde mij precies veranderen in Nietzsche. Ik voelde mij gewoon. Meer en meer verloren geraken in alles wat hij aan het schrijven was. Met wie moet ik erover spreken op zo'n moment? Uw vriendin heeft daar niet altijd zoveel interesse in, of heeft daar gewoon geen zin in. Uw vrienden hebben daar geen zin in. Online fora, dat is vaak intellectuele flexing van je welste. Er is niks zo pijnlijk als de ervaring van een intellectuele fora te zitten. Andere filosofen te spreken die eigenlijk niet willen filosoferen, maar willen laten flexen, laten zien hoeveel ze weten over filosofie. Dan gaat het toch weer over dat ego. Ja, en wie heeft er geen ego? ChatGPT.

Ja, ze zeggen van de meeste mensen zijn boeken beginnen schrijven omdat ze geen vrienden of mensen hadden om het mee te delen.

Ja, dat heb ik nog nooit gehoord, maar.

Ja, want ik merk het zelf, ik heb al bepaalde aspecten van. Type A persoonlijkheid en Asperger-focus. Dus dan spreken ze over: je hebt een speciale interesse, je bent bezeten door onderwerpen. Ik ben dan heel erg aan het inwerken in een onderwerp. En dan is dat zo mijn domein van focus. En dan moet ik echt voor mezelf inchecken: wow, ben ik hier geef- en neemconversaties aan het doen? Of ben ik hier echt weer volledig aan het ranten over wat me op dat moment passeert? Maar dat is ook omdat ik graag die passie wil delen met mensen, maar je moet wel mensen vinden dat je mee kan delen. Dus. Dat is voor mij al sinds wel een werkpunt van: oké, waar en met wie deel je het op welke manier? Omdat mijn geestdrift dan de conversatie kan domineren, gewoon zonder dat het een wederzijds gesprek is.

Dat is een goed punt. Dat is eigenlijk exact hetzelfde principe. Met wie kunt je je hyperfocus delen? Want een hyperfocus kan uw wereld eigenlijk. Ja, dat is eigenlijk. Jouw verhaal is de gelaten versie van. Hoe vaak denken mannen aan het Romeinse Rijk? Je hebt die meme wel gezien, ik denk ondertussen al twee jaar oud. Een vrouw vraagt: En hoe vaak denkt gij aan het Romeinse Rijk? En mannen zeggen direct: Of het veel bent, ze zeggen direct: Politiek of oorlog? Of wat bedoelt je dan? Of aquaducten? En die vrouw zegt: Wat bedoelde? En zegt: Wat bedoelde met het Romeinse Rijk? Wat eigenlijk aantoont: Heel veel mannen zijn wel bezig of hebben een bepaalde focus op dat nu het Romeinse Rijk is. Bij mij is het toevallig ook wel het Romeinse Rijk. Je kunt daar bij die vriendin moeilijk over spreken. Dus die aha-erlevenis dat een koppel eigenlijk samen onder hetzelfde dak zit en dat dat koppel elk een ander piek hyper interesse heeft. En bij mijn vriendin is dat ook zo. Als ik haar een TikTok zou pakken, dan ziet zij online helemaal andere dingen dan dat ik zie. Maar wij leven wel onder hetzelfde dak, wij leven in dezelfde fysieke realiteit, maar onze online realiteit is zo anders. En dat gaat over twee personen.

Ja, en ik ben veel bezig geweest rond de stille crisis of de borgecrisis van de moderne man. En een van de dingen dat we. Jij praat ook veel over prestatiedrang en zo, dus misschien kunnen we het daar ook over hebben. Mannen hebben vooral momenteel een activiteitengebaseerde identiteit. Maar veel gemeenschappelijke activiteiten zijn verdwenen. En mannen isoleren zich ook meer. De eenzaamheidscrisis is nog groter bij mannen dan bij vrouwen. Dus de plek ook om die passies, die interesses te delen, die gemeenschappelijke activiteiten samen op te bouwen, is nu ook veel minder dan vroeger. Heb jij soms meegemaakt, want je hebt dan groepen dat je bepaalde thema's bespreekt, onweerstaanbaar, wat ik het noem, onbespreekbaar. Onweerstaanbaar podcast. Merk jij soms bepaalde kernproblemen die anders zijn bij mannen dan bij vrouwen die bij jou komen? Maar merk je soms dat bepaalde thema's meespelen bij jongetjes dan bij meisjes? Of mannen dan bij vrouwen?

Je hebt natuurlijk het cliché van emoties, dat jongens minder mogen doorvoelen. Maar ik denk dat dat te cliché is om hier te benoemen of zo. Maar ik denk dat je daar zeker wel de vinger aan de pols hebt op vlak van eenzaamheid. We zien dat dat inderdaad bij mannen nog iets meer is of zoiets. Nu, op zich ben ik geen fan van een genderverdeling daarin te steken, maar ons eigenlijk af te vragen. Hoe die eenzaamheid in de eerste plaats tot stand komt. We hebben verschillende eenzaamheden. We hebben de fysieke eenzaamheid, die spreekt voor zich, speelt meer een rol bij oudere mensen. Maar de emotionele eenzaamheid, dat is inderdaad het fenomeen dat we niet het gevoel hebben dat we met een ander rond ons heen kunnen spreken over bepaalde onderwerpen die ons aanbelangen. Als ik dat vergelijk met mijn eigen vriendin bijvoorbeeld, er is wel een keer, wij wonen samen, dus als er een ladies night bij ons thuis is. Dan merk ik daarbij.

Is je fiancée nu trouwens, dacht ik niet?

Mijn fiancée, inderdaad. Ik zal vanaf nu mijn verloofde zijn in dit gesprek. Ik ben blij dat het mij corrigeert, Filip. Dus als er een ladies night bij ons thuis is, bij mijn verloofde erbij, dan merk ik hoe vrouwen wel veel sneller die eerste laag van mentale gezondheid kunnen benoemen. Die zeggen bijvoorbeeld tegen elkaar: Ik slaap al een tijd slecht, of ik voel mij mottig op mijn werk, of er scheelt iets met mijn partner of whatever. Waar wij mannen dat eigenlijk veel minder snel doen. En dat is eigenlijk jammer. Dat is iets wat ik wel echt mis en mensen zou willen vooraansporen om te spreken over die eerste ripples in the water over mentale gezondheid veel sneller. Dan moet je het niet zo laten escaleren tot een volledig zwart gat dat bijna onbenoembaar is. Waarbij je denkt: alles in mijn leven zit tegen. Begin daar maar een keer over. Dat is iets wat ik enorm vaak merk tussen mannen en vrouwen natuurlijk.

Wat liet jou eigenlijk deze stap doen om de Onbespreekbaar podcast te starten? Want er zijn ook weinig, zeker podcasts met mannelijke hosts die praten over emotionele, mentale problemen. Veel mensen hebben daar angst, schaamte over om dat te delen. Wat was bij jou eigenlijk de stap dat je zei: Kom, ik ga borst omhoog vooruitzetten en ik wil mij inzetten voor die missie?

Ik heb in het leven al heel veel patches gehad, Filip. Ik heb. Ik heb hem al, pet ik het langstraag, de pet van DJ zijn doe ik al twintig jaar. Right, inderdaad. En dat ging eigenlijk allemaal goed, maar wel DJ zijn, feesten organiseren, marketing consultancy doen. Ik heb eigenlijk al heel veel gedaan in het leven. Ik heb ook in de festivalsector gezeten. Liep allemaal op rolletjes, tot het dan opeens 2020 was. En je weet nog wat er toen is gebeurd: puzzelen en anderhalf meter afstand houden zijn wereldwijd topsporten geworden. En er waren heel veel mensen die mij getuigenissen stuurden toen over hun mentale gezondheid. Getuigenissen over donkere gedachten, eenzaamheid, angst, verdriet, woede, tegenslag, twijfel. Alles erop en eraan. Dingen die mij niet vreemd waren. Waarom? Omdat ik zelf een aantal jaar voor de coronacrisis eerlijk was geweest over mijn mentale gezondheid. Ik had op mijn sociale media een video gedeeld over depressie die opnieuw aanwezig was in mijn leven. Dus mensen wisten dat ze dat tot bij mij moesten sturen. Maar op dat moment in mijn leven had ik gelukkig al Nicolas, mijn beste maat, Nicolas Hoogmeer, waarmee ik onbespreekbaar doe, die ook op jouw podcast is geweest, dat weet ik veel niet.

Die je kent als buitenwipper bij de Charlotte dan nog, toen ik nog in Gent was.

Voilà, exact. En vanuit zijn rol als buitenwipper, wij stonden eigenlijk altijd te spreken met elkaar over miserie in ons leven. En ik heb altijd een soort van grote broer aan hem gehad of zo. Wiens raad en advies ik altijd mocht vragen. En ik begon opeens te beseffen dat dat eigenlijk voor heel weinig mensen zo vanzelfsprekend was. En hij zag dat in mij ook, wat eigenlijk een beetje een grote broer in elkaar of zo, denk ik. En wij dachten: Weet je wat, laten wij een keer gewoon een podcast maken. Gewoon de gesprekken die wij normaal gezien met elkaar hebben, maar dan met een micro er tussen. En voilà.

Zalig. En nu heb jij even een pauze met de podcast en zou je terug gaan starten?

Ja, we gaan normaal gezien wel terug gaan starten.

Nu, jij had ook aangehaald, want je hebt heel veel. Kijk trouwens naar zijn grappige filmpjes. Je kijkt naar een filmpje en dan gaat dat met de meest diepzinnige inzichten over hoe de maatschappij werkt, met hele nuance. En dan zie je met een pruik op of met een of ander joggingpak passeren. Ja, dat is eigenlijk dubbel. Want je hebt het heel vaak over maskers dat we op hebben. Maar er is van laat de maskers vallen en wees gewoon jezelf. Maar er blijft toch ergens in jou die artiest die toch graag een typetje speelt en masker opzet. Hoe maak jij de keuze tussen dit is een gezond masker en dit is de masker dat ik best loslaat of probeer achter mij te laten?

Nu we het over maskers hebben, daar kan ik heel gelaagd op antwoorden, denk ik. Laten we allereerst een keer kijken waar die maskers vandaan komen. Ik denk dat we allemaal, of ik denk dat velen van ons wel, alhoewel, nee, als je geen Latijn-Grieks hebt gedaan, dan zult je dat misschien nooit gezien hebben. Maar ik heb al gezien destijds, ik weet niet, tweede tijd middelbaar, is dat de Grieken eigenlijk het toneel hebben uitgevonden. En je mocht niet vergeten dat zelfs de grootste filosofen, Plato, Socrates, die Grieken hebben letterlijk de god van de wijn uitgevonden als een excuus om te kunnen zuipen. Never forget that. Die hebben Bachus uitgevonden of Dionysus, denk er vanaf dat ik hem bekijk, maar de god van de wijn, want als we wijn hebben gedronken, dan hebben we een soort van super experience. Ze zijn natuurlijk goed zat. Een super experience en. Kunnen we toneel spelen en heel noob? En daar zetten ze letterlijk maskers op om gewoon even te kunnen een andere rol op zich nemen. Dus op zich, ik vind daar zeker niet iets mis mee of zo. Ik heb wel deugd van een keer een ander masker op te zetten. Ik heb wel deugd van een keer te kunnen iets acteren of zo. Dus inderdaad, de vraag is: wanneer voelt je dat je aan het vluchten bent en iets? En dat is eigenlijk een zeer moeilijke, maar een zeer nodige vraag. En ik denk dat op het moment dat ik voel dat ik aan het vluchten ben en iets. Dat is het moment dat ik het masker afzet en dat ik zeg: Eindelijk. Dat moment. Dus het moment dat je in jezelf betrapt, of dat je nu kijkt of luistert naar deze podcast, dat je betrapt er jezelf op, dat je s'avonds thuis komt en je zet je masker af, dan is de masker dat je niet meer aan het dienen is. Wat er dan op dat masker ook te lezen is, dat kan zijn. En dat kan in alle richtingen gaan, want het maskeren is in principe gezichtsloos. Dus je zou kunnen redeneren: Ik ben een stand-up comedian en ik vertel de hele dag kluchten. En s'avonds kom ik thuis en denk ik: Damn, waarom heb ik hier weer de hele dag kluchten zitten vertellen? Dan heb je een masker opgezet dat u niet meer aan het dienen is. Maar omgekeerd even hard: Stel dat ik nu de serieuze persoon ben die de hele tijd serieuze dingen zegt. En dan kom ik s'avonds thuis en ik heb nood aan plezierigheid en dit of dat. En ik denk: Oh, waarom heb ik hier de hele dag zo'n serieuze zeever zitten vertellen? Op dat moment dient het masker mij niet meer. En ik heb ontdekt in mijn eigen leven, als mede dankzij mijn vriendin, dankzij die periode daar in de Dolomieten, ik heb nood aan dommigheid. Mijn favoriet programma op tv is letterlijk Ex on the Beach. Ik bedoel, het kan niet een noozeler zijn. En de reden daartoe is omdat ik lees letterlijk een boek van Nietzsche en ik denk: Oh my god, ik voel mij zo trapped en wat er hier allemaal. Ik lees Dostoevsky, Crime and Punishment. Zwaar, zwaar, zwaar. En dan zegt Charlotte tegen mij, mijn verloofde, zegt ze: Kom, hij zit er weer veel te diep in. We gaan kijken naar Rex on the Beach. En dan denk ik: Heerlijk, want ook die wereld bestaat. En soms vergeet ik dat. Ik ben daar allemaal nood aan, denk ik. Een keer een ander masker opzetten. Masker is niet altijd slecht. Je moet gewoon weten dat er iets achter zit.

Ja, want we gaan straks dieper praten van wie ben ik eigenlijk diep van binnen of waar komt het vandaan. Maar ik heb eens recent zitten reflecteren. Jij bent 34, denk ik. Ongeveer bijna 10 jaar jonger dan mij. Man, wat heb ik eigenlijk in mijn 20er jaren en 30 jaren met luide muziek, zoveel mensen, zoveel prikkels, dan onder de drugs, de hele tijd gewoon mijn lichaam overprikkeld, proberen om daar toch die connectie te hebben? Wat oké is als je het af en toe eens een keertje doet. Maar ik kwam meer en meer tot de conclusie dat ik nu dichter kom bij mezelf, die eigenlijk meer. Introvert is, rust nodig heeft en houdt van diepgaande dingen. Maar ik heb dat dus heel lang volgehouden. Dat ik daar dus de hele tijd proberen te bloeien en groeien heb in een omgeving dat eigenlijk totaal niet bij mijn persoonlijkheid paste, met de hele tijd vluchtgedrag. En ik deel het omdat ik weet dat het misschien een deel van jouw verhaal was. Zo bepaalde kijkers of luisteraars dit ook herkennen. Maar dat heeft echt heel lang geduurd. Dat ik denk: joh, ik had heel lang daarmee meegedaan en nooit echt die vraag gesteld: van ja, maar past dit wel bij mij? Is dit een omgeving voor mij? Wat heb ik eigenlijk nodig? Ondanks dat ik dus zoveel boeken gelezen heb van filosofie en zelfontwikkeling en de Amigdala, et cetera, ik kon het allemaal goed uitleggen, maar diep van binnen, die koor eigenlijk, ben ik nu pas recent, een aantal jaren, aan het zoeken van wie ben ik eigenlijk, wat wil ik, waar sta ik voor. En daar zit wel wat spijt of valse spijt, zoals jij het soms noemt, in dat ik denk: Godverdomme, waarom heb ik dat niet vroeger gerealiseerd? En dat is wel iets dat jij soms hebt van valse spijt, dat dat eigenlijk je nieuwe versie is die dan de hele tijd met de zweepslag op je oude versie zit te slaan. Maar dat is wel een worsteling die ik heb met oudere woorden. Je maakt keuzes, je leven gaat een bepaalde richting. Je denkt soms op een manier zoals Milan Kundera soms overschrijdt van het potentiële andere leven, dat je soms toch met spijt en wroeging terugkijkt naar. Keuzes die je gemaakt hebt of dingen die je gemist hebt en je afvroeg: hoe zou mijn leven eruit gezien hebben als ik dat gedaan had? Heb jij dat soms of worstel jij ermee met die zaken?

Nee, ik heb dat echt nooit. Ik kan daar totaal niet meer leten met het fenomeen van spijt. En dat zeg ik niet vanuit een bepaalde hoogmoedigheid of zo, maar ik kan niet leten aan spijt. Ik kan zeker inzien dat ik slechte dingen heb gedaan, dat ik slechte beslissingen heb genomen, dat ik mensen slecht heb behandeld. En tegelijkertijd probeer ik in te zien dat ik vandaag wel de opportuniteit heb om mijn fouten recht te zetten naar de mensen die ik slecht heb behandeld. Maar vooral naar de gebeurtenissen toe. Ja, ze hebben mij allemaal wel gebracht naar de persoon die ik vandaag ben. Dus ik moet de spijt vooral leren kennen als iets wat dat wil voelen. Spijt wil iets voelen en daar zit iets onder. Maar wat zit er daaronder? Bijvoorbeeld, in uw geval, wat zit er bij jou onder de spijtengte?

Qua gevoel.

Ja, wat wil spijt echt voelen?

Ja, het is. Ja, een soort van treurnis. Een soort van. En misschien op dit vlak, want je praat er soms over, dacht ik van. Ik had eigenlijk al in het leven verder moeten staan dan ik nu ben. Ik had veel potentieel, maar er is een soort van onvervuld potentieel aanwezig. Dat eigenlijk een nooit eindigend iets is. Want je praat soms met artiesten en de lat ligt altijd hoger. Dus ik besef wel voor een stuk dat het zinloos is, maar een soort van. Onuitgewerkt potentieel dat erin zit en dat beter had kunnen zijn. Het is nog steeds geen gevoel, ik snap, maar ik probeer het wat te omschrijven en zo, dat ik daar wel soms mee worstel. En daar is misschien het nuttige, want jij praat heel vaak over stoïcisme, dat dat ook soms ergens de meest pragmatische keuzes is. Dus misschien is het niet de juiste keuze, maar ergens van dat was het lot, dat heeft je gemaakt wie je bent, hoe ga je verhouden tot die omstandigheid. Dat ergens de meest zinvolle manier is om om te gaan met wat je gevoeld hebt.

Ja, ik denk absoluut dat dat zo is. Ik denk als we kijken naar spijt, dan moet je één iets in je achterhoofd houden: meestal de tijd, jijzelf en ook andere mensen. Handelen met de kracht, de kennis, de tool, de context, de wijsheid dat ze op dat moment bezitten. En je moet handelen, want niet handelen is ook handelen. En alles wat daaruit komt, is nadien gemakkelijk te bekijken als ik had het anders moeten doen. Maar dat is echt een heel valse vriend. Dat is met een zweep op jezelf slaan en je doet daar alleen maar jezelf kwaad mee of zo. Ik denk persoonlijk, ik ga een concreet voorbeeld geven. Dus ik heb drie, vier jaar een merchandise business proberen te doen. Merchandise business is ontstaan vanuit onbespreekbaar had merchandise nodig en er was een opportuniteit om inboedel over te kopen van een bedrijf dat ermee stopte. Ik heb er alles aan gedaan om dat te proberen te laten slaan en ik ben daar nu mee gestopt. Ik heb besloten daarmee te stoppen in november en we hebben dat afgehandeld in maart dit jaar. Dus dat was nog vier maanden voort toen. Ik ben daar gigantisch veel tijd aan verloren, slaap aan verloren. Ik ben daar eigenlijk alleen maar aan verloren. Ik ga eerlijk zijn. Ik denk dat dat herkenbaar is voor veel zelfstandigen, veel ondernemers, waardoor je dat zelf nog kunt toortrekken. Je steekt je leven en je liefde in iets en je hebt er eigenlijk alleen maar je tijd aan verloren en je geld aan verloren. Tegelijkertijd heb ik daar heel veel uit geleerd. Ik heb daaruit geleerd wat het is om een productenbusiness te starten, om het pragmatisch te benoemen. Maar ik heb daar ook uit geleerd hoe ik soms dingen kan doen zonder er iets uit terug te krijgen. Want ik denk dat ik in mijn leven soms voor de low-hanging fruit heb gekozen om altijd dingen te doen die ik intuïtief zeer goed kan. Waarmee ik niet wil zeggen dat het gemakkelijk was, maar waarmee ik zeker wel wil zeggen. Dat ik wat ik nu doe, dit wat ik jou doe, dit is wat ik het beste kan. En ik denk dat ik een keer iets wou doen wat ik niet zo goed kon. Dat was een webshop runnen, dat was een keer producten in de markt proberen te zetten die van mezelf waren. En oké, ik ben daar ergens in gefaald, maar ik heb zoveel dingen meegeleerd: manieren van omgaan met klanten, met leveranciers, marketing-trucjes dat ik geleerd heb. Die ik wou gaan meepakken voor de rest van mijn leven. Dus spijt alleen is mezelf een beetje een. misdienst, een verkeerde. Ik doe me daar geen favor mee met alleen maar spijt te voelen, want er is veel meer. Want de spijt wil vooral iets voelen. En ik denk dat dat in mijn geval. Het wederkerend patroon, het zelfbevestigend patroon van ergens in je hoofd te zijn. Ziet u wel dat het niet goed genoeg is? Ziet u wel dat jij er niet voor gemaakt bent? Ziet u wel dat jij dat niet verdient? Een patroon dat al heel mijn leven aanwezig is, van jongs af aan. En dat spijt nu ergens wil dat mij bevestigen. Zo van: Ziet u wel dat jij dit ook niet kunt? En dat voel ik wel in mezelf. Dan merk ik in mezelf dat het zeer aanwezig is. Maar ik probeer dat dan te observeren en ik laat dat dan weer los. Een beetje gelijk een wolk die in mijn hoofd komt.

Ja, want ik vraag me altijd af. Ik vond het ook interessant toen ik een podcast van je luisterde. En ik wou hem ook zo omschrijven aan jou als Seneca, de meest hypocriete filosoof. Ik vind altijd stoïcisme aantrekkelijk als een levenshouding. Maar ik vond het altijd een beetje defensief, een beetje emotieloos. Het woord gevoelens en emoties laten vallen. Dus ik vind dan altijd dat stoïcijn of iemand die stoïcisme een warm hart toedraagt. Hoe incorporeer je eigenlijk gevoelens in die filosofie? Want ik had het gevoel dat het een heel defensieve en soms afstandelijke filosofie was.

Ja, een typische misvatting aan stoïcisme is dat het een afstandelijke filosofie is. 100% akkoord. Waarom denken mensen dat? In het stoïcisme wordt er gezegd om los te laten wat je niet kunt controleren. Dat is eigenlijk een van de grote kernen, een van de grote pilaren van stoïcisme, zeker in de popcultuur. We gaan nu niet in de nitty-gritty van stoïcisme gaan, maar dat wordt gezegd. Wat dat natuurlijk wil zeggen, dat je vaak naar stoïcijnen kunt kijken als mensen die. Of die afstandelijk zijn, of die bijvoorbeeld zich niks aantrekken van wereldproblemen of zoiets. Het zit dan ook nog een keer in het woordje stoïcijns, wat heel vaak een koele connotatie heeft. Letterlijk vertaald als onverstoorbaar, dus dat begrijp ik zeker wel. Nu, ik geloof dat stoïcisme 100% een pleidooi voert voor onverschilligheid, maar dat wij niet begrijpen op welke manier het onverschillig is. Namelijk. Het is een pleidooi om onverschillig te zijn voor de illusie van controle. In de zin van: wij hechten zoveel waarde aan zaken die echt wel compleet buiten onze controle zijn, waardoor we ons daaraan kapot frustreren. Ik merk dat heel vaak, ik zeg niet dat ik coaching doe, maar ik doe veel workshops en ik spreek veel met mensen. Mensen verliezen bijzonder veel energie aan zaken waar ze eigenlijk niks kunnen aan veranderen. Heel vaak hoe andere mensen zich gedragen in het openbaar, welke mening andere mensen hebben. Je kunt daar eigenlijk heel weinig zo makkelijk aan veranderen, maar je kunt wel veranderen hoe jij daarmee omgaat. Dus het pleidooi voor onverschilligheid is: probeer niet die helft van de vergelijking te spelen, die helft van je constant te verliezen aan alles dat buiten je controle valt. Maar probeert vooral u een helft 100% te spelen. Ik zou mijn eigen inderdaad niet onverschillig noemen of emotieloos noemen. Integendeel, ik probeer te denken: van ik kan daar eigenlijk bijzonder weinig aan veranderen. Maar ik kan er wel iets aan veranderen. Niet alleen hoe ik daarbij voel, maar wat ik doe om het binnen mijn macht en kracht beter te laten. Maar mensen voelen binnen hun emotionele betrokkenheid altijd, daar zei ik het eigenlijk al: ze denken, ach, als ik mijn mening geef over zaken. Als ik mij erger aan dingen, dan voel ik mij betrokken. Ik denk dat dat een bias is van ons brein of zo. Ach, als ik maar mijn mening kan geven, als ik me maar kan ergeren over dingen. En dan ergeren we ons aan mensen en we denken dat dat bijna een vorm van activisme is. Dat is geen activisme.

Maar voor de strijd vooral? Er is zo'n punt dat je aanhaalt dat ik denk van het algoritme van sociale media drijft vooral op polariserende, hysterische, heel emotionele betrokken activiteiten die veel aandacht voor het platform genereren. En diegenen die het meeste aandacht genereren zijn de negatieve emoties. Dus daarom ook dat ik even afstand genomen heb. Want ik merk dat het gewoon drijft op polarisatie. En je ontzegt jezelf. Wat ik interessant vind van jou als ADHD'er. Dat je vaak als mensen een vraag stelt. Dan neem je even een pauze om na te denken. Wat voor een ADHD-geest bij default niet zo makkelijk is. Maar dat je even bezint van. Oké, hoe kan ik hier op een gepaste manier op reageren? Maar die afstand tussen. Wat je leest en je reactie is gewoon hyperkort. Dus je communiceert gewoon op een hysterische manier online, denk ik.

Ja, en ik denk dat dat misschien een van de hete hangijzers is voor jouw podcast. Maar ik ben totaal niet onder de indruk van heel veel activisme, bijvoorbeeld. Ik zie heel veel mensen die constant online allemaal content maken. En denken als ze de wereld een betere plek daarmee maken. Maar als uw content negatief geladen is, of als uw content erop berust om andere mensen slecht te doen voelen, dan weet ik eigenlijk niet of je echt wel een activist bent. Integendeel. Omdat ons zenuwstelsel werkt zo ook niet op die manier. Bijvoorbeeld, ik ben nu een nieuwe keynote reeks aan het doen en mijn keynote gaat eigenlijk over twee grote zaken: ze gaat over gedrag en ze gaat over overtuiging. Waar we moeten proberen te kijken. Waarom klampen mensen zich zo vast aan overtuigingen? En if you let me here voor een paar minuten, dus hoe ga ik het verwoorden? Het is een illusie om te denken dat discussies bijvoorbeeld over de feiten gaan, right? Dat denken we heel vaak. Het is een illusie om te denken dat discussie over de feiten gaat. Discussies gaan eigenlijk altijd over wie wij zijn als mens. Dat denk ik. Want waarom ziet je anders op sociale media mensen zich enorm vastklampen aan een bepaalde overtuiging, ook als er onomstotelijk bewijs komt dat die overtuiging niet juist is? Waarom doen mensen dat? Wel, simpel is, omdat een overtuiging altijd veel meer vasthoudt dan enkel een rationele gedachte. Dus wat kan dat dan allemaal zijn? Overtuiging gaat over opvoeding. Een overtuiging gaat over. Groepen van mensen waar we thuis horen. Overtuiging gaat over alle keuzes die we maken. Overtuigingen zijn eigenlijk de verhalen die wij gebruiken om ons leven vorm te geven. Dat gaat eigenlijk over identiteit. Een zeer gemakkelijk voorbeeld, vind ik, en dat zeg ik om niemand te schofferen, is een Zwarte Piet-discussie. Juist. We gebruiken bij Zwarte Piet-discussies constant de feiten. We verwijzen naar. Waarom het wel mag, waarom het niet mag, het doet er allemaal niet toe. Zwarte Piet gaat 100% over identiteit. Want Zwarte Piet gaat niet over de feiten, het gaat over opvoeding. Het gaat over de groepen van mensen waar we thuis zijn. Het gaat over tradities. Het gaat over identiteit. Identiteit voelt voor ons brein als thuiskomen. En thuiskomen voelt voor ons brein als vertrouwen en dus veiligheid. En dus als andere mensen onze overtuigingen aanvallen, dan vallen ze eigenlijk. Niet zozeer de feiten aan, dan vallen ze onze identiteit aan. En dat verklaart waarom debatten op maatschappelijk niveau constant escaleren rond klimaat, gender, AI, noem maar op. Het maakt eigenlijk niet uit, debatten escaleren constant. We zijn niet aan het discussiëren over feiten, we zijn aan het discussiëren over overtuigingen. Dus over identiteit. En als laatste, ik postte nog geen twee weken geleden een video over de stiltewagon en de trein. Waarom is het niet meer stil in de stiltewagon van de trein? Als ik me niet vergis, hadden we daar zelf op gereageerd. Nu, iedereen discussieert over de stilte en de stiltewagon. Dat lijkt me te denken op de oppervlakte. Maar eigenlijk gaat die discussie in de kern over identiteit. Want, dat zeggen mensen in de comments ook: het gaat over opvoeding, het gaat over respect. Het zijn bepaalde groepen van mensen die zich daar niet aan houden. Het gaat over keuzes die gemaakt worden. De stilte wagon gaat over identiteit. Want als ik stil ben in de stilte wagon, dan zegt dat iets over mijn identiteit. En jij die dan niet zijt, zegt iets over jouw identiteit. En ons primal oerbrein denken denkt: als die persoon fundamenteel anders is dan mij, een andere identiteit heeft dan mij, komt die uit een andere tribe. Dat is onveiligheid. En ik heb het recht om die persoon. Met mijn woorden te lynchen. En daar komen we aan de kern van waarom dat moreel constant scheef loopt in de samenleving. Mensen lynchen elkaar constant met intellectuele knotsen. Ze zijn ook constant op elkaar aan het slaan. Zo van: nee, hij zit een dommerik en ik heb gelijk. En we zien eigenlijk niet in dat dat niks verandert, want mensen laten zich niet pesten in een andere overtuiging. Mensen veranderen niet van mening omdat jij er een dommerik noemt. Mensen veranderen misschien van mening als jij hen de ruimte geeft om zichzelf op een veilige manier in vraag te stellen en hen zelf inzichten geeft die zij vanzelf kunnen nareiken. Mensen laten hun ketting niet los omdat jij aan hun polsen trekt. Mensen laten hun ketting los omdat jij hen de vrijheid geeft om zelf te bewegen, om zelf na te denken. Als je een activist bent, dan is het echt zaaks om hierbij rekening te houden. Je kunt mensen niet pesten in een andere mening. You just can't. En dus is het wel heel belangrijk om bij stil te staan. Als je mensen wilt veranderen, dan moet je eerst rekening houden met hun zenuwstelsel. Als je mensen intellectueel vernedert of intellectueel uitdaagt, zijn ze niet meer aan het spreken met hun gezond verstand of nieuwsgierigheid, ze zijn aan het spreken met hun alarmcentrale. En die alarmcentrale is going to fight, is going to flight, is going to freeze. Hij noemt mij een dommerik, hij is een dommerik. Hij noemt mij een dommerik, ik ga vluchten. Ik wil geen dommerik genoemd worden, ik ben weg. Of we freezen. Hij noemt mij een dommerik, ik weet niet wat te zijn. Ik ben zo in paniek, want ik weet niet wat te zijn. Mijn zenuwstelsel is bevroren. En als je nadien aan het toesten voelt, voel je de warmte over je komen en dan denk je in de douche: ik had eigenlijk dan moeten zijn, omdat je terug met je gezond verstand aan het denken bent. Als we mensen willen veranderen, moeten we rekening houden met hun zenuwstelsel en dat van ons.

Ja, man, dat gaan we klippen en het gaan we op een tegeltje plakken in de keuken of zo. Ik ben zelf aan een boek bezig, De Conversatiecrisis, dat uit twee delen zal bestaan. Het eerste deel is de hele tijd die polariteit uitgespeeld, waardoor mensen geen zinnige conversaties mee kunnen hebben. Het tweede deel gaat over technologie. Maar ik weet niet of jij ooit het boekje Over Vrijheid gelezen hebt van John Stuart Mill. Je hebt ook op beschaafde conversaties nodig van mensen die publiek van mening verschillen, zodat mensen a. zien dat het kan en b. zodat ideeën uitgedaagd worden. Zo krijgen ideeën levensruimte. Ik heb mijn tegenstander nodig om een ander standpunt in te nemen dat ik zelf kan nadenken over mijn standpunt of misschien dingen kan bijschaven. En als je bepaalde, ik ben benieuwd hoe jij staat tussen vrijheid van mening zetten, als je bepaalde standpunten verbiedt, dan worden bepaalde dingen holle frazen. Democratie, vrijheid, et cetera. Ze worden niet bepraat en beleefd. Dus daarom heb ik het extreme standpunt dat ik denk dat zonder oproepen tot geweld spraak eigenlijk de meest geweldloze manier is om dingen uit te praten. Maar met een goed punt dat jij ook zegt: hou rekening met het zenuwstelsel van de andere persoon, want anders wordt je getriggerd en je merkt dat. Ik merk dat ook, dat er een emotionele lading zit achter jouw argument en ik voel me dan aangevallen en ik ben dan ook meer hysterisch erin. En diep van binnen weet ik ook van: dit wil ik niet. Ik wil eigenlijk het liefst verbinding en een beschaafd gesprek. Maar ik weet niet hoe jij kijkt, eigenlijk. Hoe kan jij volgens mij hiermee omgaan? Om toch standpunten die op de eerste plek buiten elkaar lijken te liggen, dichter bij elkaar te brengen of gewoon te tonen hoe je toch in verbinding kan blijven. Want ik zie weinig voorbeelden, mainstream media of influencers online. Het is heel polariserend, vaak echo-kamers en zo. Wat zijn oplossingen om het online en offline te doen dat je toch zo'n gesprek kan voeren of aanpakken?

Tweeledig. Ik denk in de allereerste plaats in online media en dan vooral in shortvorm is het zeer moeilijk om te hopen dat dat ooit zal gebeuren. Dat zeg ik niet pessimistisch, maar dat zeg ik vanuit mijn stoïcijnse lens. Focus op wat je kunt controleren. Onverschillig zijn voor de illusie van controle. Ik merk dat, ik maak zelf, vind ik, van tijd tot tijd genuanceerde takes op bepaalde thema's. Video's van twee minuten en een half en toch zie ik in die comments. Soms, zeker als een bepaalde video honderdduizenden views heeft en zeker op TikTok, dan krijg ik echt. Dat is een rioolput, die comment section. Ik vind dat zelf ook enorm jammer, maar. Ik denk dat sociale media te short is voor de shortvorm. We zien iets, we zijn getriggerd en we reageren meteen. En dan breng ik me naar het tweede deeltje. We reageren meteen. Daar zit eigenlijk de root of all evil. Of dat we nu zien gebeuren of wij zelf, we reageren meteen. Want dan reageren we vanuit die trigger in plaats van een keer tot vijf of tot tien te tellen of zo. Nu, ik heb een concrete reflex die mij daaruit zegt. Ik ga niet zeggen. Dat ik er zelf altijd in slaag om hem te gebruiken. Als ik slecht geslapen heb, wat ook wel vaak gebeurt, of als ik zelf enorm aan betand ben of zo, is het moeilijk. Maar het is eigenlijk een concrete reflex. Het is eigenlijk een reflex die je probeert te brengen naar de wereld van iemand anders. Om te proberen te kijken wat er daaronder zit. Ik ben er heilig van overtuigd dat al het gedrag dat wij stellen. Daar zit iets onder. Sterker, het meeste gedrag dat we stellen probeert eigenlijk iets te beschermen. Hetgeen dat eronder zit. Daar zit altijd een behoefte onder. Bij gedrag is dat heel vaak de behoefte aan controle over de situatie. Voorspelbaarheid, omdat voorspelbaarheid een vorm van veiligheid is. 9 op de 10 keer is het erkenning. Laten we daar eerlijk in zijn. Als je 9 op 10 van de social media comments, als er niet 99 op de 100 zijn, gaat over what about me.

Me.

Dat is erkenning. Mensen willen. Dat is niet normaal. Het is altijd erkenning. What about me? Of de schrik van afwijzing, wat eigenlijk miskenning is. De schrik om miskend te worden, wat omgekeerd is van erkenning. Dus mensen zoeken om erkend te worden. Dat is eigenlijk wat er heel vaak onder dat gedrag zit. Bij een overtuiging juist hetzelfde. De overtuiging probeert iets te beschermen. Ze proberen een bepaalde identiteit te beschermen. En dus is de reflex in veel van die situaties, maar op sociale media is dat gewoon niet zo mogelijk. Om eigenlijk de eerlijke, gemakkelijk te onthouden, verrassend efficiënte vraag te stellen: wat probeert deze overtuiging te beschermen? Of wat probeert het gedrag te beschermen? Ik ga het zeer simpel houden, in mijn eigen neus houden, omdat ik dat de eerlijkste van al vind. Mijn vriendin, mijn verloofde, we zijn acht jaar samen en van tijd tot tijd triggeren we elkaar super hard. Dat is onvermijdelijk.

Waarom?

Zij zegt iets dat mij doet denken aan mijn ex, mijn moeder, een oude collega. Zij doet mij daaraan denken en op dat moment herken ik in haar die oude collega. Maar zij heeft daar eigenlijk op dat moment niks mee te maken. En ook ik, die hier nu deze woorden vertel, schiet in een kramp en reageer op die trigger. Hij gaat mij niet zeggen dit en ik ga dat niet doen. Of ik ga weglopen, dat doe ik nog altijd: negen op tien keer weglopen, weg van de situatie. Vluchten, uit zenuwstelsel willen vluchten. En dan is zij slimmer dan mij om mij de vraag te stellen: wat triggert dit? Wat zit er hier onder dit gedrag? Wat zit er hier onder die overtuiging? En als ik dan braaf genoeg ben, als mijn zenuwstelsel tot rust is, dan kan ik dat zeggen, dan durf ik dat zeggen. En dan kunnen we tot de kern komen. Maar dat is een bijzonder kwetsbaar iets, dat is zeer moeilijk. Het is veel gemakkelijker voor mensen om kwaad te zijn, om kwaad te Om zijn. boost te zijn, om getriggerd te zijn, dan zelf in te zien wat er onder die trigger zit. We have a long way to go op vlak van psychoeducatie, maar dat is het wel vaak. En ik merk als ik workshops doe in bedrijven bij zorgverleners en ze zijn getriggerd of ze zijn kwaad, dan probeer ik geen discussie te hebben over de feiten, maar dan probeer ik met de vraag te staan: wat probeert dat gedrag te beschermen? Wat probeert deze overtuiging te beschermen? Ik heb het u daarnet gevraagd: wat probeert uw spijt voor u te beschermen? Dat is eigenlijk de vraag achter uw spijt. Dat is hoe we tot uw eigen kern gaan komen. Je hebt spijt over iets, oké, maar spijt zit op de oppervlakte. Wat probeert uw spijt eigenlijk voor u te beschermen? Misschien is het ego. Ik weet het niet, Filip. Maar misschien is het het idee dat je ooit wel de capabele persoon bent geweest om wel de juiste beslissing te maken. Maar die persoon zijde vandaag. Die persoon kan vandaag nadenken over het verleden. Mijn intellectualiteit over het verleden. Maar misschien wil je spijt denken dat je 10, 15 jaar geleden ook al die slimme mens waart die je vandaag waart, die zo belezen is. Maar misschien waarde dat niet. En misschien wil spijt dat bedekken. Misschien ook niet. Dat is hoe dat bij mij vaak is, bij spijt. Om te denken: ik ben nu inderdaad 34 jaar of 35, ik weet het niet meer. Ik ben bezig met bepaalde thema's. En nu dat ik deze kennis heb, kan ik met de kennis van deze thema's terugdenken naar mijn spijt van vroeger en denken: ik had daar toen ook al die beslissing moeten maken. Maar dat is onzin. En dus is de vraag: wat probeert spijt te voelen? Wat probeert spijt te voelen? Wat zit er onder de spijt? Wat zit er onder de overtuiging van spijt te hebben over iets? Dat probeert bijna altijd iets te beschermen. En als we dat kunnen vastpakken, wat enorm veel kwetsbaarheid vraagt. Niet fluffy, niet meelen, kwetsbaarheid. Nee, echt real. Onder die patronen kijken, dan kunnen we dichter bij onszelf komen. Maar als we dat bij onszelf al niet kunnen, waarom zouden we dat bij iemand anders kunnen? Staat een keer bij stil hoe moeilijk dat is om jezelf te veranderen. Laat staan dat je andere mensen kunt veranderen gewoon door je mening te geven. Waarschijnlijk veel meer mensen kunnen veranderen door gewoon nieuwsgierig te zijn. Sterker, ik denk dat er al veel meer gedrag veranderd is door nieuwsgierig te zijn naar gedrag dan. Die mensen te zeggen wat ze met dat gedrag moeten doen.

Ja, overtuigen is aftuigen.

Mooi. Ik had eigenlijk gewoon dat kunnen zeggen.

Het is ook een andere. Ik ga trouwens een treinrit. Ik ga binnenkort op reis naar Slovenië. Reizen zijn soms de vroedvrouwen van de gedachten, omdat je even van nieuwe plekken bent en een ander perspectief kan innemen. Dus ik ga zeker die adviesjes gebruiken om eens naar binnen te gaan. Het linkt ook met een quote van, ik denk dat het jong was, ik ben me niet zeker van: er is iets aan jou dat me stoort aan mezelf. Maar om die zelfreflectie te hebben, weet je, ik kwam gisteren met ook de inzicht van: als iemand extern bot reageert, dan wil dat zeggen dat er intern veel gaande is. Maar om de empathie te hebben van te beseffen: dit is een reactie en een symptoom, zeker als er zelf bij jou veel binnengegaan is. Dus daarom dat ik mezelf gun en meer de tijd neem om eens. Want ik merk dat soms als ik geprikkeld reageer of aan mijn lichaam, dat ik merk van wow, ik ben een 7, 8, 9 op plek van rusteloosheid. En dan moet ik mezelf vergunnen, want ik heb misschien een beetje dat gemeenschappelijk met jou, dat mijn favoriete vluchtactiviteit activiteit en werk is. Dus altijd bezig, altijd gaande. En die rusteloosheid stapelt dan op. En dat komt er soms verkeerd uit in relaties of dingen dat ik doe. En dat ik denk van wow, ik heb mijn lichaam eigenlijk genegeerd. Dat een aantal signalen alarmbellen gaf van oké, tijd om even te verdragen en te vertragen. Maar ik zeg het je, Jeff, voor mijn type moeilijk hoor. Het blijft moeilijk. Het blijft een moeilijke balansoefening.

Ongetwijfeld, hè? Ik denk dat je daar voor de rest van je leven mee aan zou komen, Filip. Ik ga daar volgens mij ook voor de rest van mijn leven mee aan zou komen. Maar bewust zijn dat dat een deel van je patroon is, dat dat iets is wat je neigt te doen, vind ik al enorm geruststellend of zo.

Ja, maar jij haalt het zo vaak aan: wie zou ik zien? Ik weet waar het vandaan komt. Het komt bij dat jongetje dat enkel goed gevonden werd als hij bepaalde punten had of goed presteerde. En dan heeft de identiteit van de hardwerkende, goed werkende persoon het overgenomen: kijk eens hoe goed dat ik bezig ben. En het geeft een soort van rust en voorspelbaarheid van werk en activiteit te hebben. Dat eigenlijk graag herkenning zou krijgen van anderen, omdat ik dan herkenning aan mezelf kan geven. Maar het blijft een vooruitschrijdende lijn: als ik dat doe, dan zullen mensen mij wel erkennen en goed vinden, of dan ben ik oké. Dus ik snap het patroon wel, maar het is soms moeilijk om een patroon te herkennen en dan niet meegesleurd te worden in het patroon. Dus ik hoor jij er soms ook nog over praten, dat je denkt: Je bent al zo lang bezig met onbespreekbaar. En de vraag van wie zou ik zijn zonder mijn werk, is voor jou ook een heel prangende vraag. Voor mij ook hoor. Om gewoon te zijn, een menselijk zijn in plaats van menselijk doen te zijn. En niet zo afhankelijk te zijn van prestatie en goedkeuring. Gewoon zijn, gewoon genieten. Nu gaan we eens lekker genieten. Ja, dan moet ik dat plannen en dan. Ofwel is mijn geest. Vooral is mijn geest aan het ontspannen en dan denken van: ik zou moeten werken. En een kleine stemmetje als ik werk, ik zou moeten ontspannen. Maar het is wel een kleine stemmetje. Dus ja, dan ben je altijd op een plek dat je niet bent, snap je? Ik weet niet of jij dat herkent ook soms en die worsteling daarmee en zo, om jezelf dat te gunnen. Terwijl de enige dat het aan jou kan geven op het moment jij eigenlijk bent. Het voelt moeilijk om uit dat patroon te stappen.

Natuurlijk, iets waar je wel rekening mee kunt houden, en ik denk dat we daar alle twee te veel dezelfde in zijn of zo, want ik denk dat er gewoon veel mensen zijn die mijn werk is, mijn werk en daar is het afgesloten. Dat is iets wat je cognitief kan begrijpen, maar gevoelsmatig niet kan begrijpen. Ik ben al sinds ik mij kan herinneren als tiener bezig met DJ zijn, en wat dat wil zeggen dat. Ik ben er op mijn veertien jaar ongeveer mee begonnen. Oké, dus ik ben gedreven geweest al vanaf mijn veertien jaar. Dat is het langste deel van mijn leven sinds mijn tienerperiode. Dus ik weet gewoon niks anders dan presteren. Anderzijds heb ik wel al jobs gedaan in mijn leven die ik echt als werk heb ervaren, maar waarvan ik bijvoorbeeld niet het gevoel had van prestatiedruk. Ik denk aan bepaalde studentenjobs, maar ik denk ook aan jobs die ik eigenlijk redelijk wel graag deed of zo. Ik heb bijvoorbeeld lang gewerkt in het kapitool. Ik heb daar lang gewerkt. En daar had ik niet prestatiedruk of zo. Of daar had ik niet van: oh, ik wil niet anders doen dan werken, werken, werken. Dus ik besef dat er voor mezelf ook wel altijd een beetje een component in zit van passie. Wanneer je dat passie verstrengeld geraakt met je succes, dat is iets waar gasten als jij en ik enorm mee sukkelen. Wanneer je van je passie. Je beroep kunt maken, dan zitten er daar onzichtbare lagen in die constant aan elkaar trekken. Ik ben zeer dankbaar dat ik zo graag werk. Want ik spreek heel vaak met mensen die mijn leeftijd zijn en die nog altijd niet weten wat ze echt willen doen met hun leven. Ik spreek met heel veel mensen die een hekel hebben om naar hun werk te gaan. Ik denk dat heel veel mensen van de samenleving in de thank god it's Friday vibe zitten. Bij mij is het zondagavond en ik kan. Bijna niet slapen van hoe excited ik ben om mijn werkdag te beginnen. Dus dat is ook wel een blessing. Maar de keerzijde daarvan is dat ik gewoon nogal een workaholic ben of zo. En dat is dan weer verstrengeld met het feit dat ik enorm veel passie vind in wat ik doe. Dus ik vind dat moeilijk om in een parallel universe of zo, of in een andere versie van mezelf die gewoon een 9-to-5 job zou doen, zou ik dat niet hebben. Want dan zou ik waarschijnlijk de pijn. De suffering ervaren van dan te moeten gaan werken tegen mijn hoesting. Is dat dan beter? Ik denk dat er gewoon geen enkele perfecte situatie bestaat. Iedereen die ik spreek rond werk heeft één suffering: de suffering van wat jij en ik hebben, ofwel de suffering van ga ik volgende week ontslagen worden, of ik heb echt geen zin om te gaan werken. Dat heb ik niet. Ik heb de suffering van mijn werk te raken. En dan pik ik het any day boven de suffering dat ik zie bij andere mensen die geen zin hebben om te gaan werken.

Ik denk dat jou ook eens een heel interessant episode is. Ik weet niet wat bij de afspraak was over de problemen van de moderne man. Het linkt hier een beetje mee met het feit dat we misschien een beetje hebben over de manosfeer, hoe jij er naar kijkt. Dat er nog altijd dat momenteel, wat je nu draait of keert, een soort van archaïs idee is: van de man is de provider, de man verdient en zorgt voor de vrouw. Met de vrouwen die zelf meer afstuderen momenteel als mannen hoge posities hebben, dat het heel moeilijk houdbaar is om steeds die top G te zijn die genoeg geld verdient. Maar dan is de vraag natuurlijk: van ja, waar vinden wij onze rol nog als man? Hoe hebben we toch nog de mannelijkheid dat ook de vrouwelijkheid aantrekt en bewondert? En hoe vinden we onszelf terug uit op een manier, niet op termen die bij wijze van spreken andere mensen. Uitschrijven of dat dan antimannelijk zouden zijn, maar hoe vinden we het uit op een manier dat we terug aangepast zijn aan een maatschappij die niet meer is zoals 50, 100 jaar geleden, waar de man voor zag, de vrouw bleef thuis, je had kinderen, et cetera? Wat denk jij dat de pijnpunten zijn momenteel van de moderne man om zijn plekje te vinden?

Goh, daar zijn er vele, Filip. Er zijn er heel veel. En het amputanten is aan wat ik ook zeg, kan het bewezen tegendeel worden gezegd. Ik denk persoonlijk, ik kan dat puur vanuit mijn eigen benadering, want dat is mijn eigen realiteit. Ik vind het super melig en genant bijna hoe. Opzetten dat de samenleving is door wat is mannelijkheid, wat is vrouwelijkheid. Ik snap dat niet. Ik ben daar eigenlijk al heel mijn leven totaal niet mee bezig. Ik ben daar nu het laatste jaar mee bezig omdat de samenleving dat van mij vraagt en actualiteit vraagt. Maar ik ben bijvoorbeeld in mijn relatie met Charlotte niet bezig met mannenrollen en vrouwenrollen. Ik ben niet bezig, ben ik genoeg man? Ben ik te weinig man? Is zij te veel vrouw? Ik ben daar allemaal niet mee bezig. Waar ik wel mee bezig ben, en dat is mijn advies aan jonge mannen die aan mij vragen: wat betekent het om een man te zijn? Dat is eigenlijk proberen jezelf de vraag te stellen: hoe kan ik een goed mens zijn? Hoe kan ik een goed mens zijn binnen de situatie die het van mij vraagt? En die goede mens is altijd onderhevig aan de afspraken die je maakt binnen de situatie dat je in zit. Dat is een abstracte formulering om te zeggen. Met mijn madame, wij hebben een relatie. Zij stelt niet aan mij de vraag: kan jij meer of minder man zijn? Mensen zijn daar niet mee bezig. Ik ben daar niet mee bezig. Waar ik wel mee bezig ben, is hoe kan ik goed zijn voor mijn partner? En dat kun je doen door te communiceren, door nieuwsgierig te zijn naar elkaar. Want eender welke definitie die ik u zou geven over mannelijkheid, is een perverse definitie. Als ik zeg dat mannen bijvoorbeeld fysiek sterk moeten zijn, wat met mannen in een rolstoel? Als ik zeg dat mannen intellectueel capabel moeten zijn, wat met mannen met een laag IQ? Wat met mannen met Down-syndroom, zijn dat geen echte mannen? Dan moet dat ook een keer iemand in de actualiteit overtuigd over zijn lippen willen zien zeggen. Het tegenovergestelde van elke identiteitsconclusie, dat is maar. Mannen moeten providen. Zever. Mannen moeten sterk zijn. Zever. Mannen moeten dit, mannen moeten juist niets minder halen. Niemand moet iets. Maar mensen zijn altijd ondergeschikt aan de relatie die we ons aangaan met de andere persoon. De simpelste. Er zijn perfect heel veel vrouwen te vinden. Ik zeg het, ik kijk naar Rex on the Beach, die zeer graag een zeer traditioneel, nele man zouden willen. Die alles voor haar betaalt, wat zij dan noemt: sugar mommy of allee. Dat je in principe, ik wil dat mijn man alles betaalt, ik wil dat hij provide, ik wil dat dit, ik wil dat dit, ik wil dat dit. Voilà. En als de man dat ook wil, they are happy. Wie ben ik dan om daar iets over te zeggen? Maar er zijn ook vrouwen die tegenwoordig de kostwinner willen zijn, of er zijn vrouwen die dominanter willen zijn. Er zijn ook vrouwen die pas, who cares? Who cares? En door. Onszelf en ons brein af te zetten tegenover een of ander ideaal of een verwachting van de samenleving. Ik weet het niet, ik vind dat identiteit nogmaals.

Denk je niet dat wij bepaalde rolmodellen nodig hebben die niet per se gewoon in een vast maatpak of vast rokje zitten, zodat je ergens ziet wat eventueel een, ik zeg niet gezonde, maar een normale relatie is? Want je ziet toch heel veel excessen en gebroken gezinnen. Conflicten. Denk je niet dat het ook een kwestie is van soms rolmodellen te hebben, zodat mensen een beetje weten van hoe dat zou kunnen zijn?

Dat weet ik niet.

Want jij hebt een beetje een ambivalente verhouding met labels, denk ik. Het laat geen ruimte voor twijfel of nuance.

Ik heb zelf geen rolmodellen, Filip. Heb jij rolmodellen?

Ik heb wel bepaalde figuren, rolmodellen die mij interesseren, ja. Maar ik zou het nooit zien van ik wil per se zijn zoals die figuur, maar wel mensen dat ik naar opkijk. Dat was dan vroeger Jordan Peterson, dat was Elliot Halls, dat waren andere mensen. Voor veel jongeren is het nu Chris Williamson en zo. Toch een bepaalde manier van kijken of gedragen dat inspirerend kan werken.

Jordan Peterson, goed voorbeeld. Jordan Peterson is zonder twijfel iemand waar we heel veel van kunnen leren. Ik vind, er zijn mensen op sociale media die zeggen dat Jordan Peterson een dommerik is. Well, that's the dumbest shit I've read all day. Maar Jordan Peterson op zich zegt heel veel dingen op sociale media waar ik totaal niet mee akkoord ga. Die zegt om zich dingen dat ik denk, ik ken die nog het volgende paar jaar geleden. Ik denk, monniken toch.

Wel, ik denk ook zo van, weet je welke kruising dat ik doe tussen de twee? En Gaber Mathe zo. Zo van Jungiaanse en cijfers en wijsheid, Jordan Peterson. Maar ik merk ook dat er heel veel bitterheid is en heel veel persoonlijke verantwoordelijkheid en hard werken. Maar de hele gevoelenskant, de traumakant, hoe voel je je, wat zit erachter, hoe was je kindertijd? Dat vind ik dan meer terug bij Gaber Mathe bijvoorbeeld.

Maar dat is echt iets interessants. Dat vind ik terug bij Gaber Mathe, dat vind ik terug bij Jordan Peterson. Peterson, dat vind ik terug bij Chris Williamson. En eigenlijk zit daaraan de kern van hoe we zouden moeten kijken naar rolmodellen, van hoe ik het eigenlijk in mijn eigen leven ervaar. Kijk naar Chris Williamson, als je nu naar hem kijkt, zou je misschien kunnen denken dat hij een rolmodel is. Ik weet niet of hij hem zelf zo voert, maar vroeger was hij die kerel van Love Island, een DJ, veel drugs, veel dit of dat. Was hij toen een rolmodel? Ik weet het niet. Dus dat wil zeggen dat hij nu een rolmodel is geworden door de veranderingen die hij zonder gaat doen. Dat wil dus zeggen dat we maar mogen opkijken naar iemand als zij zijn wie wij denken dat zij mogen zijn. That doesn't make sense to me. Ik denk dat het veel interessanter is om naar rolmodellen te kijken zoals jij daarnaar kijkt, Filip. Ik heb iets aan Jordan Peterson, ik heb iets aan Gabor Maté. Ik denk dat we zo kunnen kijken naar iedereen in de samenleving. En dat we niet moeten kijken naar rolmodellen, maar naar rolmodellen gedrag. Naar ambigu figuren. Ik ben eigenlijk meer van de anti-hero. Daarom ben ik zo fan van Seneca. Omdat het zo'n hypocriete zak is geweest in zijn hele leven. Snap je? Ik ben ook meer Seneca dan de. Daarom hou ik zo van Nietzsche. Nietzsche die zijn best heeft geweest om een christene te zijn. En dan een prostituee gaat bezoeken in zijn soe. Hij heeft opgedaan waarop hij van gestorven is.

Love that.

Snap je? Dat is ambigu. En op het moment dat we mensen op een piedestal zetten, op het moment dat een volledige samenleving één iemand op een piedestal zet en zegt: Dat is de persoon die we moeten aanbidden, dan gaat er een alarmknal bij mij in mijn hoofd. Dan denk ik: Ja, maar ja. Denk aan die gast die daar onlangs, dat zal een getangreizen voor jou zijn, die gast aan die universiteit, de eerste zwarte professor van dit of dat, ben vergeten. Wat is er daar gebeurd? We zijn die mensen op een piedestal beginnen zetten. En die mens heeft blijkbaar van alles mispeuterd, of van alles misgedaan, of meer dan veel gelogen over dingen. En mensen denken daar heel zwart-wit over. Hij is ofwel de oppergod, de universitaire professor die alleen maar goed kan doen, of hij is de gast die in de vuilbak van de samenleving moet belanden. Dat vertelt veel over hoe we kijken naar mensen, over hoe we kijken naar onszelf. Mijn pleidooi is daar eigenlijk: probeer jezelf te onthooglijden, mensen. Dat is zelfs een hoofdstuk van mijn boek. Leer mensen kennen en leer ontdekken dat mensen mega onthoekend zijn in je persoonlijkheid. Want dat gaat u toestaan in uzelf om in uw eigen te zien dat u ook zelf een ambigu figuur zijt. Als DJ heb ik heel vaak gemerkt dat mensen naar mij opkijken: wow, dat is hier de grote eagle van op het podium. Wauw, daar kijk ik zo naar op. Zelf ben ik onbespreekbaar, merk ik dat mensen starstruck zijn als ze spreken met mij. En dan denk ik. Ik van dat is ongelooflijk, want straks ga ik naar huis, eet ik een zak Maltesers als avondeten, negeer ik mijn basisbehoeften, ben ik misschien een keer bruut tegen iemand in de supermarkt. Ik ben echt niet iemand waar je naar moet opkijken, vind ik. Ik ben echt niet iemand waar je naar moet opkijken. Wel doe ik waarschijnlijk veel zaken waar je iets van kunt leren, maar zo het hele rolmodeltoestand, Aron. No man, I don't know. Daar geloof ik echt niet in. Ik denk dat het moment dat we willen dat mensen een rolmodel zijn en dat ze zich niet exact gedragen zoals wij willen dat ze zich gedragen, they fall off. En dan krijgen ze toestanden like cancel culture. The perfect hero. Ik geloof er niet in.

Ik kan soms bepaalde dingen zien of ik kan wel jou iets zien dat ik denk van wow, wat voor social justice warrior is dit? Maar ik merk dan van waarom ben ik hier nu een persoon aan het beoordelen op één aspect? Dat misschien niet bij mijn voorkeuren ligt. En dan is er een gemakkelijke reactie om: oké, nu past hij niet bij mijn totale wereldbeeld. Maar dan ontzeg ik mij toch van bepaalde dingen van jou dat ik wel inspirerend zou kunnen vinden. En ik heb hier een aantal complete denkende mensen die mij volgen, natuurlijk. En de ene gelooft dan in chemtrails, en de andere dat virus niet bestaan, en de andere klimaatopwarming. En als er dan één onderwerp is dat ze verschillen, dan is dat van een idioot: ja, die gelooft nog in. Maar we kunnen toch nooit allemaal hetzelfde denken? Ik denk ook van als je allerlei eisen hebt in relaties, van dat moet je zijn en ik hield niet van zijn schoenen of ik hield niet van haar haar. Ja, we zijn hier al flauw. We zijn allemaal ongepolijste diamantjes dat je misschien met steenkool kan laten blinken, maar die echte diamant is wel heel moeilijk. Dus ik denk ook dat het onrealistisch is om op die manier mensen te benaderen. Dus ik moet mezelf ook voor waarschuwen en even afstand nemen, want je ontzegt je veel leermogelijkheden en connecties door mensen zo te fragmenteren.

Wel zet, 100%. Ik denk, we kunnen als we met de lens van nieuwsgierigheid kijken naar de mensen om ons heen, dan denk ik dat we ervan zouden verschieten hoeveel we kunnen bijleren van andere mensen. Ik ben zelf ook meer zo geweest, ga eerlijk zijn. Ik ben zelf bijvoorbeeld, ik zat politiek enorm aan de linkerkant of zo van het spectrum. En zeker omdat ik events organiseerde. Bij ons was de Future is Diversity, dat waren onze campagnes. Dat was ook echt zo en ik geloof dan nog altijd daar niet van. Maar bijvoorbeeld, ik herinner mij dat ik een moment was in corona en dat ik dacht: waarom ben ik er eigenlijk zo van overtuigd dat rechtse politiek altijd slecht is? Dat was een gedachte die ik had op een bepaald moment in mijn hoofd. Waarom ben ik er zo van overtuigd dat rechtse politiek zonder enige tegenspraak altijd verkeerd is? En ik herinner mij dat ik een paar vrienden van mij had die mij zo'n keer wat podcasts stuurden. En ik dacht: ik ga daar niet naar kijken. En hij zei zelf: een slechte mens van dat te sturen. En dat ik echt zo gedacht heb dat ik denk: eigenlijk slaat dat op niks. En dan een keer een podcast te luisteren met. Er waren toen een aantal rechtse politie. Wel, rechts, ik weet het niet, in de States. En dat ik dacht: van. Ah ja, eigenlijk de reden waarom die nu aan politiek doen is omdat die ook iets proberen te beschermen of ook geloven dat zij op die manier de wereld beter te maken. Mijn eigen uitgeefster, Katrien van Lano, die zei nog tegen mij: Ik ben er nu niet van dat sommige politici dingen doen in de media, maar ik geloof echt niet dat ze elke dag opstaan om een ander de duivel aan te doen. Ja, en dat is wat dat is. Ik denk niet dat Tom van Grieken elke dag opstaat om andere mensen de duvel aan te doen. Dat denk ik niet. Ik denk oprecht dat binnen zijn denken, dat wat hij doet, dat hij ervan gelooft, dat hij gelooft dat hij op die manier de wereld een betere plaats maakt. Op dezelfde manier dat. Ik kan nu even geen enkele. Op dezelfde manier dat. Ik noem er een keer een. Frank van den Broeken. Op dezelfde manier dat Frank van den Broeken opstaat. Waarschijnlijk elke nacht om te denken: van oké jongens, we gaan er een betere wereld van maken. Maar ze staan polair tegenover elkaar, maar ze hebben wel.

Weet je wat dat is? Je gaat dat interessant. Ken je de fundamentele attributiefout?

Tuurlijk, lieve af.

Dus als iemand anders te laat komt, dan is het een klootzak dat niet graag afspreekt en gewoon een vervelende keel is. Als jij te laat bent, ja, dan was het verkeerd, sorry. Dus bij jou was het omstandigheden en bij iemand, ja, zeker dat je dan een negatieve ervaring hebt, dan was het de persoonlijkheid. En dat zie ik ook wel in de complete denkerhoek zo: dat het heel makkelijk is om te denken van ze zweren allemaal samen, het zijn allemaal psychopathen. Het kan af en toe wel eens gebeuren, maar degene laden misschien soms het geweer, maar het schot gebeurt via de omstandigheden. En omstandigheden kunnen veel dingen in mensen.

Veranderen.

Want je had ook gezegd dat de gemiddelde moraliteit van mensen ongeveer het Ex on the Beach of Temptation Island niveau benadert. Wat bedoelde je daarmee eigenlijk? Dat de dingen die we op tv zien, dat we daar misschien mee lachen: oké, ja, marginaal is, maar dat de dingen die we meemaken in het denken soms veel minder rationeel is en ook hysterisch kan zijn als we zien op televisie?

Wel, we zien vandaag veel Temptation Island moraliteit. Wat bedoel ik daarmee? Temptation Island moraliteit is dat er een abstracte set van regels bestaan die nooit zijn uitgesproken geweest, of misschien wel. En op het moment dat ze worden doorbroken, hebben wij een vrije leiden om te doen wat we willen. Het cliché van: wij kijken naar het kampvuur en er moet nog maar een schouder aangeraakt worden, er moet maar een keer iets van een oog gemonteerd worden. Blijven en dan zeggen wij: Ah, maar als die persoon dat doet, dan doe ik dat ook. Dat wil eigenlijk zeggen dat onze moraliteit gebaseerd is op conditionaliteit. Als iemand anders dat doet, dan doe ik dat. En ik denk dat dat de basis is, of een van de basis is van de roots of many evil in society, als ik eerlijk mag zijn. En we beoordelen graag mensen die meedoen aan Temptation Island, maar wij zijn hetzelfde: bij ons staan er gewoon geen camera's op. Dat is alleen maar goed zijn als andere mensen goed zijn. En kijk, opnieuw de discussie van de stiltewagon: is dat mensen denken in de stiltewagon waarschijnlijk heel vaak van ik zal stil zijn in de stiltewagon als iedereen stil is. Maar als niet iedereen het doet, dan ben ik het ook niet. En dat is nu nog banaal, dat is nu nog onschuldig. Maar als we dat principe toepassen op veel grotere zaken in onze relatie, dan gebruiken we eigenlijk moraliteit als wisselgeld. En dan, ik heb dat Rika Ponnet een keer zien zeggen in een column. In relaties gebruiken we dan zo'n spaarkaart. En als iemand dan iets slechts doet, dan zetten we zo'n zegeltje op de spaarkaart. Mijn partner heeft iets slechts gedaan. En als hij tien keer iets slechts doet, dan verlaat ik hem. Wat op zich ergens wel begrijpelijk is, maar dan zijn we eigenlijk: als er tien condities worden aan voldaan, dan ga ik mij bijvoorbeeld toxic gedragen. Of dan ga ik bijvoorbeeld zeggen: van ja, maar hij dit, ja, maar hij dat. En dan zetten we eigenlijk een conditionaliteit op onze moraliteit, wat dat eigenlijk. Een zeer slechte basis is voor een moreel kompas, denk ik.

Ja, het laatste stukje dat ik nog eens mee wil eindigen. En ik zou teruggaan naar die stiltecoupon, want dat was ook een discussie. Je doet vaak gesprekken die gaan over onderliggende dynamieken, dat jij dan discussie rondcreëert. Waar ik persoonlijk een probleem mee heb, is de toenemende regelgeving en betutteling van de overheid die de plek inneemt van bepaalde gebieden dat volgens mij horen bij de gemeenschap, sociale relaties of bij individuele verantwoordelijkheid. Hoe plaats je ergens het evenwicht tussen de overheid die bepaalt wat de regels moeten zijn, en zeker sociale regels, en tussen de verantwoordelijkheid die bij het individu en de gemeenschap ligt en zou moeten blijven liggen?

In een ideale wereld volg ik u, Filip. In een ideale wereld volg ik u. Maar ik moet altijd denken aan Singapore. Als je daar een kouwgom op straat gooit, dan krijg je een boete van 500, 1000, 2000 dollar, zoiets. Het gevolg is dat er geen kouwgom op straat ligt. Wij willen heel graag de Republiek van Plato, de ideale wereld. Wij willen heel graag leven in een wereld die niet bestaat. En keer op keer blijven we hopen. Dat de wereld is zoals ze is. Omdat wij willen dat ze zal zijn. Maar in de realiteit blijft het alleen maar verergeren of zo. Ik vind dat zelf heel moeilijk. Ik probeer zelf ook te handelen zoals ik zelf zou willen behandeld worden. En kan daarmee tegelijkertijd inzien dat ik waarschijnlijk al vaak verkeerd gehandeld heb. Een bepaalde set van regels. Ik verkies het liever niet. Maar moest die set van regels ervoor kunnen zorgen dat zaken op lange termijn tussen burgers beter worden? Ik weet het niet. Ik heb er wel oor voor of zo. Ik heb er wel oor voor.

Ja, ik heb altijd die. Een deel van mijn volwassen worden heeft ook te maken met zelf keuzes maken, slechte keuzes maken, risico dragen en daaruit leren. En ik denk met een toenemende betutteling of regelgeving dat mensen zelf de gevolgen van hun acties ontzegt, dat je dan mensen soms meer in een onvolwassen stadium drukt waarbij ze gewoon moeten gehoorzamen. En dat het niet een geleerde manier van zijn is, maar een opgelegde manier van zijn is. Dus ik worstel daar ook mee waar de grens is, maar ik zie soms de waarde in zelf je gevaar kunnen kiezen en eruit leren. En dat dat ook ergens jezelf vormt en sterker maakt en heelt. Niet je whatever kills you makes you stronger, ik zou niet zo sterk zeggen of zo, maar dat het vergeef dat je inneemt of kiest om in te nemen ook ergens dan zorgt dat je systeem sterker wordt en dat je weet van wat goed en fout is.

Maar daar hangt een prijs aan vast. De simplist, de prijs, dat takes the village to raise a child, maar de village is de child niet meer aan het raisen, maar de village is hier wel de nadelen van een unreached child op dit moment.

Abal, dit is de laatste vraag die ik had voor jou, omdat ik heeft te maken met een post dat je vandaag gedaan had: wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor hoe jongeren of kinderen opgroeien? Is dat de staat? Is dat het onderwijs? Zijn dat de ouders? Omdat heel veel dingen die je natuurlijk meemaakt, gaan terug naar je kindertijd, een geassocieerde patroon. Heel veel analyses van de maatschappij. Ik heb een analyse gezien over drugsproblematiek, dus we moeten gewoon strengere straffen hebben. Maar ja, in een maatschappij waarbij de prikkels zo groot zijn en jongeren zo snel vooruit moeten gaan en zoveel verandering is. Is het ook niet abnormaal dat mensen even gewoon willen verdoven en willen vluchten en zo? Dus ik vind soms in de maatschappij dat inderdaad van wat is de rol van het onderwijs of wie is verantwoordelijk voor hoe jongeren opgroeien in die belangrijke breinvormende periode? Ik vond dat eigenlijk wel een interessante vraag van jou die veel te weinig gesteld wordt, want het is allemaal zo gefragmenteerd. Jij doet dat, jij doet dit, jij doet dit. Dus. Jij stelt vaak vragen dat geen duidelijk antwoord hebben, maar wat was je reflectie op dit laatste punt? De verantwoordelijkheid voor hoe je als jongenskind opgroeit, waar ligt die en wat zijn misschien de aspecten dat jij denkt dat we nog kunnen wijzigen, veranderen en beter aanpakken?

We moeten in de eerste plaats ons bewust zijn van de dynamieken die een impact hebben op zo'n situatie. Dus bijvoorbeeld, het abuus standpunt is: iedereen is gelijk verantwoordelijk voor de opvoeding van jongeren. Gezin, de school, publieke instanties, de overheid. Dat lijkt dus eigenlijk redelijk vanzelfsprekend. Ik denk dat we daar geen tegenkanting in gaan hebben. Maar wat je dan krijgt, als je dan met al die mensen individueel gaat gaan spreken, is dat leerkrachten gaan zeggen: ja, maar ja, ik Ben al overbevraagd. Ouders zeggen: Ja, maar ik heb hier wel twee jobs, ik heb hier eigenlijk geen tijd voor. En iedereen gaat u eigenlijk zeer goede, legitieme redenen geven waarom zij geen tijd hebben to be a villager, maar als ze in een village willen wonen. We schrijven dat vaak toe als een individueel moreel falen, terwijl we eigenlijk moeten ook kunnen inzien dat we gewoon een samenleving hebben gebouwd die iedereen permanent overbevraagt, waardoor iedereen permanent onderaanwezig is. Voor ze bepaalde zaken te kunnen doen. Daar moeten we even bij stilstaan. Is daar geen oplossing voor? Nee, maar ik wil wel even in die richting kijken. Dat we er wel bij stilstaan dat in een wereld waar nu met twee verdieners gezinnen zitten, er gewoon veel minder ruimte is om te kijken naar kinderen, bijvoorbeeld. En wiens schuld is dat? Ik weet het niet, maar het is wel een dynamiek om bij stil te staan. Leerkrachten voelen zich overwerkt. Oké, zij denken: Ik ben al blij als ik al mijn lessen kan geven. Laat staan dat ik nog een keer de kinderen van andere ouders moet opvoeden. Maar ze hebben allemaal wel impacten op elkaar. En vanuit die lens wil ik een keer dat mensen daarover nadenken. Omdat heel vaak mensen zeggen: Het is de opvoeding van het gezin om dat te doen. Nee, het is de opvoeding van leerkrachten. De taak van leerkrachten is de taak van die. Waarom denken we dat allemaal? Wat zit er daarachter? Het is daar dat ik even wou op. Hamer met in de post.

Ja, maar je had een hilarisch videootje gemaakt dat bij mij ook wel resoneert van de school. En zo van als een vliegtuig 25 km per uur vliegt en een baksteen valt met 36 km, wat is de hoofdstad dan van die stad in de 15e eeuw? Zo van die feitjes hebben. En om terug te komen helemaal het begin van het gesprek. Als jij op 12 jaar al bezig was met psychologie, al die thema's die we over praten, goede relaties, hoe vind je jezelf, hoe word je een goed mens, hoe ga je om met depressie, hoe ga je om met depressie? Met verlies. Ik denk wel dat er ergens een rol is in de levenskunst. Leven zonder handleiding, maar toch bepaalde houtgrepen mee kunnen hebben om mee te werken. Ik denk dat een groot aspect van ons die op de schoolbanken zit, dat we heel veel levenswijs uit al die denkers, boeken, fictieboeken dat we gelezen hebben, dat we daar wel veel meer zouden kunnen doorgeven aan kinderen van wie ben ik, hoe kan ik me beter voelen, welke richting wil ik doen en dat we nog steeds veel. Top-down technische kennis hebben en dat ze dan 18 jaar, 19 jaar moeten zijn of Jeff Willem Eagle zien op een podium en dan van toch eens luisteren naar iets anders van hem en dan eindelijk die zelfontwikkeling, spirituele ontwikkeling start. Ik vind dat spijtig dat in die breinvormende, want ons brein is pas gevormd als we 25 zijn, in die hele formatieve periode dat we die de rugzakje een beetje meer knapgerief geven en iets lichter maken qua emotionele bagage. Maar dat je zo lang moet wachten om er eindelijk mee aan de slag te gaan.

Akkoord.

Dus wil je daar natuurlijk zelf mee aan de slag gaan of wil je Jeff eens een keertje aan het werk zien? Wel, volg hem dan. Instagram, TikTok kan jij hem volgen. En volg zeker de podcast Onderspreekbaar. Jeff en Nicolas hebben al veel interessante afleveringen gedaan: kwetsbaarheid, authenticiteit, falangs, perfectionisme. Interessante thema's als je eens gewoon een diep gesprek wil hebben over de thema's die ertoe doen. Dus volg hem zeker, interessante denker. Ik ben ook super benieuwd naar je boeken en interviews die je gaat geven in de toekomst. Ik ben ook blij dat jullie kijkers en luisteraars terug de podcast checken. Vergeet niet te liken, te abonneren en te subscriben. Of laat een aantal comments achter wat voor jou prikkelende stellingen waren in deze podcast. En wil je zelf meer aan jezelf werken in spiritueel-emotioneel vlak? Zelfontwikkeling. Neem dan eens een kijkje op bewustebondgenoten.com. Daar zorgen we met de gemeenschap dat we werken aan onze gezondheid, kracht, emotionele veiligheid en zorgen dat we niet alleen meer weten, maar dat we effectief ook een beter mens kunnen worden. Bedankt sowieso. Ik spreek jullie allemaal in de volgende podcast. En bedankt, chef, om gast te willen zijn. Veel succes met al je spreekbeurten, je trouw met je verloofde en de leuke plekken dat je mag dragen.

Merci, Filip. Vind je het leuk wat ik doe en wil je mij steunen? Ga dan naar hetehangeizers.com en doneer of bestel iets uit de shop, zodat ik onafhankelijk het vrije woord kan blijven verspreiden. En wil je zelf gaan voor persoonlijke groei omringd door wakkere gelijkgestemden? Ontdek dan meer over mijn bewuste bondgenotengemeenschap door te gaan naar hetehangeizers.com/slash start.